Қазақстандық журналистердің Нью-Йоркке сапары Нью-Йорк қор биржасына жасалған қарапайым сапар ғана болған жоқ. Freedom Capital Markets компаниясындағы кездесу америкалық нарықтың шын мәнінде қалай жұмыс істейтінін көрсетті: инвестор үшін жаңалықтар мен баға белгіленімдері ғана емес, басқа да факторлар неге маңызды, нарық ФРЖ шешімдеріне қалай жауап береді, кәсіби қатысушылар тәулікке жуық жалғасатын сауда туралы неге пікірталас жүргізеді және даулы әрі танымал IPO-лардың артында қандай тәуекелдер жасырынып тұрады.
Нью-Йорктің қаржы ауданы көбіне үлкен ақшаның, жылдам мәмілелердің және жарқын орналастырулардың символы ретінде қабылданады. Бірақ Уолл-стриттің сыртқы қарқынының артында әлдеқайда күрделі жүйе жатыр. Бұл жүйеде сенім, өтімділік, тәртіп, реттеушілік тұрақтылық және нарыққа эмоция арқылы емес, ұзақмерзімді стратегия тұрғысынан қарау қабілеті маңызды.
Дәл осы туралы америкалық капитал нарығында жұмыс істейтін Freedom Holding Corp. құрылымы - Freedom Capital Markets өкілдерімен өткен кездесуде сөз болды. Әңгімеге Уолл-стритте көп жылдық тәжірибесі бар мамандар, соның ішінде бас нарықтық стратег Джей Вудс және зерттеу бағытының жетекшісі Эдвард Магуайер қатысты.
Әңгіме ресми презентация емес, бүгін инвесторларды толғандыратын мәселелер жөніндегі жанды пікірталасқа айналды: ФРЖ мөлшерлемесі, сауда сағаттарын кеңейту, шағын компаниялар, жасанды интеллект, IPO және жаңа технологиялық циклдердің келешегі талқыланды.
Нарық ФРЖ-ны күтеді - бірақ мәселе тек мөлшерлеме шешімінде емес
Бүгін америкалық нарық үшін негізгі мәселелердің бірі - Федералдық резерв жүйесінің саясаты. Инвесторлар мөлшерлеме төмендетіле ме, көтеріле ме немесе бұрынғы деңгейде қала ма деген сұраққа ғана назар аудармайды. Нарық үшін реттеушінің сигналдары да маңызды: ФРЖ инфляцияны, еңбек нарығын және экономика үшін алдағы тәуекелдерді қалай бағалайды?
Кездесуге қатысушылардың бағалауынша, нарық есептілік маусымынан жеткілікті сенімді өтті, бірақ қазір назар қайтадан ақша-кредит саясатына ауысып отыр. Инвесторлар үшін сандар ғана емес, ФРЖ басшылығы өз шешімдерін қандай реңкпен түсіндіретіні де маңызды.
«Шешім екі аптадан кейін болады және, ең ықтимал сценарий бойынша, мөлшерлеме бұрынғы деңгейде қалады. Бірақ бұдан да қызығы басқа: ФРЖ өз саясатының алдағы бағытын қалай түсіндіреді», - деді Джей Вудс.
Оның айтуынша, қазіргі жағдайда мөлшерлемені төмендету оңай емес. Инфляция әлі де сезімтал тақырып болып отыр, еңбек нарығы салыстырмалы түрде тұрақты көрінеді, ал инвесторлар реттеушіден нақты сигнал күтеді.
«Біз есептілік маусымынан өттік, жалпы бәрі жақсы болды. Бірақ енді нарық ФРЖ-ның жаңа саясатын қайтадан тыңдауы керек», - деді ол.
Егер инфляция жоғары күйінде қалып, еңбек нарығы әлі де тұрақты болып көрінсе, мөлшерлемені төмендету онша айқын шешім болмайды. Мұндай жағдайда реттеушінің кез келген сигналы акцияларға, облигацияларға, долларға және инвесторлардың күтіліміне әсер етуі мүмкін.
Неге 23 сағаттық сауда алаңдаушылық тудырады
Жеке тақырып - акциялар саудасын тәулікке жуық уақытқа дейін кеңейту идеясы. Формалды түрде бұл бөлшек инвесторларға жасалған қадам сияқты көрінеді: мәміле жасауға көбірек уақыт, көбірек икемділік, нарыққа көбірек қолжетімділік.
