Қазақстан мен Қырғызстанның халық әртісі Димаш Құдайберген өзінің вокалдық жетістіктерімен ғана емес, елдер арасындағы мәдени байланыстарды нығайтатын халықаралық шығармашылық жобаларымен де кеңінен танымал.
Оның шетелдік шығармашылық серіктестерінің бірі — америкалық ақын, ән мәтіндерінің авторы Кэндис Келли. Біз оқырманды әртістің авторлық серіктесімен жақынырақ таныстырып, олардың бірлескен музыкалық жобалары туралы толығырақ айтып беруді ұсынамыз.
Америкадағы кезең
Әлемдік деңгейдегі әнші, мультиаспапшы және композитор Димаш Құдайберген шығармашылығындағы ең қызықты кезеңдердің бірін түсіну үшін 2023 жылға оралу қажет. Дәл сол жылы әртіс Лос-Анджелесте жарты жылдық шығармашылық тәжірибеден өтіп, бұл уақытын кәсіби дамуға және жаңа мүмкіндіктер іздеуге арнады.
Сол кезеңде Димаш АҚШ-та заманауи батыс музыка нарығын қалыптастырып отырған өзекті үрдістер мен бағыттарды зерттеуге ден қойды. Бұл жұмыста оның серіктесі әрі көмекшісі Дмитро Гордон болды. Украинада дүниеге келген Дмитро — пианист, композитор, аранжировка жасаушы, оркестрлеуші және музыкалық продюсер. Ол көп жылдан бері АҚШ-та Барбра Стрейзанд, Уолтер Афанасьев және музыка индустриясының басқа да белгілі өкілдерімен жұмыс істеп келеді.
Қарқынды өткен алты ай ішінде Димаш белсенді концерттік қызметін тоқтатпай, белгілі композиторлар Нэйтан Ванг және Уолтер Афанасьевпен бірге жаңа шығармалармен жұмыс істеді. Сонымен қатар ол өз авторлығындағы кемінде төрт композицияны жазды.
Солардың бірі — «Fire» — GRAMMY сыйлығының Global Spin бағдарламасына енгізілді. Ал «Голос за горизонтом» шоуындағы орындаудан кейін бұл композиция әлем бойынша миллиондаған қаралым жинады.
Тағы үш шығарма — «When I've Got You», «Smoke» және «Living For The Game» — Қазақстан мен АҚШ музыканттары мен авторларынан құралған халықаралық шығармашылық топтың бірлескен жұмысының нәтижесінде дүниеге келді. Димаш бұл композициялардың мәтінін талантты америкалық ақын әрі ән авторы Кэндис Келлиге сеніп тапсырды.
«Димаштың бірқатар әндерінің музыкалық продюсері әрі бірлескен авторы Дмитро Гордонмен мен көп жылдан бері жұмыс істеймін. Дәл сол кісі мені Димашқа ән мәтіндерінің авторы ретінде ұсынды, — дейді Кэндис. — Дмитро мен үшін қымбат дос, ол маған әрдайым сенді».
Кэндис Келли: поэзия — өмірлік жол
Мұндай сенімнің негізінде жылдар бойы бірге атқарылған шығармашылық жобалар жатыр. Сонымен қатар Кэндис Келли мен Дмитро Гордон әлемдегі ең танымал музыкалық оқу орындарының бірі — Бостондағы Berklee College of Music түлегі.
«Мен Берклиде ән жазу өнерін оқыдым. Ол оқу орнына 2008 жылы ауысып келдім. Бұл мамандықты таңдаған себебім — Құдай мені дәл осы бағытқа жетелеп тұрғанын сездім».
Өзінің шығармашылық жолы туралы айта отырып, Кэндис өнерге деген қызығушылығы бала кезінен басталғанын еске алады. Бұл жайт Димаштың да ерте жастан музыкалық театр мен мюзиклдерге қызығуымен үндеседі.
«Мен өте жас кезімнен-ақ кез келген жанрда жазғанды жақсы көрдім. Өзім ойлап тапқан мюзиклдерге бағдарламалар басып шығарып, кейін көшедегі балалармен бірге оларды үй алдындағы көгалда көршілерге көрсеткенім есімде. Жазу мен ән айту — менің туа біткен қабілетім әрі өмірлік жолым».
