DKNews.kz үшін эксклюзивті мақалада ҚХР-дың Алматыдағы Бас консулы міндетін атқарушы мырза Люй И 2025 жылғы қытай-қазақ қатынастарының қорытындысын шығарып, екі ел басшыларының стратегиялық диалогы, рекордтық сауда, бірлескен жобалар және гуманитарлық алмасулар серіктестікті жаңа деңгейге қалай шығарып отырғанын түсіндіреді.
Бірлескен күш-жігермен қытай-қазақ қатынастары тарихына жаңа бет жазу
2025 жылы екі мемлекет басшыларының стратегиялық басшылығы аясында қытай-қазақ қатынастары тұрақты және орнықты дамуын сақтап қалды. Саяси, сауда-экономикалық, гуманитарлық және басқа да салалардағы ынтымақтастық бірізді түрде тереңдеп, күрделі және құбылмалы халықаралық жағдайда көршілес мемлекеттер арасындағы тату көршілік, достық және өзара тиімді ынтымақтастықтың үлгісіне айналды, екі ел халықтарының әл-ауқатын арттыру ісінде барған сайын нақты нәтижелер берді.
Gov
Мемлекет басшыларының стратегиялық басшылығы консенсус қалыптастыруға ықпал етеді
2025 жылғы маусымда ҚХР Төрағасы Си Цзиньпин Астанаға «Қытай – Орталық Азия» екінші саммитіне қатысу үшін келді; тамызда Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Қытайға барып, Шанхай ынтымақтастық ұйымы саммитіне және Қытай халқының жапон басқыншыларына қарсы соғыстағы Жеңістің және әлемдік антифашистік соғыстағы Жеңістің 80 жылдығына арналған салтанатты іс-шараларға қатысты.
Gov
Жыл ішінде екі ел басшылары екі рет кездесіп, қытай-қазақ қатынастарының стратегиялық даму бағытын бірлесіп айқындады. Тараптар арасындағы саяси өзара сенім нығая түсуде. Қытай мен Қазақстан әрқайсысының түбегейлі мүдделеріне қатысты мәселелерде бір-біріне нық қолдау көрсетеді. Қазақстан тарапы «бір Қытай» принципіне адалдығын тағы да растады, Қытай тарапы Қазақстанның тәуелсіздігін, егемендігін, аумақтық тұтастығын және таңдаған даму жолын берік қолдайды. Екі ел халықаралық және көпжақты істерде өзара ынтымақтастықты дәйекті түрде қолдап, өңірдегі бейбітшілік, тұрақтылық және дамуға маңызды үлес қосуда.
Іс жүзіндегі ынтымақтастық дамуға серпін береді
Қытай тарапының деректеріне сәйкес, 2025 жылғы қаңтар–қараша айларында Қытай мен Қазақстан арасындағы екіжақты сауда көлемі 43,8 млрд АҚШ долларына жетіп, жылдық есеппен 9,3% өсіп, тағы да тарихи максимумға жетті.
Жыл барысында Шанхай мен Алматы қалалары арасында бауырлас қала байланыстары орнатылып, өңіраралық ынтымақтастықтың жоғары сапалы дамуының жаңа парағы ашылды. «Қытай (Сиань) – Қазақстан» логистикалық терминалы ресми пайдалануға берілді, Достық – Мойынты теміржолының екінші желісін салу жобасы іске қосылды, Қытай–Еуропа бағыттарының өткізу қабілеті бірізді түрде артуда. CITIC Construction компаниясының автожол жобасын реконструкциялау аяқталды, YTO Express компаниясының Орталық Азиядағы мультимодальды логистикалық хабының құрылысы сәтті басталды.
