Орталық Азия үшін су мәселесі жыл сайын күрделеніп барады. Сарапшылардың айтуынша, алдағы онжылдықта аймақтағы негізгі стратегиялық ресурс мұнай да, газ да емес — дәл су болуы мүмкін.
Осы себепті Душанбе қаласында өткен трансшекаралық су ресурстарының тұрақтылығына арналған министрлік диалог аймақ елдері үшін маңызды алаңға айналды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Іс-шара «Тұрақты даму үшін су» халықаралық іс-қимыл онжылдығына арналған Жоғары деңгейдегі төртінші халықаралық конференция қарсаңында өтті. Кездесуде Орталық Азия мемлекеттерінің су шаруашылығы саласындағы басшылары климаттың өзгеруі, су тапшылығы және цифрлық технологияларды енгізу мәселелерін талқылады.
Су енді тек экология мәселесі емес
Бүгінде Орталық Азиядағы ең үлкен сын-қатерлердің бірі — трансшекаралық өзендерді тиімді басқару. Сырдария мен Әмудария сияқты ірі өзендер бірнеше елдің аумағы арқылы өтеді. Сондықтан судың азаюы немесе дұрыс бөлінбеуі тұтас өңірдің экономикасына әсер етеді.
Әсіресе ауыл шаруашылығына тәуелді елдер үшін бұл өте маңызды мәселе. Климаттың өзгеруі, мұздықтардың азаюы және құрғақшылық кезеңдерінің көбеюі аймақтағы су қауіпсіздігіне тікелей қауіп төндіріп отыр.
Сондықтан мемлекеттер бұрынғыдай тек келіссөздермен шектелмей, нақты технологиялық шешімдерге көшуді қолға ала бастады.
Қазақстан цифрлық су жүйесіне көшуді ұсынып отыр
Қазақстанның Су ресурстары және ирригация министрі Нұржан Нұржігітов Душанбе алаңында Қазақстан мен Өзбекстанның Сырдария бассейнінде су есебін автоматтандыру бағытында бірлесіп жұмыс жүргізіп жатқанын айтты.
Бұл — жай ғана техникалық жаңарту емес. Мамандардың пікірінше, су саласын цифрландыру аймақтағы ең маңызды реформалардың біріне айналуы мүмкін.
Мысалы, автоматтандырылған жүйелер су көлемін нақты уақыт режимінде бақылауға, шығындарды азайтуға және тапшылық қаупін алдын ала болжауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар елдер арасында деректер алмасу жеңілдейді.
Қазіргі таңда Орталық Азиядағы басты проблемалардың бірі — суды есептеу мен бақылаудың бірыңғай жүйесінің болмауы. Соның салдарынан мемлекеттер арасында ақпарат айырмашылығы жиі туындайды.
Ал цифрлық технологиялар бұл мәселені азайтып, трансшекаралық өзендерді тиімді басқаруға жол ашуы мүмкін.
Тоқаевтың бастамасы халықаралық деңгейде талқыланды
Кездесуде Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың БҰҰ аясында Халықаралық су ұйымын құру туралы бастамасы да ерекше аталды.
Астана бұл идеяны жаһандық су қауіпсіздігін күшейтуге бағытталған маңызды қадам ретінде қарастырады. Себебі әлемнің көптеген аймағында ауыз су тапшылығы күшейіп келеді, ал климаттық өзгерістер мәселені одан әрі ушықтырып отыр.
Қазақстан халықаралық деңгейде су мәселесін жаңа форматта қарастыру қажет деп есептейді. Яғни мемлекеттер тек проблемаларды талқылап қана қоймай, ортақ болжам жасау, цифрлық платформалар енгізу және деректермен тұрақты алмасу жүйесін қалыптастыруы керек.
Нұржан Нұржігітовтің айтуынша, дәл қазір өңір үшін бірлескен нақты механизмдер құру аса маңызды.
Орталық Азия жаңа су саясатына бет бұрды
Соңғы жылдары аймақта су мәселесіне қатысты пікірталастар жиі болғанымен, қазір мемлекеттер прагматикалық ұстанымға көше бастағаны байқалады.
Себебі су тапшылығы енді болашақтың емес, бүгіннің мәселесіне айналып отыр.
Душанбедегі кездесу Орталық Азия елдерінің ортақ шешім іздеуге дайын екенін көрсетті. Ал цифрлық технологиялар осы бағыттағы негізгі құралдардың біріне айналуы мүмкін.
Сарапшылардың пікірінше, алдағы жылдары су тақырыбы аймақтың экономикалық және саяси күн тәртібіндегі ең маңызды мәселелердің бірі болады. Қазақстан бұл процесте жетекші рөл атқаруға ниетті екенін ашық көрсетіп отыр.
