Қаржы нарықтарында инвестициялық идеялар бір сәтте баршаға ортақ пікірге айнала салмайды. Әдетте, олардың қалыптасуы бірнеше кезеңнен өтеді: алдымен тар шеңбердегі қатысушылар арасында пайда болып, кейін институционалдық инвесторлар арасында таралып, соңында кең қоғамдық күн тәртібіне шығады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Дәл осы соңғы кезеңде идея ірі іскерлік басылымдардың мұқабасына шығады. Freedom Finance Global талдаушысы Әлияр Ақымғалиевтің айтуынша, дәл осы сәтте идея инвестициялық артықшылық болудан қалып, нарықтағы негізгі түсіндіру моделіне айналады.
«Ірі іскерлік басылымдардың мұқабалары бұл үдерістің соңғы кезеңін көрсетеді, яғни идея инвестициялық артықшылық болудан қалып, нарықтағы негізгі түсіндіру моделіне айналады».
Тайминг емес, жетілу индикаторы
Осы тұрғыда «мұқаба индикаторын» дұрыс түсіну маңызды. Бұл нақты сатып алу немесе сату уақытын анықтайтын құрал емес.
Әлияр Ақымғалиевтің пікірінше, бұл — нарративтің жетілу деңгейін көрсететін индикатор.
The Economist, TIME, Barron’s немесе Bloomberg Businessweek сияқты басылымдардың мұқабасында белгілі бір тақырыптың пайда болуы, әдетте, нарық күту кезеңінен өткенін және негізгі драйверлердің бағаларда ішінара ескерілгенін білдіреді.
Бұл өсім тоқтады деген сөз емес. Алайда тәуекел құрылымы өзгереді:
- қосымша өсім әлеуеті қысқарады
- жағымсыз жаңалықтарға сезімталдық артады
- күтулердің қайта қаралуына реакция күшейеді
Шектеулер: нақты уақытты көрсетпейді
Сонымен қатар, бұл тәсілдің маңызды шектеулері бар.
Мұқабалар нақты уақыттық дәлдікке ие емес. Олар:
- нарықтың шарықтау шегіне жақын кезде пайда болуы мүмкін
- бірнеше ай бұрын жариялануы мүмкін
- немесе керісінше, оқиға өткеннен кейін ғана шыққан болуы мүмкін
Сондықтан «мұқаба индикаторы» жеке сигнал ретінде қолданылмайды. Оны міндетті түрде басқа факторлармен бірге қарастыру қажет: активтердің бағалануы, капитал ағындарының динамикасы, макроэкономикалық жағдай және өтімділік деңгейі.
Тарих: паникадан эйфорияға дейін
Тарихи мысалдар нарық циклдерінің әртүрлі кезеңдерін жақсы көрсетеді.
1979 жылы BusinessWeek басылымының «The Death of Equities» атты мұқабасы жоғары инфляция мен төмен нақты табыстылық жағдайында акцияларға деген шектен тыс пессимизмді көрсетті. Кейін бұл кезең ұзақ мерзімді түбінің қалыптасуымен сәйкес келді.
Ал 1999 жылы TIME журналы «Get Rich.com» мұқабасын жариялады. Бұл дотком-нарративтің соңғы кезеңін көрсетіп, күрделі технологиялық өзгерісті қарапайым «тез байу» идеясымен алмастырды.
Екі жағдайда да медиа нарықты болжаған жоқ. Олар тек сол сәттегі көңіл күйдің шегіне жеткенін көрсетті.
Жетілген консенсус
Мұқабалардың тағы бір түрі — жетілген консенсусты көрсететін материалдар.
Мысалы, 2020 жылы Big Tech компанияларының үстемдігі немесе 2021 жылғы «жасыл бум» туралы жарияланымдар осы тақырыптардың инвестициялық мейнстримге толық енген кезеңімен сәйкес келді.
Мұндай жағдайда негізгі тәуекел идеяның қате болуында емес, оның қайта бағалануында. Нарық компаниялардың нақты қаржылық нәтижелері шықпай тұрып, тым оптимистік сценарийлерді бағаларға енгізе бастайды.
Жалған болашақ
Сонымен қатар «жалған болашақ» деп аталатын құбылыс бар.
Бұл медиа белгілі бір тақырыпты оның инвестициялық мәні төмендей бастаған кезде немесе экономикалық тұрғыдан дәлелденбеген жағдайда белсенді түрде көрсетуі.
Мысал ретінде метавселенің айналасындағы нарративті айтуға болады. Ол кең медиа назарға ие болды, бірақ тұрақты монетизация моделімен қамтамасыз етілмеді.
Ұқсас жағдай 2019 жылғы Bloomberg Businessweek журналының «Is Inflation Dead?» мұқабасында да байқалды. Ол төмен инфляция ұзақ уақыт сақталады деген шамадан тыс сенімді көрсетті, ал кейінгі макроэкономикалық өзгерістер бұл болжамның тәуекелін айқындады.
Төрт негізгі тип
Осы мысалдарды жүйелеу арқылы мұқабалардың төрт негізгі түрін бөліп көрсетуге болады:
Эйфория — өсім, жаңа дәуір және мүмкіндіктер туралы акцент
Дүрбелең — теріс күтулер мен қорқыныштың басымдығы
Ортақ және орнықты пікір — идеяның кеңінен мойындалуы
Жалған болашақ — негізсіз ұзақ мерзімді үміттердің артуы
Жасанды интеллект: қазіргі жағдай
Бүгінгі күні ерекше назар жасанды интеллектке аударылып отыр.
Әлияр Ақымғалиевтің айтуынша, бұл классикалық «көпіршіктерден» өзгеше, өйткені мұнда нарратив бірнеше деңгейден тұрады:
- технологиялық серпіліс
- капитал салымдарының өсуі
- институционалдану
- қоғамдық және реттеушілік қысымның артуы
Бұл жасанды интеллекттің бастапқы кезеңде емес екенін көрсетеді. Бірақ ол міндетті түрде соңғы фазада да емес.
Керісінше, бұл — ірі инвестициялар тартылған, күту жоғары және нақты нәтижелерге тәуелді жетілген кезең.
Практикалық мәні
«Мұқаба индикаторының» негізгі мәні оны тікелей сауда сигналы ретінде қолдануда емес.
Оның басты функциясы — идеяның қаншалықты кең таралғанын және оның нарықтық күтулерде қаншалықты көрініс тапқанын бағалау.
Тақырып жаппай сипат алып, медиа кеңістікте кеңінен таралған кезде, ол инвестор үшін ақпараттық артықшылық беруді тоқтатады. Мұндай жағдайда негізгі назар күту мен нақты нәтижелер арасындағы айырмашылыққа аударылады.
Мұқабалар трендті қалыптастырмайды — олар оны көрсетеді.
Бірақ дәл осы қасиет оларды маңызды етеді. Олар идеяның нарық циклінің қай кезеңінде тұрғанын және тәуекел мен мүмкіндік арасындағы тепе-теңдіктің қандай екенін түсінуге көмектеседі.
Ал ең бастысы — нарық көбіне қателескендерді емес, кешіккендерді жазалайды.
