Норвегиялық сарапшы: Саяси өзгерістер Қазақстан институттарын нығайтуы мүмкін

Негізгі сынақ әлі алда. Оңтүстік-Шығыс Норвегия университетінің қауымдастырылған профессоры Гленн Агунг Холе Қазақстандағы саяси өзгерістердің нақты нәтижесін жаңа институттар іс жүзінде жұмыс істей бастағаннан кейін бағалауға болады деп есептейді. Университеттің ресми сайтында Холенің лауазымы Associate Professor деп көрсетілген, деп хабарлайды DKNews.kz.

Сарапшы Қазақстанға Құрылтай сайлауы қарсаңында келген шетелдік журналистер мен сарапшылар қатарында болды. Қазақстан Республикасы Құрылтайының депутаттарын сайлау 2026 жылғы 23 тамызға тағайындалған.

Холе Қазақстанның мемлекеттік институттарға мән бергенін айтты

Гленн Агунг Холе Қазақстандағы саяси өзгерістерді бағалай отырып, елдің мемлекеттік институттарды нығайтуға басымдық беріп отырғанына назар аударды.

«Менің Қазақстан туралы алған әсерім — сіздер Батыс әлемінде, әсіресе Еуропада жоғалып кеткен болуы мүмкін көптеген нәрсені жасап жатырсыздар. Сіздер институттарға үлкен мән беріп, мықты институттар құруға ұмтыласыздар. Менің ойымша, алдағы сайлау да одан әрі дамуға негіз қалайды», — деді Холе.

Оның бағалауынша, институционалдық өзгерістердің нәтижесі тек қабылданған шешімдерге емес, олардың кейін іс жүзінде қалай жұмыс істейтініне де байланысты.

Сарапшы азаматтардың саяси үдеріске қатысуына тоқталды

Құрылтай сайлауының маңызы туралы айтқан Холе билік құрылымындағы өзгерістер азаматтардың демократиялық үдеріске қатысуына қосымша мүмкіндік беруі мүмкін деген пікір білдірді.

«Менің ойымша, оның маңызы президенттік өкілеттіктердің екі рөл арасында бөлінуінде, сондай-ақ азаматтардың демократиялық үдеріске қатысуына көбірек мүмкіндік жасалады деп үміттенемін», — деді ол.

Бұл — сарапшының жаңа саяси модельге берген бағасы. Қазақстанның жаңа Конституциясында Вице-Президент лауазымы көзделген: оны Президент Құрылтай депутаттарының жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен тағайындайды, ал оның өкілеттіктерін Мемлекет басшысы айқындайды.

Құрылтай — заң шығару билігін жүзеге асыратын жоғары өкілді орган

Холе бұрынғы екі палаталы Парламенттің орнына Құрылтайға көшу мәселесіне де тоқталды.

Жаңа Конституцияда Қазақстан Республикасының Құрылтайы заң шығару билігін жүзеге асыратын Қазақстан Республикасының жоғары өкілді органы деп белгіленген. Конституция 2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енді.

Сарапшы институционалдық өзгерістердің әлеуетін оң бағалағанымен, олардың нәтижесі бірден көрінбейтінін айтты.

«Менің ойымша, бұл көшу және өкілеттіктерді қайта бөлу мемлекеттік институттарды және ұзақ мерзімді перспективада, үміттенемін, демократияны да нығайтуға ықпал етуі мүмкін. Бірақ мұндай көшу туралы шешім қабылдап, оны жүзеге асыру — бір мәселе, ал бір, екі немесе үш жылдан кейін бәрінің іс жүзінде қалай жұмыс істейтіні — мүлде басқа мәселе. Бұл өзгерістердің қаншалықты табысты болғанын дәл сол кезде көреміз», — деп түйіндеді Холе.

Холенің бағалауындағы негізгі өлшем де осы: жаңа саяси құрылымның тиімділігі оның қағаз жүзіндегі моделіне емес, алдағы бірнеше жылдағы нақты жұмысына қарай бағаланбақ.