Қазақстан тағы да халықаралық қауіпсіздік мәселелерінде басты рөлге шықты. Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің өкілдері Орталық Азиядағы ядролық қарудан азат аймақ туралы шартқа қатысушы мемлекеттердің жыл сайынғы консультативтік кездесуіне қатысып, оның қорытындысы бойынша 2026 жылға арналған төрағалықты ресми түрде қабылдап алды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Не болды және бұл неге маңызды
Кездесу барысында тараптар 2025 жылғы бірлескен жұмысты қорытындылап, алдағы кезеңге арналған жоспарларды талқылады. Негізгі назар БҰҰ алаңындағы үйлестірілген іс-қимылға, сондай-ақ ядролық қарусыздану мен таратпау бағытындағы халықаралық процестерге аударылды.
Қазақстан үшін бұл төрағалық – жай ғана ротациялық міндет емес. Биыл Семей шартына 20 жыл толып отыр. 2006 жылы дәл Семейде қол қойылған бұл құжат аймақтың тарихи таңдауын – ядролық қарудан түбегейлі бас тартуды бекітті.
Семейден басталған шешім
Қазақстан делегациясы төраға ретінде сөз сөйлей отырып, Ядролық қаруды таратпау туралы шарт пен Ядролық қаруға тыйым салу туралы шарттың шолу конференциялары аясында тығыз ынтымақтастықтың маңызын атап өтті.
Бұл – формалды дипломатия емес. Бұл ядролық қауіптер қайтадан күшейіп тұрған кезеңде Орталық Азияның ортақ ұстанымын сақтау деген сөз.
Алда не күтіп тұр
2026 жыл бойы Орталық Азия елдерінің сыртқы саяси ведомстволары деңгейінде бірқатар арнайы іс-шаралар өткізу жоспарланып отыр. Олар Семей шартының 20 жылдығына арналмақ және аймақтың антиядролық бағытын халықаралық деңгейде тағы бір мәрте айқындауға бағытталады.
Семей шартының бірегейлігі неде
Бұл келісім әлемдегі ең күрделі әрі символдық антиядролық құжаттардың бірі саналады:
- ол Солтүстік жарты шардағы алғашқы ядролық қарудан азат аймақты құрды;
- бұрын ядролық сынақтар жүргізілген және әскери уран өндірілген аумақта қабылданды;
- Орталық Азия екі ядролық державамен бірдей ең ұзын құрлық шекарасына ие аймақ бола тұра, ядролық қарудан бас тарту жолын таңдады.
Бұл шешім аймақтық батылдықтың ғана емес, стратегиялық парасаттың көрінісі ретінде бағаланады.
Неліктен төрағалық Қазақстанға сеніп тапсырылды
Қазақстан ядролық қарусыздану тақырыбында жай ғана қатысушы емес. Семей полигонының жабылуынан бастап, халықаралық бастамаларға дейін ел бұл бағытта ұзақ мерзімді әрі жүйелі саясат жүргізіп келеді.
Сондықтан төрағалықтың Қазақстанға өтуі – аймақ елдерінің сенімі мен халықаралық қауымдастықтың мойындауы.
Семейден басталған тарихи шешім бүгін жаңа кезеңге өтті. Қазақстан Орталық Азияның антиядролық күн тәртібін басқаруды қолға ала отырып, аймақтың ғана емес, жаһандық қауіпсіздіктің де маңызды тірегіне айналып отыр.
