Осы жазда 15 жас қазақстандық климаттың қалай өзгеріп жатқанын ең анық көрсететін жерлердің біріне - Тянь-Шань тауларындағы мұздықтарға аттанады. Бұл жай ғана оқу сапары немесе табиғат аясындағы экспедиция емес. Бұл - Қазақстанның су және азық-түлік қауіпсіздігімен тікелей байланысты маңызды ғылыми зерттеу.
Жаңа британ-қазақстандық жастар бағдарламасы бірден бірнеше маңызды бағытты біріктіреді: ғылым, климаттық зерттеу, жастар көшбасшылығын дамыту, халықаралық ынтымақтастық және ел болашағы үшін аса өзекті экологиялық мәселе.
Бағдарлама Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің қолдауымен жүзеге асырылады. Оның аясында Қазақстанның 15 жас азаматы 2026 жылдың жазында гляциологиялық ғылыми-зерттеу экспедициясына қатысады.
Бұл Қазақстан үшін неге маңызды?
Тянь-Шань мұздықтары - жай ғана әдемі тау көрінісі емес. Олар Қазақстан үшін аса маңызды табиғи су көздерінің бірі саналады. Өзендердің, ауыл шаруашылығының, экожүйелердің, елді мекендердің және ұзақмерзімді су қауіпсіздігінің жағдайы осы мұздықтарға тікелей байланысты.
Алайда бүгінде Тянь-Шань мұздықтары жылдам шегініп жатыр. Климаттың өзгеруі бұл процесті үдетіп, болашақта су тапшылығы мен табиғи тепе-теңдікке қатысты тәуекелдерді күшейтуі мүмкін.
Сондықтан жаңа бағдарламаның маңызы ерекше. Жас қазақстандықтар тауға тек экспедициялық тәжірибе жинау үшін бармайды. Олар нақты ғылыми жұмысқа қатысып, климаттың өзгеруіне бейімделу және су ресурстарын басқару бойынша болашақ шешімдерге қажет дәлелді деректерді жинауға үлес қосады.
Олжас Сүлейменов атындағы экспедиция
Британ-қазақстандық қоғам - British Kazakh Society, BKS - жас қазақстандықтарға арналған BKS / Олжас Сүлейменов атындағы экспедицияларды іске қосты. Бұл - жастар көшбасшылығын дамыту мен Тянь-Шань тауларындағы маңызды климаттық зерттеуді біріктіретін жаңа бастама.
Бағдарлама көрнекті қазақстандық ақын әрі эколог Олжас Сүлейменовтің құрметіне аталған. Ол бұл бастаманы жеке өзі қолдады.
Бұл атаудың символдық мәні зор. Олжас Сүлейменовтің есімі әдебиетпен және мәдениетпен ғана емес, азаматтық ұстаныммен, экологиялық жауапкершілікпен және ел болашағына алаңдаушылықпен де байланысты. Сондықтан оның атындағы экспедиция жай ғана ғылыми жоба емес, бірнеше буынды байланыстыратын маңызды бастамаға айналып отыр.
Бір жағында - экология тақырыбын ондаған жыл бойы көтеріп келе жатқан тұлғалар. Екінші жағында - климат өзгеріп жатқан дәуірде өмір сүріп, елдің болашағына жауап беретін жаңа буын.
Бағдарлама Ұлыбритания Лордтар палатасында таныстырылды
Бағдарламаның ресми таныстырылымы 2026 жылғы 22 қаңтарда Ұлыбритания Лордтар палатасында өтті. Бастаманы BKS төрағасы Руперт Гудман таныстырды.
Іс-шараға 120 қонақ қатысты. Олардың қатарында Қазақстан Республикасының ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек, Ұлыбританияның Қазақстан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Салли Аксуорси, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Ұлыбританиядағы Елшілігінің уақытша сенімді өкілі Руслан Қарабулов болды.
Бағдарламаның дәл осындай беделді алаңда таныстырылуы оның деңгейін көрсетеді. Бұл тауға жасалатын бір реттік жастар сапары емес. Бұл - Қазақстан мен Ұлыбританияны білім, ғылым, экология және жаңа буын көшбасшыларын даярлау арқылы байланыстыратын жоба.