Кэндис Келли Флорида штатындағы Кеннеди атындағы ғарыш орталығына жақын орналасқан шағын қалада өскен. Оның айтуынша, өмірлік және шығармашылық жолын таңдауында ата-анасының қолдауы ерекше рөл атқарған. Бұл тұста Димаш Құдайбергеннің отбасы тарихымен де белгілі бір ұқсастық байқалады: оның кәсіби қалыптасуында да жақындарының қолдауы маңызды факторлардың бірі болды.
«Ата-анам менің армандарымды әрдайым ерекше қолдап отырды. Анам кәсіби түрде өнермен айналысады және өте шығармашыл адам. Әкем шағын кәсіп иесі болды. Сондықтан өз қабілетіңді жүзеге асыруға ұмтылу, тәуекел ету және “америкалық арманға” сену менің бойыма сіңген қасиет».
Еркіндіктің ортақ кеңістігі
Димаш Құдайберген армандарға адал болудың және үнемі жаңа шығармашылық мүмкіндіктер іздеудің маңызы туралы бірнеше рет айтқан. Халықаралық мойындауға ие болған әртіс бүгінде де дыбыспен тәжірибе жасауды жалғастырып келеді. Ол заманауи және классикалық музыка элементтері, этникалық сарындар мен түрлі халықтардың ұлттық аспаптарының үні тоғысқан өзіндік көпбағытты кроссовер стилін қалыптастыруда.
Шығармашылық тәжірибелерге ашықтық Кэндиске де тән:
«Басқа орындаушыларға ән жазуға ерекше қараймын. Бұл әрдайым қызықты сынақ, өйткені автор ретінде өз шекарамды кеңейтіп, түрлі стильдерге, жанрларға және әртүрлі аудиторияларға бейімделуге мәжбүр етеді. Әр орындаушының өз бейнесі бар, мен сол бейнеге сай болуым керек».
Мүмкін, өмірлік және шығармашылық тәжірибелеріндегі осындай үндестік Димаш пен Кэндиске ортақ тіл табуға көмектескен болар. Соның нәтижесінде ішкі еркіндік тақырыбымен біріктірілген үш композиция дүниеге келді.
Үш оқиғаның кейіпкері
«Басқа орындаушыға ән мәтінін жазғанда, оның сахналық болмысына сәйкес келетін мәтін жасау маңызды. Димашқа қарағанда, мен ерекше жұмбақтығы бар адамды көремін. Ол адамдарды өзіне ғашық ете алады, бірақ сонымен бірге құпия күйінде қала береді. Мен оны ештеңеге де, ешкімге де тәуелді болмай, барлық арманын жүзеге асырғысы келетін адам ретінде елестетемін. Әрине, бұл — менің қиялым. Бірақ әндерге образдар мен оқиғалар ойлап табу маған ұнайды».
Сонымен бірге үш композициядағы лирикалық кейіпкерлер бір-бірінен айтарлықтай ерекшеленеді. Кэндистің айтуынша, «When I've Got You» әнінде «сүйіктісінің алдында өзінің осалдығын көрсете алатын ер мінезді адам» бейнеленсе, «Smoke» композициясы мүлде басқа көңіл күйде жазылған.
«“Smoke” әні Димаштың “нашар жігіт” немесе гангстер бейнесін жасағысы келетіні туралы оймен жазылды».
«Living For The Game»: ережесіз ойын
Димаш жақында «Голос за горизонтом» шоуында таныстырған үшінші композиция — «Living For The Game» және оған арқау болған лирикалық кейіпкер туралы Кэндис толығырақ айтып берді.
«“Living For The Game” әні “Smoke”-тан кейін көп ұзамай жазылды. Бұл жұмыс қашықтан жасалды, сондықтан процесс “When I've Got You” әніндегі жұмыстан өзгеше болды. Ол кезде мен Лос-Анджелестегі студияда Димаш және Дмитромен жеке кездескен едім. Димаштың өзі қатыспағандықтан, жұмыс бұрынғыдай әсерлі болмады. Бірақ маған Дмитромен жұмыс істеу ұнайды: ол мәтінді алдымен өз бетімше жазып көруге мүмкіндік береді, содан кейін ғана оған көрсетемін».
Автордың айтуынша, мәтін қысқа мерзімде жазылған:
«Мұны тез жасау керек болды. Димаш бір нәрсені жүзеге асыруға бел буса, оны мүмкіндігінше жылдам аяқтағысы келеді. Ол жанкүйерлеріне жаңа материал көрсетіп, оларды таңғалдырғанды жақсы көреді».
