Қазақстанның мектептегі шахмат тәжірибесі шетелдердің назарын аударды. Елімізде 133 мыңнан астам бала шахмат үйреніп жүр. Енді бұл бағыттағы қазақстандық тәжірибені Азия, Африка және Латын Америкасы елдерінің мамандары зерттеп, өз білім беру жүйелеріне енгізу мүмкіндіктерін қарастырып жатыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
12 қарашада Алматыдағы Narxoz университетінде «Білім берудегі шахмат» атты IV халықаралық ғылыми-практикалық конференция басталды. Жиынға Сирия, Уганда, Пәкістан, Испания, АҚШ және басқа да мемлекеттердің өкілдері, FIDE мамандары, ғалымдар, шахмат федерацияларының басшылары мен қазақстандық педагогтер қатысты.
Қазақстанда 133 мыңнан астам оқушы шахмат үйреніп жүр
Қазақстан мектептерде шахматты оқыту бағдарламасының нәтижелерін халықаралық сарапшыларға таныстырды.
- 2 509 - мектеп бағдарламаға қатысады
- 133 812 - бастауыш сынып оқушысы
- 5 886 - арнайы дайындықтан өткен мұғалім
Бұл көрсеткіштердің артында мұғалімдерді даярлау, оқу әдістемелерін әзірлеу және мектептерде шахмат сабақтарын ұйымдастыру жұмыстары тұр.
Шетелдік мамандарды да осы жүйелі тәсіл қызықтырып отыр. Өйткені шахматты білім беру бағдарламасына енгізу үшін балаларға ойын ережесін үйрету жеткіліксіз. Педагогтерді даярлау мен сабақ беру әдістемесін қалыптастыру да қажет.
Қазақстан шахмат федерациясының атқарушы директоры Гүлмира Дәулетова халықаралық конференция тәжірибе алмасуға мүмкіндік беретінін айтты.
«Біз үшін Қазақстанның жетістіктерін көрсету ғана емес, басқа елдердің қандай тәсілдерді қолданатынын білу де маңызды. Мұндай кездесулер білім алмасуға, кәсіби байланыстарды нығайтуға және шахматты әлемдегі балалардың барынша көп бөлігіне қолжетімді ету жолында бірлесіп жұмыс істеуге мүмкіндік береді», — деді Гүлмира Дәулетова.
Сирия, Пәкістан және Латын Америкасы елдері Қазақстан тәжірибесін зерттеп жатыр
Конференцияның негізгі тақырыптарының бірі — қазақстандық шахматты оқыту тәжірибесін басқа мемлекеттерде қолдану.
Халықаралық мектеп шахматы федерациясының білім беру департаментінің директоры Дильда Наурызбаева әлемнің бірнеше өңірінде қолға алынған жобалар туралы айтты.
Қазір федерация Пәкістанда шахмат білімін дамытуға көмектесіп жатыр.
Ал Сирияда пилоттық жобаны іске қосу жоспарланған. Бұл елде шахмат білім беру жүйесін қалпына келтіруге ықпал ете алатын құралдардың бірі ретінде қарастырылып отыр.
Осындай бастамалар Коста-Рика, Уругвай және Никарагуада да дайындалуда.
Дегенмен әр мемлекет Қазақстандағы бағдарламаны өзгеріссіз көшіріп алмайды. Оқыту әдістері жергілікті білім беру жүйесіне, мектептердің мүмкіндіктеріне және педагогтердің дайындық деңгейіне бейімделуі тиіс.
«Біздің міндетіміз дайын үлгіні сол күйінде көшіру емес, үздік тәжірибелерді әр елдің жағдайына бейімдеу», — деді Дильда Наурызбаева.
Қазақстан үшін бұл халықаралық деңгейде жинақталған тәжірибемен бөлісуге, педагогтерді даярлау әдістерін таныстыруға және шетелдік білім беру ұйымдарымен кәсіби байланыстарды кеңейтуге мүмкіндік береді.
Угандада шахмат мектеп клубтары арқылы дамып жатыр
Уганда шахмат федерациясының президенті Эндрю Бакиза Нквасибве өз еліндегі шахмат білімінің қалай дамып жатқанын таныстырды.
Қазақстанда бағдарлама мыңдаған мектепті қамтыса, Угандада бұл бағыт кезең-кезеңімен енгізілуде.
Алдымен елдің әр өңірінен мектептер таңдалады. Одан кейін мұғалімдер шахмат ойнауды және оны оқыту тәсілдерін меңгереді.