Бағдарламаға Уэльс ханзадасы да ізгі тілегін жолдады. Сондай-ақ бастамаға британдық саяхатшылар Рози Стэнсер және Operations Drake пен Raleigh экспедицияларының негізін қалаушы Джон Блашфорд-Снелл сарапшылық қолдау көрсетіп отыр.
Экспедицияда қатысушылар немен айналысады?
Алғашқы экспедиция 2026 жылдың шілде-тамыз айларына жоспарланған. Оған Қазақстан университеттерінен 15 студент іріктеледі.
Олар қазақстандық және халықаралық сарапшылармен бірге Тянь-Шаньға барып, жылдам өзгеріп жатқан мұздықтарды зерттейді. Жұмыс Орталық Азия өңірлік гляциологиялық орталығымен ынтымақтастықта жүргізіледі.
Қатысушылар автоматты метеорологиялық станциялардың датчиктерін сынақтан өткізеді, бастапқы деректерге талдау жасайды және климаттың өзгеруіне бейімделу мен су ресурстарын басқару шараларын әзірлеуге қажет ғылыми база қалыптастыруға үлес қосады.
Яғни бұл символдық сапар емес, толыққанды далалық ғылыми жұмыс болады. Жастар күрделі табиғи жағдайда деректердің қалай жиналатынын, климаттық мониторингтің қалай жүргізілетінін және мұндай зерттеулердегі әрбір көрсеткіштің неге маңызды екенін өз көзімен көреді.
Ғылыми бөлімнен кейін қатысушыларды тағы бір үлкен сынақ күтіп тұр - 100 шақырымдық күрделі тау жорығы. Ол Kaz Alpine Club-пен серіктестікте өтеді.
Осы формат бағдарламаны бір мезетте ғылыми, білім беру және көшбасшылық жобасына айналдырады. Мұнда білім ғана емес, төзімділік, командалық жұмыс, жауапкершілік және қиын жағдайда шешім қабылдау қабілеті де маңызды болады.
Ұлыбритания елшісі: бұл зерттеу Қазақстанның су қауіпсіздігіне үлес қосады
Ұлыбританияның Қазақстандағы Елшісі Салли Аксуорси бастаманың ғылым, жастар және климат күн тәртібі үшін маңызын атап өтті.
«Мен жас зерттеушілерге Тянь-Шаньның өмірлік маңызы бар мұздықтарын зерттеуге және климаттық сын-қатерлерге бірлескен жауабымызды нығайтуға мүмкіндік беретін бұл бастаманы жоғары бағалаймын. Олардың зерттеулері Қазақстанның су қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және өзгеріп жатқан климат туралы ортақ түсінігімізді кеңейтуге елеулі үлес қосады».
Бұл сөздер бағдарламаның негізгі мәнін дәл көрсетеді. Тянь-Шань мұздықтары тек ғалымдар үшін маңызды емес. Олар Қазақстанның болашағымен - сумен, ауыл шаруашылығымен, қалалармен, экономикамен және өңірлердің тұрақтылығымен тікелей байланысты.
Жастар, ғылым және көшбасшылық
Бағдарламаның басты ерекшеліктерінің бірі - жас қазақстандықтарға басымдық берілуі. Қатысушылар Қазақстанның барлық өңіріндегі университеттердің бакалавриат және магистратура студенттері арасынан таңдалады. Сонымен бірге бағдарлама барлық мамандық студенттері үшін ашық.
Бұл өте маңызды. Климат тақырыбы енді тек тар сала мамандарының мәселесі емес. Елдің болашағы жаңа буынның экологиялық тәуекелдерді қаншалықты түсінетініне, деректермен жұмыс істей алуына, халықаралық деңгейде ойлауына және командада әрекет ете білуіне байланысты.
Экспедиция қатысушыларға дәл осындай тәжірибе береді. Олар далалық ғылымды, халықаралық ынтымақтастықты және нақты жауапкершілікті теория жүзінде емес, биік таудың шынайы жағдайында сезінеді.
