2026 жылдың 22 сәуірінде Астанада өткен Өңірлік экологиялық саммит жай ғана кезекті халықаралық кездесу емес, аймақ үшін маңызды бетбұрыс болуы мүмкін оқиғаға айналды. Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түрікменстан және Өзбекстан алғаш рет биоалуантүрлілікті сақтау бойынша нақты ортақ қадамдарға баруға дайын екенін ашық көрсетті, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл жолы сөз көп айтылып, уәде беріліп қана қойылған жоқ — елдер арнайы Өңірлік декларацияға қол қойды. Қарапайым тілмен айтқанда, бұл құжат табиғатты қорғауда «әркім өз бетінше» емес, «бірге әрекет ету» қағидатына көшуге жасалған қадам.
Неге бұл маңызды?
Орталық Азия — табиғаты ерекше, бірақ осал өңір. Мұнда:
- шөлейттену күшейіп келеді
- су ресурстары тапшы
- жануарлар мен өсімдіктердің көптеген түрлері жойылу қаупінде
Ал бұл мәселелер шекара танымайды. Бір елдегі экологиялық дағдарыс көрші мемлекетке де әсер етеді. Сондықтан бұл декларация — қажеттіліктен туған шешім.
Фото: Қазақстандағы БҰҰДБ / Ирис Мамбур
Кімдер қатысты?
Саммитке тек аймақ елдері ғана емес, халықаралық деңгейдегі ықпалды тұлғалар да келді. Соның ішінде:
- Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасы (БҰҰДБ)
- Хаолян Шу
- Биологиялық әртүрлілік туралы БҰҰ Конвенциясы
- Астрид Шомакер
- Ерлан Нысанбаев
Бұл тек формалды қатысу емес — халықаралық ұйымдар нақты қолдау көрсетуге дайын екенін мәлімдеді.
Декларация не береді?
Құжат жай сөздер жиынтығы емес. Онда нақты бағыттар бар:
1. Ортақ бағдарлама әзірленеді
Елдер биоалуантүрлілікті сақтау бойынша бірлескен жоспар жасайды.
2. Қаржы тарту тетіктері құрылады
Экологияны қорғау енді тек бюджетке қарап қалмайды — халықаралық инвестициялар тартылмақ.
3. Трансшекаралық ынтымақтастық күшейеді
Орман, су, жануарлар — бәрі ортақ жауапкершілікке өтеді.
Фото: Қазақстандағы БҰҰДБ / Ирис Мамбур
Жаһандық контекст: бұл тек аймақтық мәселе емес
Бүгінде әлем үш ірі дағдарыспен бетпе-бет:
- климаттың өзгеруі
- биоалуантүрліліктің азаюы
- қоршаған ортаның ластануы
Хаолян Шу бұл туралы ашық айтты: табиғи ресурстар енді жай байлық емес, экономиканың негізіне айналуы тиіс.
Ал Астрид Шомакер өңірлік ынтымақтастықсыз жаһандық мақсаттарға жету мүмкін емес екенін ескертті.
Қазақстанның рөлі
Қазақстан бұл процесте тек қатысушы емес, бастамашы елдердің бірі. Елде 2026–2035 жылдарға арналған биоалуантүрлілікті сақтау жоспары қабылданған.
Экология министрі Ерлан Нысанбаев бұл декларацияны «тәжірибелік ынтымақтастыққа жол ашатын нақты қадам» деп атады.
Фото: Қазақстандағы БҰҰДБ / Ирис Мамбур
Енді не болады?
Құжатқа қол қою — бастаманың тек басы ғана.
Алда:
- нақты жобалар іске қосылады
- халықаралық қаржы тартылады
- аймақ елдері бірлескен шешімдер қабылдай бастайды
Бұл бастама Арменияда өтетін Конвенция тараптарының 17-конференциясында таныстырылады. Яғни, Орталық Азия алғаш рет жаһандық экологиялық күн тәртібінде айқын позиция көрсетпек.
Фото: Қазақстандағы БҰҰДБ / Ирис Мамбур
Қорытынды: бұл декларация шынымен жұмыс істей ме?
Скептиктер үшін сұрақ заңды. Өйткені мұндай құжаттар бұрын да болған.
Бірақ бұл жолы айырмашылық бар:
- нақты жоспар бар
- халықаралық қолдау бар
- ең бастысы — ортақ түсінік қалыптасып келеді
Егер елдер уәдені іске айналдыра алса, бұл декларация Орталық Азияның экологиялық болашағын өзгертуі мүмкін.
Ал егер тек қағаз жүзінде қалса — тағы бір жіберілген мүмкіндік болады.
Қазір бәрі әрекетке байланысты.
