Парсы шығанағы елдерінің Орталық Азиямен байланысы кеңейіп келеді. Швециялық ғалым-практик әрі халықаралық бизнес стратегі Алекс Матрссон мырза Қазақстан мен Оман арасындағы қатынасты осы әріптестіктің жаңа әрі маңызды көрінісі деп санайды. Эксклюзивті сұхбатында Матрссон мырза сұлтан Хайсам бен Тариқ Әл Саидтың 2026 жылғы қазанда Қазақстанға жасаған мемлекеттік сапарын Парсы шығанағындағы араб мемлекеттерінің ынтымақтастық кеңесі мен Орталық Азия арасындағы байланыстардың жандануымен сабақтастырады. Бұл үдерісте Біріккен Араб Әмірліктері Парсы шығанағы өңіріндегі жетекші серіктестердің біріне айналса, Оман енді өзіндік бағытын қалыптастырып келеді.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев қабылдаған сұлтан Хайсамның сапары дипломатиялық мәнмен ғана шектелген жоқ. Ол Қазақстан мен Оман арасындағы қатынастарға, инвестицияға, саудаға, логистикаға, қаржыға және институционалдық ынтымақтастыққа баса назар аудартып, Оманның Қазақстанмен экономикалық байланысын тереңдетуге және Парсы шығанағы мен Орталық Азия арасындағы көпірді нығайтуға ниетті екенін көрсетті.
Дипломатиялық сенімнен Қазақстан мен Оманның стратегиялық әріптестігіне дейін
Қол жеткізілген келісімдердің ауқымы Матрссон мырзаның бағасына нақты негіз береді. Қазақстан мен Оман инвестицияларды көтермелеу және өзара қорғау туралы келісімге, әуе қатынасы туралы келісімге, Оман–Қазақстан іскерлік кеңесін құру туралы келісімге, бірлескен инвестициялық қор жөніндегі уағдаластыққа және Еуразиялық даму банкінің Омандағы қызметін реттейтін келісімге қол қойды. Бұған қоса, өзара түсіністік туралы бірқатар меморандум жасалды.
Матрссон мырзаның пікірінше, мұндай институционалдық құрылым саяси сенімді инвесторлар мен бизнес үшін болжамдылығы жоғары ортаға айналдырады. Екі елдің үкіметтері өзара сауданы кеңейтуге және әртараптандыруға, сауда кедергілерін азайтуға және нарықтарға қолжетімділікті жақсартуға да міндеттеме алды.
Орталық Азия саудасы мен Парсы шығанағының көлік мүмкіндіктері тоғысқан тұс
Матрссон мырзаның мемлекет басшылары келіссөздеріне берген талдауынан әріптестіктің экономикалық қисыны айқын көрінеді. Қазақстан табиғи ресурстарға, өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы әлеуетіне ие әрі Азия мен Еуропаны байланыстыратын бағыттарда маңызды орын алады. Ал Оман Парсы шығанағы мен Үнді мұхиты арқылы Азия және Африка нарықтарына теңіз жолымен шығуға мүмкіндік береді.
Президент Тоқаев Оманды транзит пен логистика саласындағы маңызды серіктес деп атады. Сұлтан Хайсам, өз кезегінде, Оман порттары арқылы сауда дәлізін дамытуды және әуе байланысын нығайтуды қолдады. Матрссон мырзаның пайымынша, бұл Орталық Азияның өндірісі мен нарықтарын Парсы шығанағындағы араб мемлекеттерінің ынтымақтастық кеңесі елдерімен және кең ауқымды халықаралық саудамен байланыстыруға практикалық негіз қалайды.
Оман мен Қазақстан инвестициялары және бизнестің жаңа көкжиектері
Матрссон мырза әріптестік аясында қалыптасып келе жатқан қаржылық құрылымға ерекше мән береді. «Самұрық-Қазына» мен Оманның инвестициялық басқармасы арасындағы бірлескен инвестициялық құрылым қаржы тартуға және кейінгі инвестицияларды қолдауға бағытталған. Ал Қазақстан–Оман іскерлік кеңесі жеке сектор өкілдерінің тікелей өзара іс-қимылына арналған алаң ұсынады.
