Қазақстанға жасанды интеллект саласында теңгерім қажет. Ел азаматтардың құқықтары мен қауіпсіздігіне қатысты талаптарды күшейте отырып, шамадан тыс реттеу салдарынан технологиялық командалар мен инвестициялардың басқа юрисдикцияларға кетуіне жол бермеуді көздейді.
Бұл туралы Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев AI & Digital Bridge-2026 халықаралық форумында мәлімдеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Оның сөзіндегі негізгі тақырыптардың бірі жасанды интеллектіні өнеркәсіптен бастап білім беру мен мемлекеттік басқаруға дейін нақты салаларға енгізу болды.
Тоқаев әзірлеушілер мен капиталдың кету қаупін атады
Президенттің айтуынша, Қазақстанда цифрлық трансформацияның базалық құқықтық негізі қалыптасты. Оның құрамына «Жасанды интеллект туралы» заң мен Цифрлық кодекс кіреді.
Ендігі мәселе — нарыққа қойылатын талаптардың қаншалықты қатаң болатынында. Тоқаев реттеу нақты тәуекелдерді ескеруі тиіс екенін, бірақ әзірлеушілер мен инвесторларға кедергіге айналмауы керектігін айтты.
«Бұл саланы болашағы зор командалар, әзірлемелер мен капитал басқа юрисдикцияларға кететіндей дәрежеде реттеуге болмайды. Қарапайым қағидатты ұстану қажет: қауіпсіздікке, азаматтардың құқықтары мен өмірлік маңызды мүдделеріне қатысты жерде талаптар қатаң болуы тиіс, бірақ шамадан тыс емес», — деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Технологиялық бизнес үшін мұндай тәсіл жобаны іске қосу құнына және юрисдикция таңдауға тікелей әсер етеді. Міндетті рәсімдер, келісімдер мен шектеулер көбейген сайын компания шығыны да өседі. Ал сезімтал салаларда талаптардың болмауы дербес деректерді қорғау, қауіпсіздік және автоматтандырылған шешімдер үшін жауапкершілік тәуекелін күшейтеді.
Қазақстанда өнеркәсіпке арналған AI Challenge іске қосылуы мүмкін
Президенттің тағы бір ұсынысы жасанды интеллектіні талқылау деңгейінен нақты өндірістік міндеттерге көшіруге қатысты болды.
Тоқаев экономиканың шынайы сұраныстарына негізделген индустриялық AI-міндеттердің тізімін қалыптастыруды ұсынды. Осы тізім негізінде қазақстандық және шетелдік командалар қатысатын AI Challenge өткізу жоспарланып отыр.
Тиімділігі дәлелденген үздік жобалар өндіріске енгізіледі.
Мұндай механизм әзірлеушілерді нақты тапсырыс берушімен және қолданбалы мәселемен байланыстырады. Яғни компаниялар тек демонстрациялық модель емес, экономикада пайдалануға болатын шешім ұсынуы тиіс.
Президент инновациялық стартаптар мен елдің технологиялық негізін қалыптастыратын жобаларға нақты қолдау қажет екенін де айтты.
IT-қызметтер экспорты 1 млрд доллардан асты
Тоқаевтың мәліметінше, өткен жылы Қазақстанның IT-қызметтер экспорты 1 млрд доллардан асты, ал елімізде әзірленген цифрлық шешімдер әлемнің 100-ден астам елінде қолданылады.
«Бұл жетістіктердің барлығы Қазақстанның еліміздің және бүкіл әлемнің өркендеуі үшін прогреске үлес қосуға деген шынайы ұмтылысын көрсетеді. Дегенмен озық технологиялар саласында қол жеткізген жетістікпен тоқтап қалуға болмайды. Егер еліміздің қуатты технологиялық іргетасын қалыптастырғымыз келсе, инновациялық стартап-компанияларға нақты қолдау көрсетіп, озық жобаларды іске асыруымыз керек», — деді Президент.
Осы тұрғыдан биліктің міндеті IT-компаниялар санын көбейтумен ғана шектелмейді. Негізгі мәселе — әзірлемелердің бір бөлігін өнеркәсіптік қолданысқа жеткізіп, экспортталатын өнімге айналдыру.