Ресми релизден кейін әлеуметтік желілердегі көптеген пікірлерге қарағанда, ән тыңдарман назарын жігерлі әуенімен де, батыл мәтінімен де аударды. Кэндис Келли композицияның басты кейіпкерін жасауда қолданған тәсілдері туралы да айтты:
«Бұл әнде мен көп “туыстас” ұйқастарды қолдандым, яғни дәл емес, бірақ дыбысталуы жағынан жақын ұйқастарды пайдаландым. Сонымен қатар америкалық “салқынқанды әрі еркін жігіт” бейнесіне тән сөздерді енгіздім».
Кэндис Димаш сахнада сомдауы тиіс асау мінезді кейіпкер бейнесі қалай пайда болғанын да түсіндірді:
«Димаштың жұмбақтығы туралы ойлар мені осы кейіпкерді жасауға шынымен шабыттандырды. Көпшілік алдында ол өте ұстамды, ал жеке өмірі құпияға толы. Меніңше, бұл бейне оның жұмбақтығы мен өте табысты мансабының үйлесімінен туған. Ал бұл мансап оның қарқынды өмір салтын айқындайды».
Әлбетте, «Living For The Game» әнінде де, осы топтаманың алдыңғы екі композициясындағыдай, жеке еркіндік тақырыбы басты орын алады.
Әннің негізгі идеясы туралы ой қозғай отырып, Кэндис былай дейді:
«Өз отбасын құруға асықпайтын ер адамдармен араласқан жеке тәжірибем мені мынадай ойға әкелді: қалағанын істеу еркіндігін бәрінен жоғары қоятын адамның өмірге көзқарасы қандай болуы мүмкін?»
Сонымен қатар автор композиция атауының қалай пайда болғанын айтты:
«Біз Дмитро Гордон екеуміз Димаштың бұл әнге қатысты нақты қандай жоспары болғанын және мәтін оның ойына қаншалықты сай келетінін толық білмедік. Бастапқыда мен әнді “Wild Heart” деп атадым. Бірақ қайталанып келетін “living for the game” қайырмасы маған әлдеқайда қисынды көрінді. Дегенмен мен әлі күнге дейін қысқартылған “The Game” атауын көбірек ұнатамын».
Композицияның мағынасы туралы Кэндис былай деді:
«“Living for the game”, яғни “ойын үшін өмір сүру” немесе “өмірді ойын ретінде қабылдау” тіркесі бұл әннің мазмұнында өз ережесімен өмір сүрудің өткір сезімінен ләззат алатын кейіпкерді сипаттайды. Ол ешкімнен кешірім сұрамайды, ештеңені түсіндіріп жатпайды. Бұл адам өзінің еркіндігін жақсы көреді және сол еркіндіктің арқасында дамиды. Ол қалаған нәрсесінің соңынан еш шектеусіз жүгіреді. Ойын дегеніміз де осы — өмір ұсына алатын барлық нәрсеге ұмтылу, тіпті бұл өзгелердің көңілін қалдыруы мүмкін болса да».
Madison Square Garden-ге апарар жол
Димаштың өз жұмысының барлық қырына қаншалықты мұқият қарайтынын біле отырып, Кэндис онымен шығармашылық процесте қалай тіл табысады деген сұрақ еріксіз туындайды. Ақын мұны былай түсіндіреді:
«Мен әрдайым Димаш мен жасаған мәтінге риза ма, соны тексеремін. Ол өзін әртіс ретінде кім екенін және оның аудиториясы қандай екенін өте жақсы біледі. Егер бәрі күткеніне сай келсе, ол әдетте менің жазу қабілетіме сенеді. Егер қандай да бір метафора немесе тіркес мәдени тұрғыдан дұрыс аударылмаса, қажет болған жағдайда ол Дмитроға жүгінеді».
Ал бір деммен жазылған ән аяқталғаннан кейін ұзақ уақытқа кейінге қалдырылса, автор не сезінеді? Мұны тек болжауға болады. Кэндис былай дейді:
«Релиз кейінге қалдырылғандықтан, Димаш мен жазған мәтінмен жұмысты жалғастыра ма, әлде басқа бағытты таңдай ма — білмедім.
Оның бұл әнді қалдыруға шешім қабылдағанына қаншалықты қуанғанымды айтып жеткізу қиын! Димаш біздің бірге жасаған дүниемізді сақтап, оны әлемге көрсетуді ұйғарды. Бұл әннің Нью-Йоркте, Madison Square Garden-де алғаш орындалғанын көру мен үшін үлкен мәртебе болды».