Энергетика мен тау-кен салаларындағы, соның ішінде Доңға мұнай кен орнындағы қолданыстағы ынтымақтастық жаңартылатын энергетика, туризм, өңдеу өнеркәсібі, ауыл шаруашылығы, азық-түлік қауіпсіздігі, денсаулық сақтау, технология және жасанды интеллект салаларындағы мүмкіндіктермен толықтырылып келеді. Матрссон мырза мұндай әртараптандыруды маңызды деп есептейді. Себебі екі елдің байланысы қалыптасқан салалардың аясынан шығып, анағұрлым кең өндірістік және коммерциялық байланыстар құра алатын бағыттарға ұласуда.
АХҚО және Парсы шығанағы мен Орталық Азия арасындағы қаржы қақпасы
«Астана» халықаралық қаржы орталығына қатысты бағыт Матрссон мырзаның талдауын толықтыра түседі. Президент Тоқаев пен сұлтан Хайсам «Астана» халықаралық қаржы орталығына барып, оның ағылшынның жалпы құқығына негізделген құқықтық жүйесімен, АХҚО Сотымен, Халықаралық төрелік орталығымен, АХҚО Қаржылық қызметтер көрсетуді реттеу жөніндегі комитетімен және исламдық қаржыландыру мүмкіндіктерімен танысты.
Іске қосылғаннан бері АХҚО Қазақстанға 28 миллиард АҚШ долларынан астам инвестиция тартып, 90 елден келген 6 600-ден астам компанияны тіркеді. Матрссон мырзаның пікірінше, бұл Қазақстанның қаржы инфрақұрылымы, Оманның қаржы институттары және Парсы шығанағындағы араб мемлекеттерінің ынтымақтастық кеңесіне мүше елдердің кең инвестициялық ортасы арасында маңызды байланыс қалыптастырады.
Оман және Еуразиялық даму банкі
Оманның Еуразиялық даму банкімен байланысы әріптестіктің институционалдық ауқымын одан әрі кеңейтеді. Жаңа келісімге сәйкес, Оман ЕАДБ-ның сегізінші акционері және Парсы шығанағы өңірінен банкке мүше болған алғашқы мемлекет болады.
Банк өзінің негізгі инвестициялық бағыттарының қатарына көлік инфрақұрылымын, цифрлық жүйелерді, жасыл энергетиканы, ауыл шаруашылығын, өңдеу өнеркәсібін және машина жасауды жатқызады. Сондықтан Матрссон мырза Оманның ЕАДБ-ға қатысуын екі ел арасындағы қаржылық байланыстан ауқымды құбылыс ретінде қарастырады. Бұл қадам Орталық Азия мен Парсы шығанағы арасында тікелей институционалдық көпір құрып, өңірлік көлік байланыстары мен орнықты инвестициялардың келешегін нығайтады.
Президент Тоқаев, сұлтан Хайсам және әріптестікті ілгерілеткен көшбасшылық
Матрссон мырзаның көзқарасы бойынша, сапардың дипломатиялық сипаты да маңызды. Президент Тоқаев Оманды сенімді әрі стратегиялық тұрғыдан маңызды серіктес деп атап, сұлтан Хайсамға Қазақстанның «Алтын Қыран» орденін табыстады. Сұлтан Хайсам, өз кезегінде, Президент Тоқаевты Оманның ең жоғары мемлекеттік наградасы — Әл Саид орденімен марапаттады.
Матрссон мырза өзара марапаттауды екі ел қатынастарына көрсетілген құрметтің және екі көшбасшының да осы байланысты нығайтуға жеке мән беретінінің көрінісі деп бағалайды. Президент Тоқаев сондай-ақ «Оманның 2040 жылға дейінгі даму тұжырымдамасын», сұлтан Хайсамның экономиканы әртараптандыру мен адами капиталды дамытуға басымдық беруін және Оманның өңірлік әрі халықаралық делдалдықтағы рөлін атап өтті.
Қазақстан мен Оман қатынастарына 35 жыл: жаңа экономикалық кезең
Матрссон мырза саяси диалогтың мазмұнына да назар аударады. Екі көшбасшы егемендік, тәуелсіздік, аумақтық тұтастық, көпжақты ынтымақтастық және дауларды бейбіт дипломатиялық жолмен шешу қағидаттарын қолдайтынын растады. Сонымен қатар энергетика, табиғи ресурстар, өңдеу өнеркәсібі, азық-түлік, денсаулық сақтау, логистика, туризм, жаңартылатын энергетика, тау-кен өндірісі және қаржы саласындағы ынтымақтастыққа практикалық тұрғыдан басымдық берілді.