Бірақ кәсіби қатысушыларда бұған қатысты елеулі күмән бар.
«Мен бұл идеяға қуанып тұрған жоқпын. Маған ол ұнамайды. Нарықтарға кейде демалу керек. Бізге жаңалықтарды қорытуға, үзіліс жасауға, содан кейін сауданы қайтадан бір уақытта бастауға уақыт қажет», - деді Джей Вудс.
Негізгі тәуекел - өтімділік. Нарықта қатысушылар аз болған кезде кез келген жағымсыз немесе жағымды хабар бағаның тым күрт қозғалуына әкелуі мүмкін. Сатып алушылар мен сатушылар аз болған сайын құбылмалылық жоғарылайды және жекелеген ойыншылардың нарыққа ықпал етуі жеңілдей түседі.
«Сауда түннің бір уағында жүріп жатқан кезде, қатысушылар жеткілікті бола ма деген сұрақ туындайды. Егер жағымсыз жаңалық шықса, акция тым қатты құлдырауы мүмкін. Егер жаңалық жағымды болса, ол шамадан тыс өсуі мүмкін. Қатысушылар аз болған сайын олардың ықпалы күшейеді, демек құбылмалылық артады», - деп түсіндірді ол.
Тағы бір маңызды тұс бар. Жария компаниялар маңызды ақпаратты сауда жабылғаннан кейін ашуға үйренген. Бұл инвесторларға есепті оқуға, менеджментпен өткен қоңырауды тыңдауға және жағдайды сабырмен бағалауға уақыт береді. Егер сауда тәулікке жуық жүрсе, нарық жаңалықтың шын мәніндегі мағынасы түсінікті болмай тұрып, тым жылдам әрекет етуі мүмкін.
«Егер мен биржада листингтен өткен компания болсам, менде мынадай сұрақ туар еді: неге менің акциям түннің кез келген уақытында саудалануы керек? Сіз сенбі кешінде отбасыңызбен кешкі ас ішіп отырсыз, ал сізге қоңырау шалып, акция күрт қозғалып жатқанын айтады. Бұл - проблема», - деді Вудс.
Инвестор үшін бұл бір нәрсені білдіреді: нарыққа тәулігіне 23 сағат қол жеткізу әрдайым артықшылық бола бермейді. Кейде нарыққа қозғалыс қаншалықты қажет болса, үзіліс те соншалықты қажет.
Шағын компаниялар қайтадан назарға ілікті
Кездесу барысында small caps - нарықтық капиталдандыруы шағын компаниялар бөлек талқыланды. Қазақстан үшін бұл термин үйреншікті естілмеуі мүмкін: АҚШ-та тіпті «шағын» жария компаниялардың өзі жүздеген миллион долларға бағалануы мүмкін.
Сарапшылардың айтуынша, мұндай компаниялар пайыздық мөлшерлемелерге ерекше сезімтал. Мөлшерлемелер жоғары болған кезде оларға капитал тарту және қарыздарын өтеу қиындайды. Ал мөлшерлемелер бойынша күтілім тұрақтана бастағанда, шағын компанияларға деген қызығушылық әдетте артады.
«Шағын компаниялар мөлшерлемелерге өте сезімтал. Мөлшерлемелер тұрақты немесе төмен болған кезде, олар әдетте өзін әлдеқайда жақсы сезінеді. Қазір, мөлшерлемелер әлі де сәл жоғары болғанына қарамастан, small caps ақыры нарықтың жалпы өсіміне қосылды», - деді Вудс.
Қазір АҚШ-та назар қайтадан шағын капиталдандырудың жекелеген секторларына ауысып отыр. Олардың қатарында өңірлік банктер, денсаулық сақтау саласының кейбір сегменттері, биотехнологиялар және микрокаптар бар.
«Өңірлік банктер өзін жақсырақ сезініп отыр, M&A белсенділігі жанданды, бұл бағытта оптимизм пайда болды. Денсаулық сақтау саласында, әсіресе биотехнологияда да өсімнің күшті учаскелері бар», - деді ол.
Бірақ мұндай индекстердің бір ерекшелігі бар: ең табысты компаниялар small cap санатынан тез «өсіп шығып», ірілеу индекстерге өтеді.