Дайындықтан өткен педагогтер балаларға сабақ береді. Оқушылар саны көбейген сайын мектептерде шахмат клубтары құрылып, олардың арасында жарыстар ұйымдастырылады.
«Біз еліміздің әр өңірінен мектептерді таңдап, мұғалімдерге шахмат үйретіп жатырмыз. Кейін педагогтер алған білімін балаларға береді. Қатысушылар саны жеткілікті деңгейге жеткенде клубтар құрылып, олар өзара жарыса бастайды. Осылайша шахмат біртіндеп кеңінен таралып келеді», — деді Эндрю Бакиза Нквасибве.
Бұл тәсіл мектеп шахматын дайындалған мұғалімдерге және оқушылардың қызығушылығына сүйене отырып дамытуға бағытталған.
Тимур Турлов FIDE президенті атанды: Қазақстан халықаралық жобаларды кеңейтуде
Мектеп шахматы саласындағы халықаралық ынтымақтастық әлемдік шахмат ұйымындағы басшылық өзгерістерімен қатар дамып жатыр.
2026 жылғы 26 қыркүйекте Қазақстан шахмат федерациясының президенті Тимур Турлов Халықаралық шахмат федерациясының (FIDE) президенті болып сайланды.
Сайлау Самарқандта өткен FIDE Бас ассамблеясында ұйымдастырылды. Екінші турда Турлов 110 дауыс жинады.
Дильда Наурызбаева халықаралық білім беру бастамаларын балалар шахматын дамытуға бағытталған жұмыстармен байланыстырды.
«Біз мектептерде шахмат үйренуге мүмкіндік алған балалар саны көбейген сайын дарынды ойыншыларды да көбірек анықтай алатынымызға сенеміз. Бәлкім, он мың оқушының арасынан болашақта бір немесе екі чемпион шығатын шығар. Бұл да біз үшін өте маңызды», — деді Дильда Наурызбаева.
Дегенмен мектептегі шахмат сабақтарының мақсаты тек кәсіби спортшылар даярлаумен шектелмейді.
Конференцияда шахматтың балалардың ойлау қабілетіне, танымдық дағдыларына және зияткерлік дамуына ықпалы да талқыланып жатыр.
Цифрлық технологиялар мен мұғалімдерді даярлау мәселесі талқыланды
Алматыдағы конференция білім беру, ғылым және шахмат спорты саласындағы мамандардың басын қосты.
Қатысушылар бірнеше бағытқа назар аударып отыр:
- шахмат сабақтарын жүргізетін мұғалімдерді даярлау;
- оқытуда цифрлық технологияларды пайдалану;
- шахматтың балалардың ойлау және танымдық қабілеттеріне ықпалын зерттеу;
- шахмат білімін дамытуға әйелдердің қатысуы;
- білім беру ұйымдары арасындағы халықаралық ынтымақтастық.
Ғылыми зерттеулерге де ерекше көңіл бөлінуде. Сарапшылар шахмат сабақтары арқылы қандай дағдыларды дамытуға болатынын және оның білім беру нәтижелерін қалай бағалау керектігін қарастырып жатыр.
Қазақстан үшін бұл мәселенің практикалық маңызы бар. Бағдарлама 2 509 мектепте жүзеге асырылып жатқандықтан, оны одан әрі кеңейтумен қатар сабақ сапасын арттыру және мұғалімдердің кәсіби даярлығын қамтамасыз ету де өзекті.
Қазақстан Сирия және Угандамен ынтымақтастықты кеңейтпек
Конференция аясында Халықаралық мектеп шахматы федерациясы мен Сирия және Уганда шахмат федерацияларының қатысуымен меморандумдарға қол қою жоспарланған.
Бұл құжаттар мектептегі шахмат білімін дамыту бағытындағы алдағы ынтымақтастыққа негіз болмақ. Алайда келісімдердің нақты шарттары әзірге жарияланған жоқ.
«Білім берудегі шахмат» IV халықаралық конференциясы 12–13 қараша күндері Narxoz университетінде өтіп жатыр.
Іс-шара Қазақстан Президентінің тапсырмасы бойынша Үкімет бекіткен 2023–2027 жылдарға арналған шахматты дамытудың кешенді жоспары аясында ұйымдастырылған.
Елімізде шахматты оқыту жүйесі біртіндеп кеңейіп келеді. Ендігі мәселе — Қазақстанда қалыптасқан тәжірибенің Сирия, Уганда, Пәкістан және Латын Америкасы елдерінің білім беру жүйесінде қаншалықты тиімді жұмыс істейтінінде.
