Қазақ тарихы екі ел ғалымдарын тоғыстырды. Өзбекстанның көне Бұхара қаласында Бұқар жырау мен әйгілі Көкілташ медресесінде білім алған қазақ ойшылдары туралы үш кітап таныстырылды. Өзбек тілінде жарық көрген еңбектер Қазақстан мен Өзбекстанның ортақ рухани мұрасына қатысты тарихи деректерді кеңінен танытуға бағытталған, деп хабарлайды DKNews.kz.
2026 жылғы 30 қазанда Бұхара қаласындағы Азия халықаралық университетінде «Тарихта қалған із – болашақ ұрпаққа мұра» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті. Басқосуға Қарағанды облысының делегациясы, Қазақстан мен Өзбекстанның тарихшылары, ғалымдары, зерттеушілері, мәдениет саласының өкілдері және журналистер қатысты.
Жиынның басты тақырыптарының бірі – Абылай ханның сенімді кеңесшісі болған Бұқар жыраудың тарихи мұрасы. Ғалымдар жыраудың қазақ мемлекеттілігін нығайтудағы рөлін және Бұхараның қазақ даласынан шыққан тұлғалар білім алған ірі рухани орталық ретіндегі маңызын талқылады.
Бұқар жырау туралы үш кітап өзбек тілінде таныстырылды
Конференцияның басты жаңалықтарының бірі қазақ пен өзбек халықтарының тарихи байланысына арналған үш ғылыми еңбектің таныстырылымы болды.
Бұхарада «Бұқар жырау», «Бұқар жырау және Көкілташ медресесі» және «Көкілташта оқыған қазақ ғұламалары» атты кітаптар көпшілік назарына ұсынылды.
Бұл еңбектер қазақ халқының рухани тарихын, Бұқар жыраудың шығармашылық және қоғамдық қызметін, сондай-ақ Бұхарадағы діни-ағартушылық орталықтардың қазақ даласына ықпалын зерттеуге арналған.
Кітап авторларының қатарында тарих ғылымдарының докторы, профессор, белгілі тарихшы-этнолог Жамбыл Артықбаев, «Бұқар жырау асыл мұрасы» қоғамдық қорының жетекшісі Амантай Әкішев және өзбек жазушысы, ақын, журналист әрі аудармашы, Қазақстан Республикасы Президентінің Телерадиокешені өкілі Хуршида Абдуллаева бар.
Еңбектердің өзбек тілінде жарық көруі екі ел арасындағы ғылыми және мәдени байланысты дамыту тұрғысынан мәнге ие.
Енді қазақ тарихындағы көрнекті тұлғалар туралы зерттеулер өзбек тілінде оқитын оқырмандарға, студенттер мен ғалымдарға қолжетімді бола түседі.
Бұл еңбектер қазіргі мемлекеттік шекаралар қалыптаспай тұрған кезеңдегі Орталық Азия халықтарының білім мен руханият арқылы қалыптасқан байланыстарын тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.
Қазақтың би-шешендері мен ғұламалары неге Бұхарада білім алған?
Бұхарадағы Көкілташ медресесі ғасырлар бойы Орталық Азиядағы ірі білім ошақтарының бірі болған.
Мұнда өңірдің әр түкпірінен келген шәкірттермен қатар қазақ даласынан барған талапкерлер де білім алған.
Олардың арасында кейін елге танылған билер, ақындар, ойшылдар, діни қайраткерлер мен рухани ұстаздар болған.
Бұхарадан алған білімін туған жеріне жеткізген бұл тұлғалар ағартушылықпен айналысып, ғылымның, әдебиеттің және рухани мәдениеттің дамуына үлес қосқан.
Конференция барысында зерттеушілер осы тарихи байланыстың қазақ қоғамындағы қоғамдық ойдың қалыптасуына, әдеби дәстүр мен білім беру ісінің дамуына ықпалын талқылады.
Көкілташ медресесінің тарихы қазақ халқының рухани және зияткерлік мұрасын Орталық Азия кеңістігіндегі ортақ тарихи үдерістермен байланыстыра қарастыруға мүмкіндік береді.
Бұқар жырау мен Абылай хан: ел бірлігі жолындағы тарихи сабақтастық
Ғылыми жиында Бұқар жырау Қалқаманұлының тарихи тұлғасына айрықша назар аударылды.
Ол қазақ тарихында жырау, ойшыл және Абылай ханның ең жақын кеңесшілерінің бірі ретінде белгілі.
Абылай хан дәуірінде қазақ жерінің тұтастығын сақтау, елдің саяси бірлігін нығайту және мемлекеттілікті күшейту мәселелері ерекше өзекті болды.
Конференция қатысушылары Бұқар жыраудың осы кезеңдегі қоғамдық-саяси ойдың қалыптасуына қосқан үлесін талқылады.
