Астанада өткен «Орталық Азия – Қытай» форматындағы ішкі істер және қоғамдық қауіпсіздік министрлерінің кездесуі жай ғана хаттамалық жиын болған жоқ.
Бұл – аймақтағы жаңа қауіп-қатерлерге қарсы ортақ майдан құру әрекеті. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев бүгінгі әлемде шекара деген ұғым қылмыс үшін бұрынғыдай тосқауыл болмай қалғанын ашық айтты, деп хабарлайды DKNews.kz.
Кездесуге Қытайдың қоғамдық қауіпсіздік министрі Ван Сяохун, Қырғызстан, Тәжікстан, Түрікменстан және Өзбекстанның ішкі істер министрлері қатысты. Басты тақырыптар – киберқылмыс, есірткі трафигі, экстремизм, адам саудасы және трансұлттық қылмыстық желілер.
Киберқылмыс енді жай интернет алаяқтық емес
Президенттің айтуынша, қазіргі киберқылмыс миллиардтаған доллар айналатын ірі индустрияға айналған. Бұрын қылмыстық топтар банкті тонаса, қазір олар бір батырмамен бірнеше елге шабуыл жасай алады.
Тоқаев әсіресе жасанды интеллектінің қауіпті құралға айналып бара жатқанын айтты. Оның сөзінше, AI технологиялары жалған ақпарат таратуға, арандатуға, қоғам ішінде өшпенділік туғызуға пайдаланылып жатыр.
Бұл жерде мәселе тек фейк жаңалықта емес. Сарапшылар соңғы жылдары deepfake видеолар, жалған аккаунттар және нейрожелі арқылы жасалатын манипуляциялар Орталық Азия елдерінде де көбейгенін айтып жүр. Сондықтан Қазақстан киберқауіпсіздікті енді жай IT мәселесі емес, ұлттық қауіпсіздік деңгейіндегі қатер ретінде қарастыра бастады.
Орталық Азия неге қылмыстық топтар үшін маңызды аймаққа айналды?
Президенттің сөзіндегі маңызды месседждің бірі – Орталық Азия бүгінде ірі көлік және сауда дәліздерінің ортасына айналып келеді. Әсіресе Транскаспий халықаралық көлік бағытының маңызы артқан сайын, өңірге қызығушылық тек инвесторлардан ғана емес, қылмыстық ұйымдардан да күшейіп отыр.
Яғни жаңа логистика – жаңа мүмкіндік. Бірақ ол мүмкіндікті заңды бизнес қана емес, контрабандамен, қару-жарақ тасымалымен және есірткі айналымымен айналысатын топтар да пайдалануға тырысады.
Сондықтан Тоқаев қауіпсіздік мәселесін экономикалық жобалардан бөлек қарауға болмайтынын айтты. Егер өңірде тұрақтылық болмаса, инвестиция да, транзит те қауіпке ұшырайды.
«Заң мен тәртіп» – Тоқаев саясатының негізгі бағыты
Президент кездесуде Қазақстанның соңғы жылдары «Заң мен тәртіп» қағидатын күшейтіп жатқанын ерекше атап өтті. Оның айтуынша, бұл тек полиция жұмысы емес, мемлекеттің стратегиялық бағыты.
Соңғы уақытта Қазақстанда ұйымдасқан қылмысқа қарсы күрес, қаржы ағындарын бақылау, интернеттегі экстремистік контентті анықтау жұмыстары күшейгені байқалады. Билік қоғамдағы тұрақтылықты сақтауды бірінші орынға қойып отыр.
Тоқаевтың мәлімдемесінен тағы бір нәрсе анық байқалды: Қазақстан алдағы уақытта Орталық Азиядағы қауіпсіздік архитектурасында белсенді рөл атқаруға ниетті.
Қытай факторын неге елемеуге болмайды?
Бұл форматтағы кездесудің ерекше тұсы – Қытайдың қатысуы. Бейжің үшін де Орталық Азия қауіпсіздігі өте маңызды. Себебі өңір – Қытайдың Еуропаға шығатын негізгі сауда бағыттарының бірі.
Соңғы жылдары Қытай Орталық Азиямен тек экономикада емес, қауіпсіздік саласында да байланысын күшейтіп келеді. Әсіресе терроризм, сепаратизм және трансшекаралық қылмысқа қарсы күрес Бейжің үшін басым бағыттардың қатарында.
Сондықтан Астанадағы бұл кездесу геосаяси тұрғыдан да маңызды сигнал болды. Аймақ елдері қауіпсіздік мәселесінде енді жеке-жеке емес, ортақ коалиция ретінде әрекет етуге мүдделі екенін көрсетті.
Халық нені күтеді?
Тоқаев кездесуде қарапайым адамдардың қауіпсіздікке деген сұранысы күшейгенін айтты. Оның сөзінше, қоғам мемлекеттен нақты нәтиже күтеді: көшедегі тыныштық, интернеттегі қауіпсіздік, балалардың болашағына сенім.
Бүгінде адамдарды тек дәстүрлі қылмыс емес, телефон алаяқтары, онлайн бопсалау, жалған инвестициялық схемалар мен ақпараттық шабуылдар алаңдатады. Сондықтан қауіпсіздік ұғымы да өзгеріп жатыр.
Астанада өткен кездесу осы жаңа шындыққа жауап іздеудің бастамасы іспетті болды.