Zakon.kz/Максим Золотухин, pexels
Қазақстан нарығына барған сайын көп қытайлық автокөлік брендтері шығып жатыр, трансшекаралық электрондық төлем жүйелері жаңғыртылуда, ауыл шаруашылығы саласындағы ынтымақтастықта елеулі нәтижелерге қол жеткізілді. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті мен ҚХР Солтүстік-Батыс политехникалық университеті бірлесіп әзірлеген Жерді жедел қашықтан зондтауға арналған «Қытай – Қазақстан» наноспутнигі сәтті орбитаға шығарылды. Мұның бәрі «Бір белдеу – бір жол» бастамасын жоғары сапада бірлесіп ілгерілету сенімді түрде жүріп жатқанын айқын көрсетеді.
Халықтардың жақындасуы гуманитарлық алмасулардың жаңа бетін ашады
2025 жылы тараптар Сянь Синхайдың туғанына 120 жыл толуын бірлесіп атап өтті, Алматыдағы Си Синхай ескерткіші мен оған іргелес алаңның жөндеуден кейін қайта ашылуына куә болды, сондай-ақ «Сиань – Алматы» бағыты бойынша Қытай – Орталық Азия халықаралық туристік пойызының алғашқы рейсін қарсы алды. Үшінші «Лу Бань шеберханасы» М.Тынышпаев атындағы ALT университеті базасында ресми жұмысын бастады; Әль-Фараби атындағы ҚазҰУ-да «Цифрлық технологиялар және робототехника» халықаралық институты мен Робототехника орталығы ашылып, білім беру ынтымақтастығына жаңа серпін берді.
АО «Пассажирские перевозки»
«Сиань – Алматы гуманитарлық және туристік алмасулар апталығы», «Конфуцийдің Отаны – қонақжай Шаньдун» мәдени-туристік таныстырылымы, «Пекин операсының мәдени туры», «Жібек жолын байланыстыратын арқау – Пекин мен Алматының бірлескен шырайы» атты Аудиовизуалды Пекин жобасы, сондай-ақ «Шыңжаң – керемет мекен» іс-шаралар сериясы Қытайдың Қазақстандағы Туризм жылына қосымша жарқын реңк берді. «Қытай идеясының өнері: Қытай ұлттық көркемсурет музейінің жауһарлары» және «Керемет Қытай: Шыңжаң өнері мен сұлулығы» көрмелері Алматыда табысты өтті. Air China, China Eastern және China Southern әуе компаниялары Қытай мен Қазақстан арасында жаңа әуе рейстерін ашып, халықтар арасындағы достықтың берік көпірлерін қалыптастыруда.
2026 жыл – дипломатиялық қатынастардың 34 жылдығы
2026 жыл Қытай мен Қазақстан арасындағы дипломатиялық қатынастардың орнағанына 34 жыл толуын атап өтеді. Жуырда ҚКП ХХ шақырылымының төртінші пленумы сәтті өтті, «15-бесжылдық» жоспар белгіленген мерзімде басталып, қытайша модернизацияның жаңа бетін ашады.
Қазақстан реформаларды бірізді түрде ілгерілетіп, «Әділетті Қазақстан» құру жолында сөзсіз жаңа жетістіктерге қол жеткізеді. Си Цзиньпин Төраға Қасым-Жомарт Тоқаевпен кездесуінде: «Қытай мен Қазақстан өздерінің даму мен өркендеудің маңызды кезеңінде тұр, модернизация жолындағы серіктестер» деп атап өтті.
Gov
Бас консулдық Қазақстанның барлық орта өкілдерімен бірге екі мемлекет басшылары қол жеткізген маңызды уағдаластылықтарды белсенді түрде жүзеге асыруға, Қытай мен Қазақстан арасындағы мәңгілік жан-жақты стратегиялық әріптестіктің тарихына жаңа бет жазуға және қытай-қазақ ортақ тағдыр қауымдастығын одан әрі нығайтуға дайын. Жылқы жылының басында екі елдің халқына табыс, ал қытай-қазақ қатынастарына сенімді әрі қарқынды даму тілейміз.