Ғалымдар жыраудың Абылай ханға рухани тірек болып, елдік мүддеге қатысты маңызды мәселелерде кеңес бергенін атап өтті.
Бұқар жыраудың толғаулары мен өсиеттерінде халық бірлігі, ел тағдыры, билік пен қоғам арасындағы жауапкершілік мәселелері кеңінен көрініс тапқан.
Зерттеушілер Абылай хан мен Бұқар жыраудың тарихи байланысын саяси билік пен рухани көшбасшылықтың өзара ықпалдасуының көрінісі ретінде қарастырды.
Бұл тақырып Қазақстан үшін ұлттық мемлекеттіліктің қалыптасу тарихын және сол кезеңдегі ойшылдардың қоғамдық рөлін тереңірек зерделеу тұрғысынан маңызды.
«Абылай ханның қара жолы» экспедициясы Бұхараға жетті
Халықаралық конференцияға «Абылай ханның қара жолы» тарихи-мәдени экспедициясының мүшелері де қатысты.
Экспедиция «Абылай хан Ордасынан Жиделі-Байсынға дейін» атты тарихи бағыт бойынша сапар шегіп жүр.
Бұл маршрут қазақ халқының тарихи жадында сақталған маңызды мекендерді қамтиды.
Экспедиция өкілдерінің Бұхарадағы ғылыми жиынға қатысуы тарихи орындарды зерттеу мен ғылыми ізденістер арасындағы байланысты күшейтті.
Бұхара қаласының бұл бағыттағы орны ерекше. Себебі шаһар ғасырлар бойы Орталық Азиядағы ғылым, білім, әдебиет және руханият тоғысқан орталықтардың бірі болған.
Экспедиция мүшелері үшін бұл сапар қазақ тарихындағы көрнекті тұлғалардың өмірі мен қызметіне қатысты тарихи кеңістікті зерделеудің бір бөлігі саналады.
Қазақстанның Бас консулы ортақ рухани мұраның маңызын айтты
Конференция қатысушыларына Қазақстан Республикасының Самарқанд қаласындағы Бас консулы Талғат Шәріпов құттықтау сөз сөйледі.
Дипломат Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы гуманитарлық ынтымақтастықты тереңдетудің стратегиялық маңызын атап өтті.
Оның айтуынша, Бұхараның тарихи-рухани ортасында қалыптасқан көрнекті ойшылдардың мұрасы екі бауырлас халықты жақындастыратын ортақ құндылық саналады.
Сондай-ақ бұл мұра мемлекеттер арасындағы тату көршілік қатынастардың тарихи негіздерінің бірі ретінде бағаланды.
Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы мәдени ынтымақтастық мәселесі бұған дейін де көтерілген. Атап айтқанда, екі ел мәдени-гуманитарлық байланыстарды нығайту мәселелерін талқылаған.
Ал Бұхарадағы конференцияда басты назар тарихи деректерді зерттеуге, ғылыми еңбектерді жарыққа шығаруға және ортақ мұраны кеңінен насихаттауға аударылды.
Бұхарадағы жиын Қазақстан тарихын зерттеуге қандай үлес қосады?
Конференцияда тарихи жадыны сақтау, мәдени мұраны келесі ұрпаққа жеткізу және екі ел ғалымдарының бірлескен зерттеулерін дамыту мәселелері қаралды.
Қатысушылар Қазақстан мен Өзбекстанның ортақ рухани мұрасын халықаралық ғылыми және мәдени кеңістікте танытудың маңызын талқылады.
Бұл бағытта өзбек тілінде жарық көрген кітаптардың орны бөлек.
Біріншіден, олар қазақ тарихындағы көрнекті тұлғалар жөніндегі мәліметтердің өзбек оқырмандарына таралуына ықпал етеді.
Екіншіден, зерттеушілерге Орталық Азия халықтарының тарихи байланыстарын салыстыра зерделеуге арналған қосымша материал ұсынады.
Үшіншіден, ортақ білім беру дәстүрін зерттеу арқылы қазақ пен өзбек халықтарының рухани сабақтастығын ғылыми тұрғыдан қарастыруға мүмкіндік береді.
Бұхараның қазақ тарихындағы орны мемлекетаралық деңгейде де назарға алынған. Бұған дейін Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы екіжақты байланыстарды дамыту мәселесі де көтерілген.
Енді бұл тарихи тақырыпты екі елдің ғалымдары, қоғам қайраткерлері және халықаралық экспедиция мүшелері бірлесіп талқылады.
Бұхарадағы басқосудың нақты нәтижелерінің бірі – Бұқар жырау, Көкілташ медресесі және онда білім алған қазақ ғұламалары туралы үш еңбектің өзбек тілінде таныстырылуы.
Осы арқылы қазақ даласы мен Бұхара арасындағы ғасырлар бойғы білім және руханият байланысы жаңа зерттеулерге арқау болып, екі халықтың оқырмандарына кеңірек таныстырыла бастады.
