Қытай мен Орталық Азия елдері арасындағы сауда-экономикалық ынтымақтастық 2025 жылы жаңа тарихи деңгейге шықты. Жыл қорытындысы бойынша Қытай мен өңірдің бес мемлекеті арасындағы жалпы тауар айналымы алғаш рет 100 млрд АҚШ долларынан асып, 106,3 млрд долларды құрады. Бұл көрсеткіш 2024 жылмен салыстырғанда 12 пайызға жоғары, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы China Daily және China News Service басылымдарына берген сұхбатында «Қытай – Орталық Азия» тетігінің бас хатшысы Сунь Вэйдун мәлімдеді. Оның айтуынша, бұл нәтиже жаһандық геосаяси шиеленіс, протекционизмнің күшеюі және халықаралық сауда тәртібінің әлсіреуі жағдайында ерекше тарихи маңызға ие.
50 млрд-тан 106 млрд-қа дейін: өсім қалай қалыптасты
Сунь Вэйдунның мәліметінше, 2021 жылы Қытай мен Орталық Азия арасындағы сауда көлемі 49,56 млрд долларды ғана құраған. Төрт жыл ішінде бұл көрсеткіш іс жүзінде екі есеге жуық өсті, ал Орталық Азияның Қытайдың сыртқы саудасындағы үлесі 0,8 пайыздан 1,5 пайызға дейін артты.
Оның айтуынша, Қытай мен өңір елдері еркін сауда қағидаттарын ұстанып, «Бір белдеу – бір жол» бастамасын бірлесіп дамыту арқылы ұзақмерзімді әрі орнықты экономикалық ынтымақтастық құрылымын қалыптастырып келеді.
Қытай – өңірдің басты сауда серіктесі
Бүгінде Қытай Қазақстан, Қырғызстан, Түрікменстан және Өзбекстанның ең ірі сауда серіктесі болып отыр. Ал 2025 жылы Қытай алғаш рет Тәжікстанның да басты сауда серіктесіне айналды.
Сауда құрылымы да біртіндеп өзгеруде. 2025 жылы Қытайдың Орталық Азия елдеріне экспорты 71,2 млрд долларды құрап, 11 пайызға өсті. Экспорт өсіміне негізінен машина жасау және жоғары технологиялық өнімдер – өнеркәсіптік жабдықтар, мотоциклдер, ұялы телефондар мен литий-ионды аккумуляторлар үлес қосты.
Ал өңір елдерінен Қытайға импорт көлемі 35,1 млрд долларды құрап, 14 пайызға артты. Импорттың негізгі бөлігін әлі де энергия тасымалдаушылар мен минералды ресурстар құрағанымен, химия өнімдері, металл бұйымдары және өңделген ауыл шаруашылығы тауарларының үлесі кеңейіп келеді.
Инвестициялар мен бизнес: өңірді өзгертетін фактор
Сунь Вэйдун сауда өсімінің басты себептерінің бірі ретінде тараптардың экономикалары мен ресурстық мүмкіндіктерінің өзара толықтырылуын атады. Бұл процесте қытайлық инвестициялар шешуші рөл атқарып отыр. Олардың жалпы көлемі Орталық Азия елдерінде 50 млрд доллардан асады.
Қазіргі таңда өңірде 40 мыңнан астам қытайлық кәсіпорын экспорттық-импорттық операциялармен айналысады. Сонымен қатар Орталық Азия елдері қытайлық компаниялардың санының артып, инвестициялардың энергетика мен инфрақұрылымнан өнеркәсіптік өндіріс, көлік, «жасыл» энергетика және цифрлық экономика салаларына қарай кеңейіп жатқанын атап өтуде.
Саяси қолдау және жаңа институттар
Ынтымақтастықтың тереңдеуіне Қытай мен Орталық Азия елдері үкіметтерінің саяси қолдауы да айтарлықтай ықпал етіп отыр. «Қытай – Орталық Азия» тетігі аясында экономика және сауда министрлерінің кездесулері, өнеркәсіп пен инвестиция форумдары, кеден қызметтерінің кеңестері және кәсіпкерлер комитеттері жұмыс істейді.
Нанкин қаласында кедергісіз сауданы қамтамасыз етуге арналған Платформалық орталық ресми түрде ашылды. Бұл орталық сауда, өнеркәсіптік ынтымақтастық және өндірісті біліммен ықпалдастыру функцияларын біріктіреді.
Саммиттер және стратегиялық басымдықтар
2025 жылы өткен екінші «Қытай – Орталық Азия» саммитінде мемлекет басшылары алты басым бағытты айқындады. Олардың қатарында кедергісіз сауда, өнеркәсіп пен инвестициялар, көлік және логистикалық өзара байланыс, «жасыл» ресурстар мен цифрлық трансформация бар.
2025–2026 жылдар «Жоғары сапалы ынтымақтастықты дамыту жылдары» деп жарияланып, бұл бағыт «Бір белдеу – бір жол» бастамасын бірлесіп іске асыру жөніндегі Іс-қимыл жоспарымен бекітілді.
Хатшылық – тетіктің қозғаушы күші
Шамамен тоғыз айдан бері толық форматта жұмыс істеп келе жатқан «Қытай – Орталық Азия» тетігінің хатшылығы сыртқы істер министрліктері мен салалық ведомстволардың жұмысын үйлестіріп келеді. Ол екінші саммитте қабылданған келісімдердің орындалуын қамтамасыз етіп, үшінші саммитке дайындық жүргізуде.
Осы кезеңде хатшылық өкілдері түрлі министрлік алаңдардың отырыстарына, өңірлік ынтымақтастық форумдарына және Қытай – Еуропа форматындағы халықаралық іс-шараларға қатысып, тетіктің идеялары мен жетістіктерін ілгерілетті.
Гуманитарлық өлшем
Ынтымақтастықтың гуманитарлық және білім беру бағытына да ерекше мән берілуде. Өткен жылы хатшылықтың қолдауымен «Қытай – Орталық Азия» гуманитарлық-туристік пойызы іске қосылды, кәсіптік білім беру семинарлары, өндіріс пен білімді ықпалдастыру конференциялары және адам құқықтары форумдары өтті.
Сондай-ақ жастар мен студенттердің қатысуымен іс-шаралар ұйымдастырылып, Орталық Азия елдерінің делегацияларымен кездесулер мен мәдени бағдарламалар өткізілді. Бұл қадамдар халықтар арасындағы сенім мен өзара түсіністі нығайтуға бағытталған.
Алдағы мақсат
Сунь Вэйдунның айтуынша, хатшылық алдағы уақытта да «Қытай – Орталық Азия» тетігінің катализаторы бола отырып, барлық саладағы ынтымақтастықты тереңдетуге, сауда-инвестициялық мүмкіндіктерді кеңейтуге және әріптестіктің нәтижелері Қытай мен Орталық Азия халықтарына нақты пайда әкелуіне күш салатын болады.
