2025 жылы Қазақстан тек әр серіктестің арасында абайлап маневр жасап жүрген ел емес екенін көрсетті. Бұл жыл Астананың ұзақмерзімді, батыл әрі әлдеқайда ауқымды сыртқы саяси күн тәртібін қалыптастыра бастаған кезеңі болды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жоғары деңгейдегі жиі кездесулер, жаңа келісімдер, халықаралық алаңдардағы белсенділік – мұның бәрі жай ғана дипломатиялық күнтізбе емес. Бұл алдағы ондаған жылдарға арналған байланыстар архитектурасын құру.
Қазақстан үш негізгі қағидаға сүйеніп келеді:
- прагматизм
- тұрақтылық
- көпвекторлылық
Осының арқасында ел жаһандық турбуленттік жағдайында өз орнын күшейтіп отыр.
ЕО: сауда шеңберінен шығып, стратегиялық әріптестікке өту
Еуропалық одақпен диалог үшін бұл жыл ерекше болды.
Кеңейтілген әріптестік туралы келісімнің 10 жылдығы тек қорытынды жасауға емес, қарым-қатынасты жаңаша деңгейге көтеруге мүмкіндік берді.
Еуропалық кеңес президенті Антониу Кошта Астанаға сапармен келіп, ЕО-ның Қазақстанды Орталық Азиядағы негізгі әріптес ретінде көретінін айқын көрсетті.
Басты назар енді тек саудаға емес, мына бағыттарға ауды:
- жасыл энергетика
- стратегиялық минералдар
- көлік дәліздері
- цифрландыру
- білім беру
Транскаспий дәлізі – Еуропа мен Азияны жалғайтын маңызды көпір ретінде айрықша орын алды.
Сонымен қатар, гуманитарлық байланыстарды кеңейту, мобильділікті арттыру, рәсімдерді жеңілдету мәселелері де талқыланды. Келесі кезең Астанада өтеді – демек, диалог тұрақты форматқа айналды.
АҚШ: символдық дипломатиядан – нақты стратегиялық серіктестікке
Жылдың басты оқиғаларының бірі – Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ақ үйге ресми сапары.
Бұл жай ғана протоколдық кездесу болған жоқ. Вашингтон Қазақстанды тек ресурстық серіктес емес, дербес және маңызды ойыншы ретінде қабылдай бастады.
Нәтижесі:
- 29 келісім
- шамамен 17 млрд доллар
- энергетика, көлік, цифрландыру, медицина, минералдар
Сонымен бірге өңірлік қауіпсіздік пен Орталық Азиядағы тұрақтандырудағы Қазақстанның рөлі талқыланды. C5+1 форматындағы консультациялар осы көпжақты бағытты күшейтті.
Қытай: ұзақмерзімді стратегиялық үйлесім
Қытаймен әріптестік 2025 жылы жаңа деңгейге шықты.
Тяньцзинде қол қойылған 24 келісім мына салаларды қамтыды:
- энергетика
- логистика
- цифрлық технологиялар
- ауыл шаруашылығы
- инвестицияны қорғау
Бастысы – назар шикізат экспортына емес, мынаған ауысты:
- өнеркәсіптік кооперация
- жоғары технология
- мұнай-химия
- жаңартылатын энергия
Қазақстан Қытайды Еуропа және Таяу Шығыспен байланыстыратын маңызды транзиттік әрі өндірістік хаб рөлін күшейтіп келеді.
Түркия және Әзербайжан: стратегиялық одақ – нақты нәтиже
Түркиямен
Анкарада өткен кеңес қорытындысы:
- 18 келісім
- қорғаныс, энергетика, көлік, мәдениет
- Түркияға 1 млрд долларлық тауар жеткізу әлеуеті
Баку-Тбилиси-Джейхан және Транскаспий дәлізін дамыту да басты тақырып болды.
Әзербайжанмен
- 15 келісім
- сауданы 1 млрд долларға дейін ұлғайту
- Транскаспий арқылы жүк ағыны 62%-ға өсіп, 4,5 млн тонна болды
Бірлескен жобалар: кеме жасау, трансформатор өндірісі, цифрлық сауда дәлізі, Каспий түбімен талшықты-оптикалық желі тарту.
Мұнда дипломатия нақты экономикалық нәтиже беріп отыр.
Ресей: одақтастықты формализациялау
Кешенді одақ туралы декларация Қазақстан мен Ресей қатынасын құрылымданған, болжамды форматқа шығарды.
Басты бағыттар:
- сауда
- энергетика, соның ішінде атом
- білім және технологиялар
Сонымен бірге Қазақстан көпвекторлы саясаттағы еркіндігін сақтап отыр.
Бейбіт дипломатия: Украина, Таяу Шығыс, диалогқа басымдық
Қазақстан бейбіт бастамаларда да белсендірек болды:
- Украина бойынша келіссөздер идеясын қолдау
- гуманитарлық күн тәртібі
- Абраам келісімдеріне қосылу
- палестин мәселесі бойынша «екі мемлекет» форматына қолдау
Астана қарсы нарративтерге ілесіп кетпей, диалогқа басымдық беріп отыр.
Бұл – мәреге емес, жаңа кезеңге бастау
2025 жыл Қазақстанның жай ғана бейімделіп отырған ел емес екенін көрсетті. Енді ол ғаламдық жүйеде өз рөлін өзі қалыптастыра бастады.
Келісімдердің жүзеге асуы уақыттың еншісінде. Бірақ бір нәрсе айқын:
Қазақстан байланыстырғыш буынға, сенімді әріптеске және ықпалы өсіп келе жатқан орта державалар қатарына нық қадам жасады.
