Қазақстандық финтех Freedom Holding Corp. Тимур Турлов Түркияда брокерлік компания құрып жатыр. Freedom Yatırım жергілікті қор нарығына шыққан соңғы 20 жылдағы алғашқы шетелдік ойыншы болды. Холдинг иесі Тимур Турлов табысқа жету мүмкіндігін жоғары бағалап, түрік бағытына $300 млн дейін инвестиция салуға дайын.
Түрік нарығының ерекшелігі
Жыл басынан бері түрік лирасымен есептелетін BIST 100 түрік қор индексі төрттен бірге қымбаттап үлгерді, ал 2025 жылдың мамырынан бері шамамен 50% өсті. Дегенмен мұндай динамика қарқынды экономикалық өсіммен емес, ұзақ жылдар бойы жергілікті валютаның құнсыздануына әсер етіп келе жатқан жоғары инфляциямен байланысты. Соның нәтижесінде түрік компаниялары акцияларының лирадағы құны үнемі жаңа рекордтар орнатып жатыр, бірақ доллармен есептегенде олар іс жүзінде қымбаттамайды. Сондықтан World PE Ratio бағалауы бойынша шамамен 15 пункт деңгейінде тұрған P/E көрсеткіші жергілікті нарықтың басқа дамушы экономикалармен салыстырғанда төмен бағаланғанын көрсетеді. Бұл оған ұзақмерзімді перспективада кіру үшін қолайлы алғышарттар қалыптастырады.
Тимур Турлов/Freedom
«Осы локацияларда [Түркия мен БАӘ - ред.] лицензия алған сәттен бастап бізге біршама толыққанды түрде жұмысымызды жолға қою үшін шамамен бір жыл қажет болады, - деді Турлов журналистермен кездесуде. - Біз бұл тұрғыда айтарлықтай бірегейміз, өйткені өз инфрақұрылымы, биржаға тікелей қосыла алатын, кез келген реттеуші режимге бейімделе алатын, кез келген жаңа есептерді жасай алатын өз әзірлеушілер командасы бар компаниялар көп емес. Біз мұны жылдам істей аламыз».
Елдің басты қор алаңы - Ыстамбұл қор биржасы. Онда айналымда жүрген акциялары бар компаниялардың жалпы капитализациясы жарты триллион доллардан асады. Биржа деректеріне сәйкес, BIST 100 құрамындағы салмағы ең жоғары компаниялар қатарында қорғаныс корпорациясы Aselsan (шамамен $40 млрд), азық-түлік ритейлері BİM Birleşik Mağazalar ($10 млрд астам), ұлттық әуе тасымалдаушы Turkish Airlines (THYAO) (шамамен $9 млрд) және елдегі ең ірі жеке банктердің бірі İş Bankası (шамамен $8 млрд) бар.
2021-2025 жылдары белсенді инвесторлық шоттардың орташа айлық саны екі есеге жуық өсіп, 2,6 млн-ға жетті. Өткен жылдың соңында түрік жеке инвесторлары Ыстамбұл биржасында котировкаланатын барлық акциялардың 30%-ына ақшалай мәнде иелік етті. Азаматтар үшін қор нарығы - бағаның жылдам өсуі жағдайында жинақтың сатып алу қабілетін сақтаудың негізгі құралдарының бірі.
Негізгі мөлшерлеменің төмендеуінің арқасында жергілікті бизнес қор нарығын қосымша капитал тарту құралы ретінде барған сайын белсенді пайдаланып келеді. Мәселен, өткен жылы биржаға 18 компания шығып, жиынтығында 43,9 млрд лира ($1,1 млрд) тартты. 2024 жылы IPO-ны 34 эмитент өткізді. Соңғы уақыттағы ең айтулы орналастырулар қатарында әртүрлі саладағы 55 компанияны біріктіретін Pasifik холдингі (девелопмент, логистика, энергетика және IT) және әлемдегі екінші ірі фундук өңдеуші Balsu Gıda компаниясы бар.
Елде борыштық нарық та өсіп келеді. 2025 жылы жергілікті компаниялар 957 млрд лираға облигация орналастырды. Бұл бір жыл бұрынғы көрсеткіштен 51,3% көп, деп атап өтті «Курсив.Медиа» басылымының сарапшылары.
Freedom Holding Corp. экожүйесінің Түркияда өрістеуі
Дегенмен Freedom Holding Corp. компаниясын тек елдің қор нарығы ғана қызықтырып отырған жоқ. Жақында компания Түркияда Turkish Bank A.Ş. банкін сатып алатынын мәлімдеді. Осылайша, қазақстандық холдинг жаңа нарықта біртұтас финтех құрып жатыр.
Еске сала кетейік, Қазақстанда компания екі жыл бұрын өзінің брокерлік, банктік, сақтандыру және lifestyle-өнімдерін Freedom SuperApp суперқосымшасына біріктірді. Бұл топтың барлық бағыттары бойынша клиенттік базаның, сондай-ақ оның қаржылық көрсеткіштерінің өсуіндегі негізгі факторлардың біріне айналды. Қосымша іске қосылғанға дейін, 2024 қаржы жылында Freedom Holding табысы $1,64 млрд болды, ал бір жылдан кейін ол $2,05 млрд-қа дейін өсті. Бүгінде холдинг 11 млн-нан астам адамға қызмет көрсетеді, ал оның кеңселері Еуропа, Таяу Шығыс және Орталық Азияның 21 елінде, сондай-ақ АҚШ-та жұмыс істейді.
«Біз сенім мен клиенттік базаны фантастикалық деңгейде тиімді монетизациялауды үйрендік, - деді Турлов «Курсив.Медиа» басылымына берген сұхбатында. - Бұрын біз клиентті брокерлік шотқа тарту үшін ақша жұмсайтынбыз. Қазір клиент бізге цифрлық ипотека немесе автонесие үшін келеді, өйткені бұл жылдам әрі ыңғайлы - біз мұны бірнеше секундта жасаймыз - содан кейін оған сақтандыруды, инвестициялық өнімдерді немесе лайфстайл-сервистерді жіксіз ұсынамыз».
Тұрақты қаржылық жағдай мен жаһандық экспансия жоспарлары Freedom Holding және оның компаниялары жөніндегі рейтингтік агенттіктердің пікіріне әсер еткен негізгі факторлардың бірі болды. Мәселен, өткен наурызда Freedom Bank Moody’s агенттігінен Ba3 деңгейіндегі алғашқы рейтингін алып, болжамы «тұрақты» деп белгіленді, ал S&P Global Ratings банктің ұзақмерзімді және қысқамерзімді кредиттік рейтингтерін «B+/B» деңгейінде растады және олар бойынша «Позитивті» болжамын сақтап қалды. Бұл ретте Freedom Holding Corp. компаниясының ұзақмерзімді кредиттік рейтингі «B-» деңгейінде, «Тұрақты» болжамымен сақталды. Егер холдинг Түркияда өзінің туған қазақстандық нарығында қол жеткізген нәтижелерін қайталай алса, бұл оның қаржылық көрсеткіштерінің өсуіне қуатты драйвер болады.
