2025 жыл жаһандық авиация үшін бір жағынан тұрақты өсім кезеңі болса, екінші жағынан саланың шектеулерге тірелгенін айқын көрсеткен жыл болды. Жолаушылар саны артып келеді, жүк тасымалы рекордтық деңгейге жетті, алайда әуе компаниялары сыйымдылық тапшылығына, ұшақ жеткізу мәселелеріне және декарбонизация қысымына бетпе-бет келді.
Мұндай қорытындыны Халықаралық әуе көлігі қауымдастығы (IATA) 2025 жылдың және желтоқсан айының қорытынды деректерін жариялай отырып жасады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жолаушылар тасымалы: өсу бар, бірақ қарқыны қалыпқа келді
2025 жылы жолаушыларға деген жалпы сұраныс (RPK) 2024 жылмен салыстырғанда 5,3%-ға өсті. Ұсынылған орын сыйымдылығы (ASK) 5,2%-ға артты. Ал рейстердің орташа жүктелу деңгейі 83,6% болды. Бұл – жылдық көрсеткіш бойынша тарихи рекорд.
Халықаралық рейстер ішкі нарыққа қарағанда жылдамырақ өсті. Халықаралық бағыттардағы сұраныс 7,1%-ға, сыйымдылық 6,8%-ға артты. Жүктелу деңгейі 83,5% болып, бұл көрсеткіш те рекорд жаңартты.
Ішкі нарықтағы өсім баяуырақ болды – 2,4%. Жүктелу деңгейі 83,7% болып, өткен жылмен салыстырғанда сәл төмендеді.
Желтоқсан 2025 жылды сенімді аяқтады: сұраныс 5,6%-ға, сыйымдылық 5,9%-ға өсті, жүктелу деңгейі 83,7% деңгейінде сақталды.
«2025 жылы әуе тасымалына деген сұраныс 5,3%-ға өсті: халықаралық рейстер 7,1%-ға, ішкі рейстер 2,4%-ға артты. COVID-тен кейінгі күрт қалпына келуден соң сала тарихи тұрғыдан қалыпты және тұрақты өсу қарқынына қайта оралды», – деді IATA бас директоры Уилли Уолш.
Өсу жаңа мәселелерді айқындады
Алайда тұрақты өсім саланың негізгі жүйелі мәселелерін қайтадан алдыңғы қатарға шығарды.
«Бұл тұрақты өсім авиация үшін екі негізгі сын-қатерді анық көрсетті – декарбонизация және жеткізу тізбегіндегі мәселелер», – деп атап өтті Уилли Уолш.
Оның айтуынша, декарбонизация – саланың ұзақмерзімді дамуының іргетасы.
«Декарбонизация – авиацияның ұзақмерзімді дамуының негізі. Экономикасы авиациядан тікелей пайда көретін және көлік қолжетімділігі стратегиялық маңызға ие елдер қолдаушы фискалдық саясат қалыптастыруы тиіс. Бұл ең алдымен энергетика саласын жедел дамытуға және тұрақты авиациялық отын (SAF) өндірісін арттыруға қатысты», – деді IATA басшысы.
Аймақтар: Азия алда, Солтүстік Америка артта
2025 жылы ең жоғары өсім Азия-Тынық мұхиты аймағында тіркелді – жолаушылар ағыны 7,8%-ға өсті, ал жүктелу деңгейі 84,2% болды.
Еуропада сұраныс 5,3%-ға артты, жүктелу деңгейі 84,8% болып, әлемдегі ең жоғары көрсеткішке жетті. Таяу Шығыста өсім 6,8%, Африкада 9,4% болды. Африкалық тасымалдаушылар үшін жүктелу деңгейі төмендеу болғанымен, бұл аймақ үшін рекорд саналады.
Ал Солтүстік Америка ең әлсіз нәтиже көрсетті: жолаушылар сұранысы небәрі 0,4%-ға өсті, ал жүктелу деңгейі 1,3 пайыздық тармаққа төмендеді.
Жүк тасымалы – 2025 жылдың басты драйвері
2025 жылы жүк тасымалы авиацияның ең серпінді сегментіне айналды. Жалпы сұраныс (CTK) 3,4%-ға, ал халықаралық бағыттарда 4,2%-ға өсті. Провоздық сыйымдылық 3,7%-ға, халықаралық нарықта 5,1%-ға артты.
Желтоқсанда жаһандық жүк сұранысы 4,3%-ға, халықаралық бағыттарда 5,5%-ға өсті.
«2025 жылы жүк әуе тасымалы сегменті сенімді нәтиже көрсетті: сұраныс жылдық мәнде 3,4%-ға өсті», – деді Уилли Уолш.
Ол бұл өсімге электронды коммерцияның ықпалы зор болғанын атап өтті.
«Бұған АҚШ-пен сауда қатынастарының күрделенуіне қарамастан, жаһандық электронды сауданың өсуі айтарлықтай әсер етті. Оның ішінде тарифтердің артуы, de minimis жеңілдігінің жойылуы және сауда саясатындағы белгісіздік бар», – деді IATA бас директоры.
Азия күшейіп келеді, АҚШ үлес жоғалтуда
Азия-Тынық мұхиты аймағындағы әуе компаниялары жүк тасымалында ең жоғары өсімді – 8,4% көрсетті. Африкада өсім 6,0%, Еуропада 2,9% болды.
Ал Солтүстік Америка жүк сұранысы төмендеген жалғыз аймақ болды – -1,3%.
«Сала бұл жағдайға жедел бейімделіп, жаһандық бизнесті қолдауды жалғастырды және жаңа тарифтер күшіне енбей тұрып жеткізілімдерді жеделдетті», – деді Уилли Уолш.
Сауда маршруттары қайта бөлінуде
IATA деректеріне сәйкес, 2025 жылы жүк ағындары Азия – Солтүстік Америка бағытының есебінен Азия – Еуропа бағытына қарай ығысты. Еуропа – Азия бағытында өсім 10,3%, Азия ішіндегі тасымал 10,0% болды. Ал Азия – Солтүстік Америка бағыты 0,8%-ға қысқарды.
Алда не күтіп тұр
IATA болжамына сәйкес, 2026 жылы жүк әуе тасымалының өсімі 2,4% деңгейіне дейін баяулауы мүмкін.
«Сауда ағындары қалай өзгерсе де, жүк әуе тасымалы жаһандық жеткізу тізбектерінің тұрақтылығын қамтамасыз етудегі рөлін сақтап қалады», – деді Уилли Уолш.
«Әуе компаниялары бұл сын-қатерлерге сыйымдылықты икемді басқару және маршруттық желілерді барынша бейімдеу арқылы жауап береді», – деп қорытындылады ол.
