Өңірлік экологиялық саммит (ӨЭС, RES) 2026 22–24 сәуір күндері өтіп, Орталық Азия елдері мен халықаралық қауымдастықтың шамамен 1 500 өкілін біріктіреді. Бұл туралы Экология және табиғи ресурстар министрлігі хабарлады.
Саммитке өңір елдерінің мемлекеттік органдары, халықаралық ұйымдар, даму институттары, сарапшылар, бизнес және азаматтық қоғам өкілдері қатысады. Іс-шара климат пен қоршаған ортаға қатысты өңірлік шешімдер әзірлеуге бағытталған, деп хабарлайды DKNews.kz.
БҰҰ қолдайтын бастама
RES 2026 Біріккен Ұлттар Ұйымымен серіктестікте өткізіледі. Саммитті ұйымдастыру бастамасын Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 2023 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясының 78-сессиясында жариялаған болатын. Бұл ұсыныс 2025 жылы өткен 80-сессияда қайта расталды.
Бастама БҰҰ Бас Ассамблеясының 2023 жылғы 19 желтоқсанда қабылданған 78/147 резолюциясында ресми түрде қолдау тапты. Құжатта Орталық Азияның экологиялық мәселелерін шешу үшін өңірлік ынтымақтастықты күшейту қажеттігі ерекше атап өтілген.
Кең халықаралық және саяси қолдау
RES 2026-ны бірқатар беделді халықаралық ұйымдар қолдап отыр. Олардың қатарында:
- Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ)
- Халықаралық жаңартылатын энергия агенттігі (IRENA)
- Халықаралық энергетика агенттігі (IEA)
- басқа да жаһандық және өңірлік институттар бар
Саяси қолдау жоғары деңгейде де бекітілді. Атап айтқанда, бастама:
- 2024 жылғы шілдедегі Түрік мемлекеттері ұйымының бейресми саммитінде қабылданған Карабах декларациясында
- 2024 жылғы тамызда Орталық Азия мемлекет басшыларының 6-консультативтік кездесуінің бірлескен мәлімдемесінде
- 2024 жылғы қарашада Түрік мемлекеттері ұйымының 11-саммитінде қабылданған Бішкек декларациясында
көрініс тапты.
Қосымша мойындау 2025 жылы Астана халықаралық форумында, сондай-ақ БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутеррештің қатысуымен Орталық Азия мен Ауғанстанға арналған БҰҰ-ның Тұрақты даму мақсаттары жөніндегі аймақтық орталығының ашылуында және құрлықпен қоршалған дамушы елдер жөніндегі үшінші БҰҰ конференциясында берілді.
Арал мен Каспий - өңірдің ортақ экологиялық мәселелері
Саммиттің басты мақсаты - климаттық және экологиялық сын-қатерлерге келісілген әрі іс жүзінде іске асатын өңірлік шешімдер ұсыну.
Ерекше назар:
- экологиялық деградацияның жаһандық символына айналған Арал теңізі трагедиясына
- Каспий теңізі деңгейінің тұрақты төмендеуіне
- су ресурстары мен экожүйелердің тозуына аударылады.
Саммиттен қандай нәтиже күтіледі
RES 2026 нақты практикалық нәтижелерге бағытталған. Саммит қорытындысы бойынша:
- Орталық Азия мемлекеттері басшыларының экология және тұрақты даму жөніндегі бірлескен декларациясы қабылданады
- 2026–2030 жылдарға арналған БҰҰ агенттіктерімен бірлескен өңірлік іс-қимыл бағдарламасы бекітіледі
- басым бағыттар бойынша жаңа экологиялық жобалар мен бастамалар іске қосылады
Сонымен қатар, RES тұрақты негізде жұмыс істейтін өңірлік диалог алаңы ретінде қалыптасуы тиіс.
RES 2026: сегіз негізгі тақырып
Саммит күн тәртібі сегіз өзара байланысты бағытты қамтиды:
- Климаттық трансформация - шығарындыларды азайту, энергия тиімділігі, ЖЭК
- Бейімделу және экономикалық төзімділік - қауымдастықтар мен экожүйелерді қорғау
- Азық-түлік қауіпсіздігі және экожүйелер - тұрақты ауыл шаруашылығы
- Табиғи ресурстарды басқару - Арал мен Каспийді қоса алғанда су ресурстары
- Ластануға қарсы күрес және қалдықтар - айналымдық экономика
- Экологиялық мақсаттарға жету тетіктері - жасыл қаржы, технологиялық трансфер, Париж келісімі
- Әділ әрі инклюзивті ауысым - жұмыс орындары, қайта даярлау, гендерлік теңдік
- Экологиялық және цифрлық құзыреттер - білім, цифрлық шешімдер, жасанды интеллект
Саммитке дайындық қалай өтті
RES 2026-ға дайындық 2025 жылы Орталық Азия мен Еуропада, сондай-ақ COP30, UNEA-7, БҰҰ Бас Ассамблеясы сияқты ірі халықаралық алаңдарда өткен кең ауқымды консультациялар арқылы жүргізілді.
Нәтижесінде:
- саммиттің жаңартылған тұжырымдамасы
- бірлескен декларацияның жобасы
- 20-дан астам өңірлік бастама іске қосылды.
Астана - өңірлік экологиялық диалог орталығы
RES 2026 Қазақстанның және Астананың Орталық Азиядағы экология, климат және тұрақты даму мәселелері бойынша негізгі халықаралық диалог алаңы ретіндегі рөлін күшейтуді көздейді.
Қосымша ақпарат RES 2026 ресми веб-сайтында қолжетімді.