Америкада туған композицияның алғаш рет дәл АҚШ-та — Нью-Йорктегі аңызға айналған Madison Square Garden аренасында орындалуы да символдық мәнге ие.
Сол кешті еске ала отырып, Кэндис былай дейді:
«MSG-де Димашты көруді қуанышты толқыныспен күттім. Бұл мен күйеуіммен, ініммен және оның қалыңдығымен бірге сезінген ерекше мақтаныш сәті болды. Мұны түсіндіру қиын — бәрі сондай әсерлі, тіпті шынайы емес сияқты еді. Димашты, Дмитроны және Уолтер Афанасьевті сахнада бірге өнер көрсетіп тұрғанын көру жүрегімді қуанышқа толтырды. Мен бұл адамдарды шексіз құрметтеймін. Сол кештің куәсі болу бақытына ие болғаныма өте ризамын».
Таңғалдыру өнері
Әннің тұсаукесерлік орындалуын сүйемелдеген жарқын бейнеқатарды да айтпай кетуге болмайды. Бишілер, музыканттар және Димаштың өзі қатысқан қарқынды ролик дәл сахналық қойылымға сай әзірленіп, композицияның қуатын табиғи түрде күшейтті.
Кэндис те ерекше әсер алғанын жасырмайды:
«MSG-дегі шоу кезінде LFTG, яғни “Living For The Game” әнінің визуалдық безендірілуі маған қатты ұнады. Ол әсерлі би элементтері бар шағын музыкалық бейнеклипке ұқсады. Әсіресе соңына қарай Димаштың бишілермен бірге сахнаға жүгіріп шыққан сәті ерекше болды. Меніңше, бұл алдын ала жоспарланбаған болуы мүмкін, бірақ Димаш жанкүйерлерін таңғалдырғанды жақсы көреді және ол мұны әрдайым тамаша орындайды!»
Димаштың көрерменді таңғалдыруға деген ұмтылысы ән авторына да шабыт берген сияқты. Әртістің MSG-дегі жеке концерті қарсаңында Кэндис Келли оның шоуына билеттер ойнатты. Мұндай бастаманың себебін ол өзі түсіндірді:
«Мен Димаштың барлық жанкүйерлерін ерекше жақсы көремін. Олар мені керемет қолдайды. Бұл олардың маған және менің әндеріме көрсеткен барлық махаббаты үшін алғыс білдірудің бір жолы болды».
Шекарасыз музыка
Бірінен соң бірі төрт жарқын, еркіндікке толы және өзінше асау композиция жарық көрді. Димашпен ынтымақтастық барысында америкалық ақын қандай тәжірибе алды?
Кэндис былай жауап береді:
«Белгілі бір әуендерге дәл сәйкес келетін ән мәтіндерін мінсіз деңгейге жеткізу өте күрделі міндет болып шықты. Димаштың әуендері өте өрнекті әрі ырғақты болуы мүмкін. Бірақ, әдеттегідей, бұл жұмыс маған үлкен қуаныш сыйлады!»
«Living For The Game» әні алғаш рет қазақ-қытай жобасы «Голос за горизонтом» аясында орындалғанда, Димаш мәтіннің бір бөлігін — куплет пен қайырманы — қытай тілінде шырқады. Бұл Қазақстан, Америка және Қытайды тоғыстырған тағы бір мәдени көпірге айналды.
Біз мәтін авторынан Димаштың өзі бірлескен продюсер болған жоба аясында әннің бір бөлігін мандарин тілінде орындау туралы шешімін қалай қабылдағанын сұрадық.
Кэндис былай дейді:
«Маған қытайша мәтін өте жақсы естілді! Мен нақты аудармасын оқыған жоқпын, бірақ ұйқастар құлаққа өте сәтті естіледі!»
Бүгінде Димаштың Кэндис Келлимен бірлесіп жасаған әндері өз тыңдарманын табуды жалғастырып, біртіндеп танымал бола түсуде. Бұл кезең қазақстандық әртістің шығармашылық жолында батыл музыкалық тәжірибе ғана емес, өнердің адамдарды, елдерді және мәдениеттерді біріктіре алатынының жарқын үлгісі ретінде қалатыны анық. Бұл тарихта Шығыс пен Батыс қарсыластықта емес, диалогта кездесті, ал шекаралар өз орнын өзара түсіністікке, құрметке және шығармашылық жасампаздыққа берді.