Қазақстан AI қауіпсіздігінің америкалық моделін зерттемек
Тоқаев өз сөзінде жасанды интеллект қауіпсіздығына қатысты халықаралық тәсілге де тоқталды.
Ол АҚШ президенті Дональд Трамптың бастамасымен жетекші америкалық технологиялық компаниялар қол қойған келісімді атады.
«Менің ойымша, бұл тәсілді барлық мүдделі елдер мұқият талқылағаннан кейін жаһандық деңгейде қабылдауға болатын модель ретінде қарастыруы мүмкін», — деді Президент.
Сөз алдыңғы қатарлы AI-жүйелерінің қауіпсіздігіне қатысты ірі америкалық әзірлеушілердің ерікті келісімі туралы болып отыр. 2026 жылғы 29 қыркүйекте Google, Meta, Nvidia, OpenAI, Anthropic және xAI өкілдері Дональд Трамптың қатысуымен тиісті міндеттемелерге қол қойды. Reuters компаниялардың ішкі бақылау тетіктері мен жүйелеріне тәуелсіз аудит қолдануға келіскенін жазды. (reuters.com)
Сонымен қатар Ақ үй АҚШ-тың атқарушы билігінде Artificial Intelligence (AI) терминінің орнына Super Intelligence (SI) атауын қолдануды тапсырды. Тиісті жарлыққа Дональд Трамп 2026 жылғы 29 қыркүйекте қол қойды. (whitehouse.gov)
Қазақстан үшін бұл пікірталас жарияланған тәуекелге негізделген реттеу тәсілімен тікелей байланысты. Мемлекет қай жағдайда әзірлеушілердің өз жауапкершілігі жеткілікті болатынын, ал қай жерде міндетті талаптар қажет екенін анықтауы тиіс.
Qazaq AI Research University экономика сұранысына жұмыс істеуі тиіс
Президент сөзінің жеке бір бөлігін мамандар даярлау мәселесіне арнады. Оның айтуынша, технологиялық серпіліс үшін дата-орталықтар мен есептеу инфрақұрылымының өзі жеткіліксіз.
Кадр даярлауда жақында ашылған Qazaq AI Research University маңызды рөл атқаруы тиіс.
«Бұл оқу орны білім берумен қатар өндіріс пен экономиканың сұраныстарына жауап беретін ғылыми зерттеулер жүргізуі керек. Осы мақсатқа жету үшін жасанды интеллектіні нақты салаларда қолдануға арналған AI+X моделі енгізілуде», — деді Тоқаев.
Президент мұндай салалардың қатарында өнеркәсіп, энергетика, медицина, қаржы және мемлекеттік басқаруды атады.
AI+X моделінің мәні технологияны нақты салаларға бейімдеуде. Яғни маман жасанды интеллект құралдарын меңгерумен қатар, өзі жұмыс істейтін саланы да терең түсінуі қажет.
Жасанды интеллект әрі құрал, әрі қару деп аталды
Тоқаев технологияның одан әрі дамуына байланысты тәуекелдерді де нақты атады.
Олардың қатарында киберқауіпсіздік, деректерді қорғау, ақпараттың шынайылығы, алгоритмдердің ашықтығы және қабылданатын шешімдер үшін жауапкершілік бар.
«Жасанды интеллект қуатты құрал ретінде мойындалды. Бұл мәселеде арамызда келіспеушілік жоқ. Бірақ түптеп келгенде бәрі оны пайдаланатын адамға байланысты. Негізінде жасанды интеллектіні қуатты құрал, тіпті қазіргі заманның қаруы деп атауға болады. Сондықтан оның әлемдік дамуға пайда немесе зиян әкелуі ең алдымен адамзаттың өзіне байланысты», — деді Президент.
Сонымен қатар Тоқаев елдердің технологиялық оқшаулануына қарсы екенін білдірді. Оның айтуынша, жасанды интеллектіні дамыту халықаралық білім алмасуды, бірлескен зерттеулерді, инвестицияларды және дарынды мамандарды қолдауды қажет етеді.
Қазақстан үшін негізгі өлшемді Президент практикалық нәтижемен байланыстырды: цифрландыру мен жасанды интеллект саласындағы прогресс әрбір азаматқа сезілуі және технологиялық даму қайтымсыз сипат алуы тиіс.
