Су дипломатиясы жаңа деңгейге шығып жатыр.
Қазақстан Бейжіңде БҰҰ аясында Халықаралық су ұйымын құру және ШЫҰ шеңберінде Су мәселелерін зерттеу орталығын ашу жөніндегі бастамаларын таныстырды. Бұл ұсыныстар су тапшылығы мен трансшекаралық өзендер мәселесін тұрақты халықаралық алаңдарда талқылауға бағытталған, деп хабарлайды DKNews.kz.
20 тамызда Бейжіңдегі Қазақстан мәдениет орталығында «Су: тұрақты даму және су бастамалары» тақырыбында дөңгелек үстел өтті. Оған Қазақстан мен Қытайдың мемлекеттік органдары, ғылыми-зерттеу институттары және сарапшылар қауымдастығы қатысты. Қазақстанның Қытайдағы елшілігінің ресми ақпараты
Қазақстан екі халықаралық тетік ұсынып отыр
Бейжіңдегі кездесудің негізгі тақырыптарының бірі Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың су саласындағы халықаралық бастамалары болды.
Қазақстан екі бағытты ілгерілетіп отыр:
- ШЫҰ аясында су проблемаларын зерттейтін тұрақты ғылыми-сараптамалық орталық құру;
- БҰҰ жүйесінде Халықаралық су ұйымын құру.
Екі бастаманың ауқымы әртүрлі. ШЫҰ орталығы су мәселелерін ғылыми тұрғыда зерттеп, мүше мемлекеттер үшін бірлескен шешімдер әзірлейтін өңірлік алаң ретінде ұсынылып отыр. Ал Халықаралық су ұйымы жаһандық деңгейдегі ынтымақтастыққа арналған құрылым ретінде қарастырылады.
Тоқаев бұған дейін ШЫҰ елдері басшыларының кездесуінде климаттың өзгеруі, құрғақшылық, су қоймаларының тартылуы және мұздықтардың еруіне қарсы ортақ стратегия қажет екенін айтып, Қазақстанда ШЫҰ-ның Су мәселелерін зерттеу орталығын ашуды қолдайтынын мәлімдеген.
Неліктен Қытаймен диалогқа ерекше мән берілді
Бейжіңдегі талқылауда Қазақстан мен Қытайдың трансшекаралық су ресурстары бойынша қалыптасқан тәжірибесіне жеке назар аударылды.
Тараптар:
- суды ұтымды пайдалану;
- су инфрақұрылымын жаңғырту;
- цифрлық технологияларды енгізу;
- су қауіпсіздігі;
- климат өзгерісінің су ресурстарына әсері;
- өзендер мен көлдерді басқару;
- ғылыми және сараптамалық тәжірибе алмасу мәселелерін қарастырды.
Қазақстанның Қытайдағы елшісі Шахрат Нұрышев су мәселесінің енді тек экологиялық тақырып емес екенін атап өтті. Ол өңірлік және экономикалық тұрақтылықпен, сондай-ақ азық-түлік қауіпсіздығымен тікелей байланысты.
Кездесуге Қытай су ресурстары және гидроэнергетика академиясы, Қытай қоғамдық ғылымдар академиясы және басқа да салалық ұйымдардың өкілдерінің қатысуы диалогтың ғылыми-технологиялық бөлігіне де басымдық берілгенін көрсетеді.
Халықаралық су ұйымы қандай міндет үшін ұсынылды
Қазақстанның Халықаралық су ұйымын құру бастамасы Бейжіңде алғаш рет айтылған жоқ.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев бұл ұсынысты 2025 жылғы желтоқсанда Ашхабадта көтерген. 2026 жылы бастама Қазақстанның халықаралық су күн тәртібінің бір бөлігіне айналды. Мамыр айында Президент БҰҰ Дүниежүзілік метеорология ұйымының президенті Абдулла Әл-Мандуспен кездескенде де осы идеяның маңызын атап өтті.
Ұсыныстың түпкі мәні — су ресурстарына қатысты халықаралық жұмысты тұрақты институционалдық форматқа көшіру.
Қазақстан үшін мұның практикалық маңызы бар. Президент биылғы Жолдауында су мәселесін әлеуметтік тұрақтылық, экономикалық даму және ұлттық қауіпсіздікпен байланыстырып, су дипломатиясымен айналысатын кәсіби мамандар даярлау қажеттігін айтты.
Бейжіңдегі кездесу әзірге келісім емес
Дөңгелек үстел қорытындысында жаңа халықаралық ұйым немесе орталық құру жөніндегі келісімге қол қойылған жоқ.
Тараптар қазақ-қытай сараптамалық диалогын жалғастыруға, ғылыми ұйымдар арасындағы тікелей байланысты кеңейтуге, тәжірибе алмасуға және заманауи ғылыми-технологиялық шешімдерді пайдалануға мүдделі екенін білдірді.
Сондықтан Бейжіңдегі кездесу бастамаларды жүзеге асыру туралы түпкілікті шешімнен гөрі оларды халықаралық және сараптамалық деңгейде ілгерілетудің бір кезеңі болды.
Бұл бағыттағы жұмыс бұған дейін де халықаралық алаңдарда көтерілген. Біз Қазақстанның БҰҰ аясында жаңа халықаралық су құрылымын құру жөніндегі ұсынысының мәні туралы бұған дейінгі материалда жазған едік.
