Қазақстан төртінші мұнай өңдеу зауытының құрылысын жеделдетпек.
Жылына 10 млн тоннаға дейін мұнай өңдейтін кәсіпорынды 2033 жылға дейін іске қосу жоспарланып отыр, ал ірі жобаның қай өңірде салынатыны 2026 жылдың соңына дейін анықталуы тиіс, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жобаның жаңа мерзімі мен негізгі параметрлері туралы Алматыда өткен KIOGE 2026 көрмесі мен конференциясында ҚР Энергетика министрлігі Мұнай тасымалдау және өңдеу департаментінің директоры Дәулет Арықбаев мәлімдеді.
Жаңа МӨЗ үшін төрт өңір қарастырылып жатыр
Қазір жобаның басты мәселесі құрылыстың өзі емес, оның нақты қай жерде басталатынына тіреліп тұр.
Болашақ мұнай өңдеу және мұнай-химия кешенінің алдын ала техникалық-экономикалық негіздемесі аяқталуға жақын. Төрт ықтимал алаңға салыстырмалы талдау жүргізілуде: Ұлытау, Атырау, Маңғыстау және Түркістан облыстары.
Өңірді түпкілікті таңдау 2026 жылдың соңына дейін жоспарланған. Соған дейін жаңа өнеркәсіптік орталықтың шикізат базасына және көлік инфрақұрылымына байланысы секілді маңызды параметрлері нақтылануы тиіс.
«Біз жаңа МӨЗ жобасын іске асыруды жеделдету туралы шешім қабылдадық. Осы жылдың соңына дейін төрт ықтимал облыс бойынша бағалау аяқталады, содан кейін құрылыс үшін ең оңтайлы өңір ресми түрде айқындалады. Жаңа зауыт заманауи мұнай-химия кластерінің өзегіне айналады», — деді Дәулет Арықбаев.
Үш қолданыстағы МӨЗ қуатын 11 млн тоннадан астам арттырмақ
Жаңа зауыт — Қазақстандағы мұнай өңдеу саласын кеңейту бағдарламасының бір бөлігі ғана.
Қолданыстағы кәсіпорындардың жалпы қуатын қазіргі шамамен 18 млн тоннадан 29,2 млн тоннаға дейін ұлғайту көзделіп отыр. Жаңа кешен іске қосылса, елдегі мұнай өңдеу қуаты жылына шамамен 39 млн тоннаға жетуі тиіс.
Ең ірі өсім Шымкентте күтіледі. Шымкент мұнай өңдеу зауытының қуатын 2030 жылға қарай 6 млн тоннадан 12 млн тоннаға дейін екі есе арттыру жоспарланған. Жобаның ТЭН-ын CNPC-дің Шығыс Қытай жобалау институты әзірлеп жатыр.
Павлодар мұнай-химия зауытының қуатын 2031 жылға дейін 5,5 млн тоннадан 9 млн тоннаға жеткізу көзделген.
Атырау мұнай өңдеу зауыты 2028 жылға қарай өңдеу көлемін кезең-кезеңімен 5,5 млн тоннадан 6,7 млн тоннаға дейін арттырмақ. Кәсіпорында жөндеуаралық кезеңді үш жылға дейін ұзарту да жоспарланып отыр.
Шымкент МӨЗ-ін кеңейту жаңа мұнай инфрақұрылымын қажет етеді
Зауыттардың қуаты артқан сайын оларға қажет шикізат көлемі де өседі. Сондықтан мұнай өңдеуді кеңейту бағдарламасы МӨЗ аумағымен шектелмей, магистральдық мұнай құбырларын да қамтиды.
Кеңейтілетін Шымкент зауытын мұнаймен қамтамасыз ету үшін Қазақстан — Қытай мұнай құбыры жүйесінің өткізу мүмкіндігін арттыру мәселесі қарастырылып жатыр.
Жоба аясында бес жаңа сорғы станциясын салу және ұзындығы 189 шақырым болатын лупинг жүргізу көзделген. Кеңқияқ — Атырау мұнай құбырының өткізу қабілетін жылына 15 млн тоннаға, ал Кеңқияқ — Құмкөл учаскесін 20 млн тоннаға дейін жеткізу жоспарланып отыр. Жобаны Қытай тарапымен тең үлесте жүзеге асыру қарастырылуда.
Бұл мұнай өңдеуді кеңейтудегі негізгі практикалық шарттардың біріне айналады: жаңа қондырғылар тұрақты көлемде мұнай жеткізілген жағдайда ғана толық қуатпен жұмыс істей алады.
Қазақстан өндірген мұнайдың шамамен 80%-ын экспорттайды
Жоспарланған өзгерістің ауқымын қазіргі мұнай экспортының құрылымынан да көруге болады.
Дәулет Арықбаевтың айтуынша, Қазақстанда өндірілетін мұнайдың шамамен 80%-ы сыртқы нарықтарға жөнелтіледі. Қазақстан мұнайының шетелге шығарылатын көлемінің 80%-дан астамы Каспий құбыр консорциумы арқылы тасымалданады.
Бұдан бөлек, Атырау — Самара бағыты, Қытайға бағытталған маршрут және Ақтау порты арқылы өтіп, кейін Баку — Тбилиси — Джейхан құбырына шығатын Транскаспий халықаралық көлік бағыты пайдаланылады.
Сондықтан ішкі өңдеу қуатын 39 млн тоннаға дейін жеткізу тек жанармай өндірісіне қатысты мәселе емес. Елге бір уақытта кеңейтілген зауыттарды қажетті шикізатпен қамтамасыз ету және жұмыс істеп тұрған экспорттық бағыттарды сақтау міндеті тұр.
Қазақстан Jet A-1 авиаотын өндірісін жолға қоймақ
Кеңейту жобаларының бірі аяқталып та үлгерді.
Caspi Bitum зауытының мұнай өңдеу қуаты жылына 1,5 млн тоннаға жеткізілді. Жол битумын өндіру көлемі жылына 750 мың тоннаға дейін өсті.
Ендігі маңызды бағыттардың бірі — авиациялық отын. Қазақстанда Jet A-1 авиациялық керосинін өндіру жоспарланып отыр.
Жаңа МӨЗ-дің орналасатын жері анықталмайынша, жобаның ең маңызды сұрағы ашық күйінде қалады. Жылына 10 млн тоннаға дейін мұнай өңдейтін кәсіпорын Ұлытау, Атырау, Маңғыстау немесе Түркістан облыстарының бірінде салынуы мүмкін.
Ал түпкілікті шешім 2026 жылдың соңына дейін қабылдануы тиіс.
