Абай бірнеше мәдениетті тоғыстырды. Вильнюсте өткен Абай күні қазақ әдебиеті, түркі мұрасы, аударма және ақынның ақыл, жүрек пен адам жауапкершілігі туралы ойларының екі ғасырға жуық уақыт өтсе де неге өзекті екенін талқылаған үлкен мәдени алаңға айналды.
Мәдени-әдеби кездесу Адам Мицкевич атындағы Вильнюс қоғамдық кітапханасында өтті. Іс-шараны Қазақстан Елшілігі Әзербайжан және Түркия елшіліктерінің қолдауымен ұйымдастырды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Абай неге тек қазақ классигі ретінде емес, кеңірек қарастырылды
Қазақстанның Литвадағы Елшісі Тимур Уразаев Абай Құнанбайұлының философиялық және әдеби мұрасын дәстүрлі мектептік шеңберден кеңірек таныстырды.
Әңгіме барысында сопылық сарындар, Шығыстың зияткерлік дәстүрлері және адамның адамгершілік тұрғыдан кемелденуі туралы идеялар қозғалды.
Ерік, ақыл мен жүрек үйлесімі туралы ойға ерекше назар аударылды.
Ақпараттық орта жылдамдап, әлеуметтік қайшылықтар күрделеніп жатқан қазіргі кезеңде бұл тұжырымдар тарихи философия ғана емес, адамның жеке жауапкершілігі туралы бүгінгі күнге арналған жауап ретінде де қабылданады.
Абай қазақ оқырманына әлем әдебиетін ашты
Абай мұрасының тағы бір маңызды бөлігі — аударма.
Әдеби аударма арқылы ол қазақ қоғамын әлемдік классикамен таныстырып, ұлттық әдебиеттің зияткерлік көкжиегін кеңейтті.
Бұл үдеріс мәтінді бір тілден екінші тілге жай ғана аударудан әлдеқайда ауқымды болды.
Ол өзге мәдениеттерге ашық болуға және Қазақстанды кең халықаралық зияткерлік кеңістіктің бір бөлігі ретінде қабылдауға ықпал етті.
Орхон жазбаларынан қазіргі әдебиетке дейін
Вильнюстегі Абай күні тек қазақ мәдениетімен шектелген жоқ.
Әзербайжанның Литвадағы Елшісі Тамерлан Гараев әзербайжан поэзиясының түркі мәдени мұрасын қалыптастырудағы орны және әлем әдебиетіне қосқан үлесі туралы айтты.
Вильнюс университетінің оқытушысы доктор Акан Гюрбюз түрік әдебиетінің негізгі даму кезеңдерін — Орхон жазбаларынан қазіргі авторларға дейінгі аралықта таныстырды.
Осылайша бағдарлама бірнеше әдеби дәстүрді бір тарихи арнаға тоғыстырды.
Бұл аудиторияға түркі әлемін біртекті мәдени кеңістік ретінде емес, бір-біріне ықпал еткен әртүрлі тілдер, әдеби мектептер мен тарихи дәстүрлер әлемі ретінде көруге мүмкіндік берді.
Қазақ әдебиеті литва тілінде қалай естіледі
Бағдарламаның жеке бөлігі қазіргі қазақ әдебиетін аударуға арналды.
Вильнюс университетінің доценті Антанас Сметона қазақстандық жазушының «Мамлюк» романын литва тіліне аудару тәжірибесі туралы айтып, мәтінді басқа тілде жеткізудің ерекшеліктері мен қиындықтарына тоқталды.
Аударма — мәдениеттер арасындағы байланыстың ең күрделі түрлерінің бірі.
Мұнда бір сөзді екіншісімен алмастыру жеткіліксіз. Шығарманың ырғағын, тарихи контекстін, интонациясын және басқа тілде дәл баламасы болмауы мүмкін мәдени мағыналарын сақтау қажет.
Дәл осындай жұмыс арқылы қазақ әдебиеті басқа елдің мәдени кеңістігінің бір бөлігіне айнала алады.
Вильнюсте «Абай коллекциясы» бұрыннан бар
Іс-шара өтетін орын кездейсоқ таңдалмаған.
Адам Мицкевич атындағы кітапханада 2020 жылдан бері Абай Құнанбайұлы атындағы оқу залы — «Абай коллекциясы» жұмыс істейді.
Мұнда литвалық оқырмандар қазақ ойшылының шығармаларымен және Қазақстан әдебиетімен таныса алады.
Бұл бір реттік көрме немесе мерейтойлық шарадан өзгеше формат.
Ресми бағдарлама аяқталғаннан кейін де кітаптар кітапханада қалады, демек мәдени байланыс өзіне жаңа автор ашқан әрбір оқырман арқылы күн сайын жалғасады.
Бұл мәдени дипломатия ретінде қалай жұмыс істейді
Іс-шараға Литваның мемлекеттік және қоғамдық орта өкілдері, дипломатиялық корпус, академиялық қауымдастық, БАҚ және қазақ диаспорасы қатысты.
Осындай аудитория әдеби кездесулерді нақты мәдени дипломатияның бір бөлігіне айналдырады.
Қазақстан туралы жалпы сипаттағы әңгіме орнына адам нақты бір нүктеден бастайды — өлеңнен, философиялық ойдан, аудармадан немесе кітаптан.
Содан кейін автор арқылы оның шыққан елін де тереңірек түсіне бастайды.
Абай халықаралық диалогтың бір бөлігі ретінде
Мұндай іс-шаралардың мәні тек классиктің мұрасын сақтау емес.
Басты сұрақ басқа: XIX ғасырда өмір сүрген автор XXI ғасырдағы адаммен басқа тілде және басқа мәдени ортада тілдесе ала ма?
Абай жағдайында жауап барған сайын айқындала түседі.
Оның білім, еркіндік, жауапкершілік және ішкі үйлесім туралы идеялары ұлттық шекарадан асып шығады, ал аударма бұл ойларды халықаралық диалогтың бір бөлігіне айналдырады.
Сондықтан Вильнюстегі Абай күні жай ғана әдеби кеш емес, Қазақстанның Литвамен және тұтас түркі әлемімен мәдениет арқылы сөйлескен алаңына айналды.