Дайындық басталып кетті
BKS директоры және экспедиция төрағасы Дэвид Харди бүгінге дейін атқарылған жұмыс туралы айта келе, егжей-тегжейлі барлау сапары сәтті өткізілгенін және экспедиция бағдарламасы толық қалыптастырылғанын атап өтті.
Қазір студенттерді қабылдау басталып жатыр. Сонымен қатар Лондондағы кеңсеге қосымша Алматыда экспедициялық офис ашылды.
Бұл жобаның идея мен таныстырылым кезеңінен нақты іске асыру кезеңіне өткенін білдіреді. Алда қатысушыларды іріктеу, дайындық, ғылыми үйлестіру және Тянь-Шаньдағы экспедиция тұр.
Қалай өтінім беруге болады?
Бағдарламаға Қазақстанның барлық өңіріндегі университеттердің бакалавриат және магистратура студенттері шақырылады. Барлық мамандық өкілдері қатыса алады.
Кандидаттар ағылшын, қазақ немесе орыс тілінде ұзақтығы 5 минуттан аспайтын қысқа видео ұсынуы керек. Видеода үміткер өзі туралы, бағдарламаға қатысу мотивациясы туралы айтып, командалық жұмыс немесе көшбасшылық тәжірибесіне мысал келтіруі қажет.
Сондай-ақ көлемі екі беттен аспайтын түйіндеме қажет.
Егер үміткердің видео жазуға мүмкіндігі болмаса, жазбаша өтінім қабылдануы мүмкін.
Өтінімдер мен қатысу ниеті туралы сұраулар ұйымдастырушылардың байланыс арналарына жіберіледі.
Бағдарламаны кімдер қолдап отыр?
Британ-қазақстандық қоғам Ұлыбритания мен Қазақстан Республикасы арасындағы мәдени, білім беру және ғылыми байланыстарды нығайтуға ықпал етеді. Қоғам Лондон мен Астанада жұмыс істейді.
BKS / Олжас Сүлейменов атындағы экспедициялар жастардың көшбасшылық қасиеттерін дамытуға және Қазақстанның болашағы үшін маңызды климаттық зерттеулерге үлес қосуға бағытталған.
Бағдарламаның үш негізгі мақсаты бар: жастарды дамыту, климат пен қоршаған орта бойынша ғылыми зерттеулер жүргізу және шалғай қауымдастықтарды қолдау.
Бағдарлама серіктестері қатарында Ұлыбританияның Қазақстандағы Елшілігі, Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі, Қазақстандағы әкімшілік базаны қамтамасыз ететін Nature First Foundation, ЮНЕСКО қамқорлығындағы 2-санаттағы Орталық Азия өңірлік гляциологиялық орталығы, Қазақ альпинистік клубы және International Education Corporation бар.
Бағдарлама демеушілері - Prospekt Medical, Unicase Central Asia, Grata Law, Elmbridge Partners Ltd. және LK Law.
Бұл бастама неге маңызды оқиғаға айналуы мүмкін?
Бұл жобаның Қазақстан үшін бірнеше үлкен мәні бар.
Біріншіден, бұл - су туралы оқиға. Ал су алдағы онжылдықтарда Орталық Азия үшін ең маңызды мәселелердің біріне айналуы мүмкін.
Екіншіден, бұл - жастар туралы оқиға. 15 студент жай ғана білім алып қоймай, халықаралық ғылыми экспедицияның бір бөлігіне айналады және климат өзгерісін өз көзімен көреді.
Үшіншіден, бұл - Қазақстан мен Ұлыбритания арасындағы ынтымақтастықтың жаңа қыры. Екі ел байланысын тек дипломатия немесе бизнес арқылы емес, білім, ғылым және экологиялық жауапкершілік арқылы да дамытып отыр.
Соңында, бұл - болашақ туралы оқиға. Тянь-Шань мұздықтары шегініп барады, ал бұл процесті елемеу мүмкін емес. Бірақ оны зерттеуге, түсінуге және оған дайындалуға болады.
Дәл осы мақсатпен 2026 жылдың жазында жас қазақстандықтар тауға аттанады. Олар елдің ең маңызды климаттық мәселелерінің бірін кабинеттен емес, сол мәселе болып жатқан жерден - биік Тянь-Шань мұздықтарының жанынан зерттейді.
