2026 жылдың сәуірінде әлемдік авиация саласында ерекше жағдай қалыптасты: жолаушылар тасымалы бәсеңдегенімен, жүк тасымалы керісінше өсім көрсетті.
Сарапшылар бұл өзгерісті Таяу Шығыстағы геосаяси шиеленіс пен авиациялық отын бағасының күрт қымбаттауымен байланыстырып отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Халықаралық әуе көлігі қауымдастығының (IATA) мәліметінше, сәуір айында әлем бойынша жолаушылар тасымалына сұраныс өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 3,4 пайызға төмендеген. Бұл көрсеткіш алғаш қарағанда саланың әлсірегенін көрсеткендей көрінеді. Алайда жағдайдың негізгі себебі бір ғана өңірге байланысты болып шықты.
Таяу Шығыстағы дағдарыс әлемдік нарыққа әсер етті
IATA деректеріне сәйкес, Иран мен Израиль арасындағы жалғасып жатқан қақтығыс Таяу Шығыс әуе компанияларының қызметіне ауыр соққы болды. Өңірдегі жолаушылар сұранысы бір жыл ішінде бірден 46,6 пайызға қысқарған.
Нәтижесінде халықаралық рейстерге деген сұраныс 5,3 пайызға төмендеді. Ал ішкі нарықтағы тасымал көлемі іс жүзінде өзгеріссіз қалды.
Соған қарамастан әлемдік авиация нарығы жаңа жағдайға бейімделіп жатыр. Бұрын Таяу Шығыс арқылы жүзеге асқан бағыттардың бір бөлігі басқа маршруттарға ауысуда. Мысалы, Еуропа мен Азия арасындағы тікелей жолаушылар ағыны бір жыл ішінде 15,3 пайызға артқан.
IATA бас директоры Уилли Уолш жағдайға қатысты былай деді:
«Таяу Шығыс әуе компанияларындағы сұраныстың 46,6%-ға төмендеуі әлемдік сұраныстың жалпы 3,4%-ға қысқаруына алып келді. Сонымен қатар, саладағы жағдай тұрақсыз күйінде қалып отыр: авиациялық отын бағасының өсуі мен алдағы кестелердегі тасымал көлемдерінің қысқаруы нарыққа қысым жасауды жалғастыруда».
Отын бағасы тағы да басты қауіпке айналды
Сарапшыларды алаңдатып отырған тағы бір фактор – авиациялық отын құнының күрт өсуі. Сәуір айында отын бағасы өткен жылмен салыстырғанда екі еседен астам қымбаттаған.
Бұл авиакомпаниялардың шығындарын арттырып қана қоймай, билет бағасының өсу қаупін де күшейтіп отыр. Нарық қатысушылары үшін алдағы айларда басты сын-қатер дәл осы шығын қысымы болуы мүмкін.
Жүк тасымалы керісінше өсіп жатыр
Жолаушылар сегментіндегі қиындықтарға қарамастан, жүк тасымалы нарығы жақсы нәтиже көрсетті.
Сәуір айында әлемдік жүк тасымалына сұраныс 4 пайызға өсті. Бұл өсім халықаралық бағыттарда да сақталған. Сонымен бірге ұсынылатын жүк сыйымдылығы аздап қысқарып, нарықтағы жүктеме деңгейін арттырды.
Ең жоғары өсім Азия-Тынық мұхиты өңірінде тіркелді. Мұнда сұраныс 10,5 пайызға артқан. Африкада өсім 7,7 пайызды, ал Еуропада 6 пайызды құрады.
Керісінше, Таяу Шығыс бұл сегментте де әлсіз нәтиже көрсетті. Өңірдегі негізгі жүк хабтарындағы іркілістер салдарынан сұраныс 18,2 пайызға төмендеген.
Әлемдік сауда бағытын Азия айқындап жатыр
Сарапшылардың айтуынша, қазіргі өсімнің негізгі драйвері – Азиямен байланысты сауда ағындары.
Ең қарқынды өсім Еуропа–Азия бағытында байқалды. Бұл дәліздегі жүк көлемі 16,2 пайызға ұлғайған. Азия ішіндегі бағыттарда өсім 13 пайызды, ал Африка–Азия арасында 12,8 пайызды құрады.
Ал Парсы шығанағымен байланысты бағыттар геосаяси тәуекелдердің әсерінен қысым астында қалып отыр.
IATA бас директоры Уилли Уолштың сөзінше:
«Азиямен байланысты белсенді сауда ағындарының арқасында жүк тасымалына сұраныс 4%-ға өсті. Алайда Таяу Шығыстағы жалғасып жатқан қақтығыс тасымал бағыттары мен қолжетімді жүк сыйымдылығына әсер етуді жалғастыруда».
Нарық қай бағытқа бет алып барады?
Сәуір айының нәтижелері авиация саласының қазіргі жағдайын анық көрсетіп берді: әлемдік сұраныс толық жоғалған жоқ, бірақ оның географиясы өзгеріп жатыр. Таяу Шығыстағы тұрақсыздық халықаралық бағыттарды қайта құруға мәжбүр етсе, Азия әлемдік жүк тасымалының негізгі қозғаушы күшіне айналуда.
Ал авиациялық отын бағасының өсуі мен геосаяси тәуекелдер сақталған жағдайда, әуе компаниялары үшін алдағы айлар оңай болмайтын түрі бар.