Бірлескен үкіметаралық комиссия екі ел арасындағы қатынастарды ілгерілетудің маңызды тетігі болып қала береді. 2027 жылы дипломатиялық қатынастардың орнағанына 35 жыл толатынын ескере отырып, Матрссон мырза қазіргі кезеңді отыз жылдан астам уақыт бойы қалыптасқан байланысты институционалдық тұрғыдан бекіту кезеңі деп санайды.
БАӘ-нің шабыттандыратын көшбасшылығы және Әбу-Дабидің жаһандық ықпалы
Матрссон мырза БАӘ-нің Қазақстанмен байланысын Парсы шығанағы мен Орталық Азия арасындағы қатынастарды дамытудағы маңызды белес деп бағалайды. Ол әсіресе БАӘ Президенті әрі Әбу-Даби билеушісі, Жоғары Мәртебелі шейх Мұхаммед бен Заид Әл Нахаянның көшбасшылығын атап өтеді. Оның стратегиялық көзқарасы халықаралық әріптестікке ашық бағыттың қалыптасуына ықпал етті.
Матрссон мырза Әбу-Даби тәжірибесін Парсы шығанағындағы араб мемлекеттерінің ынтымақтастық кеңесі елдері, бүкіл Таяу Шығыс және әлем үшін шабыт көзі деп санайды. Бұл тәжірибе айқын көзқарас пен дәйекті ұстанымның ұлттық шекарадан тыс ықпал қалыптастыра алатынын көрсетеді.
Осы кең ауқымды үдеріс аясында Оман Қазақстанмен өзіндік қарым-қатынасын дамытып жатқан кезде БАӘ тәжірибесі маңызды бағдар бола алады. Ол Парсы шығанағы мемлекеттерінің Орталық Азиямен мазмұнды байланыс орнатуға деген сенімі артып келе жатқанын көрсетеді.
Қазақстан–Оман әріптестігі және Парсы шығанағы мен Орталық Азия байланыстарының болашағы
Қорытындылай келе, швециялық ғалым-практик әрі халықаралық бизнес стратегі Алекс Матрссон мырза Қазақстан–Оман әріптестігінің тереңдей түсуін Президент Қасым-Жомарт Тоқаев пен сұлтан Хайсам бен Тариқ Әл Саидтың дипломатиялық сенімді нақты экономикалық құрылымдармен ұштастыра алуымен байланыстырады.
Матрссон мырза инвестициялық келісімге, бірлескен инвестициялық құрылымдарға, Іскерлік кеңеске, АХҚО аясындағы ынтымақтастыққа, ЕАДБ-ға мүшелікке, көлік дәліздеріне, әуе байланысына, азық-түлік қауіпсіздігіне және коммерциялық салалар ауқымының кеңеюіне ерекше мән береді.
Оның талдауында Оманның алға басуы Парсы шығанағындағы араб мемлекеттерінің ынтымақтастық кеңесі мен Орталық Азия арасындағы кең әріптестік аясында қарастырылады. Оман БАӘ қалыптастырған серпінді жалғастыра отырып, өзіндік экономикалық және дипломатиялық байланыстарын дамытып келеді.
Матрссон мырзаның пікірінше, Президент Тоқаев пен сұлтан Хайсамның мемлекеттік қайраткерлігі Қазақстан–Оман қатынастарына нақты бағыт берді. Ал оның ұзақмерзімді маңызы осы айтулы дипломатиялық оқиғаны берік стратегиялық әріптестікке айналдыра алатын жобаларға, инвестицияларға, сауда байланыстарына және институционалдық қатынастарға байланысты болмақ.
Алекс Матрссон мырза туралы
Өмірлік мұраты — әлемнің ғылыми-өнеркәсіптік негізін дамыту. Швециялық ғалым-практик Алекс Матрссон мырза адамзаттың орасан зор әлеуетін ашуға, қуатты халықаралық әріптестіктер құруға және бүкіл әлемдегі қауымдастықтар үшін нақты әрі ұзақмерзімді ілгерілеуге қол жеткізуге бар күш-жігерін арнаған. Бизнес, білім беру және дипломатия арқылы, сондай-ақ аса дарынды мамандармен бірлесе отырып, ол ғылым мен өнеркәсіптің жаһандық негізін нығайтуды, келер ұрпаққа теңдессіз кемелдік, өміршеңдік пен өркендеу мұрасын қалдыруды өмірлік мақсаты етеді.