«Small caps пен micro caps проблемасы мынада: ең жақсы акциялар бұл индекстерде ұзақ қалмайды. Егер компания жақсы өссе, оны индекстен шығарады, бұл - ірі компаниялардың ұзақ мерзімде неге жиі мықтырақ көрінетінінің бір себебі», - деп түсіндірді Вудс.
Жеке инвестор үшін бұл маңызды сабақ. Шағын компаниялар күшті өсім бере алады, бірақ тереңірек талдауды және тәуекелге дайын болуды талап етеді. Бұл - «акция арзан» деген себеппен ғана кіретін нарық емес.
Қорғаныс компаниялары және жаңа технологиялық циклдер
Кездесуде қорғаныс акциялары мен жаңа технологиялар нарығы да талқыланды. Бір қызығы, әскери қақтығыстарға қарамастан, қорғаныс компаниялары қоғам күткендей әрдайым өсе бермейді.
«Таңғаларлығы, қорғаныс акциялары күтуге болатын деңгейдегі өсімді көрсеткен жоқ. Бұл - жаңалықтардың тақырыбына жиі шығатын сектор, бірақ акциялар әрдайым жаңалықтардың соңынан ілесе бермейді», - деді Вудс.
Жаңа қорғаныс технологиялары ерекше назар аудартады. Олардың қатарында дрондар, бағдарламалық шешімдер, арзан компоненттер және дәстүрлі мердігерлермен бәсекеге түсе алатын компаниялар бар.
Магуайер қорғаныс индустриясында құрылымдық өзгерістер жүріп жатқанын атап өтті. Ұзақ уақыт бойы ірі мердігерлер әскери шығындарда үстемдік етті, бірақ қазір жаңа типтегі компаниялар пайда болып жатыр.
«Біз Anduril сияқты компанияларға шығындарды ашатын инновацияларды көріп отырмыз. Олардың тәсілі - дәстүрлі қорғаныс мердігерлерімен салыстырғанда әлдеқайда арзан шешімдер жасау үшін арзан компоненттер мен бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдалану», - деді ол.
Неге инвесторлар дабыралы IPO-лардың соңынан қумауы керек
IPO нарығы біртіндеп жанданып келеді. Нарық үшін бұл маңызды сигнал: компаниялар қайтадан биржаға шығуға дайын, ал инвесторлар жаңа өсім тарихтарын қарастыруға әзір. Бірақ сарапшылар бөлшек инвесторларға тек хайп үшін дабыралы орналастырулардың соңынан қумауға кеңес береді.
«Көптеген компания биржаға шыға бастағанда, бұл маған 1999-2000 жылдарды еске салады, сол кезде мен сәл алаңдай бастаймын. Жеке инвестор ретінде мен мұндай IPO-лардың соңынан қуғым келмейді», - деді Вудс.
Көбіне ерте инвесторлар IPO-ны позициядан шығу мүмкіндігі ретінде пайдаланады, ал жеке инвестор акцияны күтілім ең жоғары болған сәтте сатып алады. Сондықтан компанияның аты мен әдемі инвестициялық оқиға ғана емес, орналастыру бағасы, бизнес-модель, қаржылық көрсеткіштер және ұзақмерзімді тұрақтылық та маңызды.
Қазақстан үшін Уолл-стрит сабағы
Freedom Capital Markets компаниясындағы кездесудің басты қорытындысы қарапайым: дамыған нарық тек технологиялар мен биржалық инфрақұрылымға ғана құрылмайды. Ол сенімге, білімге, ашықтыққа және тәртіпке негізделеді.
Қазақстан үшін бұл әсіресе маңызды. Егер ел қор нарығын дамытып, инвесторларды тартқысы келсе, бірнеше бағытта қатар жұмыс істеуі қажет: қаржылық сауаттылықты арттыру, адамдарға тәуекелдерді түсіндіру, реттеуді дамыту және ұзақмерзімді инвестициялау мәдениетін қалыптастыру.
Уолл-стрит әрбір графиктің артында жай ғана баға емес, сенім тұрғанын көрсетеді. Нарыққа деген сенім неғұрлым жоғары болса, оның қысқамерзімді алыпсатарлық алаңы емес, ұзақмерзімді өсім құралына айналу мүмкіндігі де соғұрлым жоғары болады.