Алекс Матрссон мырза — швециялық ғалым-практик және халықаралық бизнес стратегі. Ол — болашақты болжай білетін жаһандық көшбасшы, тәлімгер, кәсіпкер, аға оқытушы, зерттеуші және халықаралық қатынастар жөніндегі танымал кеңесші. Бизнес, саясат және жоғары білімге қатысты стратегиялық кеңес беру саласында ол әлемдік деңгейде айрықша беделге ие. Әсіресе Парсы шығанағындағы араб мемлекеттерінің ынтымақтастық кеңесі өңірі мен Орталық Азия бойынша жетекші сарапшылардың бірі ретіндегі орны оны ерекшелейді.
Алекс Матрссон мырза — Швециядағы халықаралық бизнес стратегиясы мамандығы бойынша үздік түлек. Оның жаһандық құн тізбегінің түрлі буындарында коммерциялық кәсіпорындар құру, дамыту және басқару саласында мол тәжірибесі бар. Сонымен бірге ол халықаралық нарықтардағы мүдделі тараптармен, соның ішінде инвесторлармен, мемлекеттік органдармен, шағын және орта кәсіпорындармен, трансұлттық корпорациялармен, университеттермен және көпсалалы ғылыми-зерттеу институттарымен өзара іс-қимыл жасап, бизнес, саясат және жоғары білімге қатысты стратегиялық мәселелер бойынша жұмыс істейді.
Жоғары білім беру саласында Алекс Матрссон мырза ізденіс барысында күтпеген құнды жаңалықтарға жолығудың, инновацияның және синергия қалыптастырудың күшіне сенеді. Сондықтан осы ұғымдар оның білім тарату қызметінің ортақ тірегін құрайды. Ол қатаң әрі жүйелі талаптарға негізделген прагматикалық тәсілді қолданады. Бизнестің негізгі тұжырымдамаларын табысты меңгертуді жүйелі түрде қамтамасыз ете отырып, студенттердің өз ойлауын, пайымдары мен әрекеттерін саралай білу қабілетін қатар дамытады.
Оның мақсаты — студенттерге ең озық білімдерін іс жүзінде нәтижелі қолдануға мүмкіндік беру. Осылайша олар өз қауымдастықтарының, өңірлерінің және тұтас әлемдік қоғамның «әлеуметтік» және «экономикалық» әл-ауқатын ілгерілететін, өркендеудің баға жетпес көзіне айнала алады.
Ғылыми зерттеулерді коммерцияландыру саласындағы жұмысымен қатар, Алекс Матрссон мырзаның ғылыми ізденістері халықаралық бизнеске, сауданы ілгерілетуге, дамушы нарықтарға, өнеркәсіптік маркетингке, бизнестің орнықтылығына, коммерциялық дипломатияға және интернационалданудың желілік тәсіліне бағытталған.
Алекс Матрссон мырзаның қызметі саясат, өнеркәсіп және академиялық ортамен шектелмейді. Ол жаһандық орнықтылықты нығайтуға бағытталған қайырымдылыққа да ерекше мән береді. «Resilience Worldwide by Matrsson» қайырымдылық бастамасы арқылы ол бес негізгі бағытқа басымдық береді: білім, қауымдастықтар, мүмкіндіктерді кеңейту, тұрақты даму және әл-ауқат. Бұл қызмет жалпы халықаралық қоғамдастықтың орнықты әрі өркендеген болашағын қамтамасыз етуге бағытталған.
Алекс Матрссон мырза — Швецияның оңтүстік-шығысындағы жағалауда орналасқан Кальмар қаласынан шыққан солтүстік еуропалық скандинавиялық Матрссон әулетінің өкілі. Бұл әулет консервативтік қағидаттарды берік ұстанып, білімге, дәстүрге және бүкіл әлемнің ортақ игілігіне қызмет етуге адал.
Жеке қызығушылықтарына келсек, Алекс Матрссон мырзаны көк киттер, араб жылқылары, классикалық музыка, этикалық капитализм, дін, мәдениет, Солтүстік Еуропа елдері, Парсы шығанағындағы араб мемлекеттерінің ынтымақтастық кеңесі өңірі және Орталық Азия, әсіресе Қазақстан қызықтырады.
