Алекс Матрссон: «Нашар аурухана бір адамның өмірін қиюы мүмкін, ал нашар университет тұтас ұлтты құртуы мүмкін»

441
Жан Арыстанұлы Редактор

Швециялық ғалым әрі тәжірибелі сарапшы, халықаралық қатынастар жөніндегі стратег Алекс Матрссон мырза Senior Advisor басылымына берген эксклюзивті сұхбатында маңызды ескерту жасады:

«Нашар аурухана бір адамның өмірін қиюы мүмкін, ал нашар университет тұтас ұлтты құртуы мүмкін».

Матрссон мырзаның пікірінше, университеттің ең үлкен сәтсіздігі барлық ережелер мен талаптарды бұлжытпай орындағанымен, өз елі алдындағы негізгі міндетін атқара алмауында болуы мүмкін.

Матрссон мырза жоғары білім мен ұлттық даму арасындағы байланысты түбегейлі қайта қарауға шақырады. Оның пайымдауынша, университеттерді тек диплом беретін білім беру мекемелері ретінде емес, мемлекеттің стратегиялық маңызы бар ұлттық активтері ретінде қарастыру қажет.

Университеттердің жауапкершілігі білім беру қызметімен ғана шектелмейді. Олар адами капиталды қалыптастырады, кәсіби құзыреттерді дамытады, болашақ көшбасшыларды даярлайды, мемлекеттік және қоғамдық институттардың әлеуетін нығайтады, сондай-ақ елдің ұзақ мерзімді орнықтылығына ықпал етеді.

Жоғары оқу орындарының қызметі еңбек өнімділігіне, экономикалық өсімге, инновациялардың дамуына және ұлттық бәсекеге қабілеттілікке тікелей әсер етеді.

Сондықтан университеттердің ұзақ уақыт бойы тиімсіз жұмыс істеуі елдің өркендеуіне елеулі қауіп төндіреді. Мұндай жағдай болашақ ұрпақтың дамуына және мемлекеттік институттардың тиімді қызмет етуіне қажетті мүмкіндіктерді әлсіретеді.

Білім, инновация және қоғамды жаңғырту

Матрссон мырза университеттердің басты міндеті білімді қалыптастыру, сақтау, сыни тұрғыдан қайта қарау, дамыту және қоғамға тарату екенін атап өтеді.

Оның пікірінше, жоғары оқу орындарының зияткерлік үлесі ғылыми зерттеулердің жоғары сапасына, ғылыми адалдыққа, академиялық еркіндікке және сыни ойлау мәдениетіне негізделуі тиіс.

Матрссон мырза білім беру, ғылыми зерттеулер және инновациялар арасындағы байланысты күшейтуді қолдайды.

Университеттер қолданыстағы білімді жетілдірумен ғана шектелмей, ғылым мен танымның жаңа көкжиектерін ашуға ұмтылуы қажет.

Ғылыми зерттеулер нақты нәтижелерге алып келуі тиіс. Атап айтқанда, олар технологиялық прогреске, ғылыми деректерге негізделген мемлекеттік саясатты қалыптастыруға, экономикалық құндылық жасауға және қоғамдағы өзекті мәселелердің практикалық шешімдерін табуға ықпал етуі керек.

Сонымен қатар Матрссон мырза университеттердің жергілікті, өңірлік және халықаралық деңгейдегі жауапкершілігін арттыруға шақырады.

Бұл бағытта қоғаммен өзара іс-қимылды дамыту, өнеркәсіп кәсіпорындарымен ынтымақтастық орнату, өңірлер арасында білім мен тәжірибе алмасу және халықаралық ғылыми серіктестіктерді кеңейту маңызды.

Матрссон мырзаның пайымдауынша, халықаралық байланыстар университеттердің ұлттық басымдықтарға қосатын үлесін күшейтіп, институционалдық әлеуетін нығайтуы және оларды жаһандық білім мен ғылыми зерттеулер жүйесінің белсенді қатысушысына айналдыруы тиіс.

Университеттерді басқару және көшбасшылық: Тиімді қызметтің негізі

Матрссон мырзаның пікірінше, университеттерді тиімді басқару олардың қолындағы ресурстар мен мүмкіндіктердің нақты нәтижеге айналуын айқындайды.

Ол жоғары оқу орындарының айқын даму көзқарасы, сенімді миссиясы, нақты стратегиялық бағыты және кәсіби басшылыққа негізделген этикалық ұйымдық мәдениеті болуы қажет екенін атап өтеді.

Университет басшылығын тағайындау ашықтық пен кәсіби біліктілік қағидаттарына негізделуі тиіс.

Сонымен қатар басқарушы органдар, жоғары басшылық, профессор-оқытушылар құрамы және әкімшілік қызметкерлер өздеріне жүктелген міндеттердің орындалуы үшін жауапты болуы қажет.

Матрссон мырза бюрократиялық құрылымдардың шамадан тыс кеңеюі, мекеменің өзін сақтап қалуға ғана ұмтылуы және басшылықтың қалыптасқан әкімшілік жүйені ұстап тұруға басымдық беруі университеттің негізгі академиялық миссиясын екінші орынға ығыстыруы мүмкін екенін ескертеді.

Сондықтан академиялық басқару ғылыми деректерге негізделген шешімдерге, адалдыққа, ашықтыққа және ресурстарды жауапкершілікпен бөлуге сүйенуі тиіс.

Университеттердің стратегиялары әкімшілік қызметтің көлемімен немесе өткізілген іс-шаралардың санымен емес, нақты қол жеткізілген нәтижелермен бағалануы қажет.

Университет дербестігі, қоғам алдындағы жауапкершілік және ұлттық мүдде

Матрссон мырза университеттердің дербестігі мен есептілігін жоғары оқу орындарының сапалы қызметін қамтамасыз ететін өзара толықтырушы қағидаттар ретінде қарастырады.

Оның пікірінше, академиялық еркіндік пен ғылыми зерттеулердің тәуелсіздігі орынсыз саяси араласудан қорғалуы тиіс.

Алайда университет дербестігі оның қызметін қоғамдық бақылаудан босататын немесе тиімсіз жұмысты ақтайтын артықшылыққа айналмауы керек.

Меншік нысанына, қаржыландыру үлгісіне немесе институционалдық мәртебесіне қарамастан, барлық университеттердің қоғам мен ұлттық мүдде алдындағы міндеттері бар.

Матрссон мырза үкіметтер мен тиісті министрліктерге университеттердің басқарушы органдарының қызметіне, басшылықты тағайындау рәсімдеріне, басқару тиімділігіне, институционалдық стратегияларына және нақты нәтижелеріне ашық бақылау орнатуды ұсынады.

Кәсіби жетістіктер мен біліктілікке негізделген бағалау академиялық және әкімшілік қызметтің барлық деңгейін қамтуы қажет.

Мұндай тәсіл жоғары оқу орындарының зияткерлік тәуелсіздігін сақтай отырып, олардың қызметі ұлттық дамуға нақты үлес қосуын қамтамасыз етуге бағытталуы тиіс.

Формалды талаптар парадоксы: Университет жұмыс істейді, бірақ нәтиже бермейді

Матрссон мырза жоғары білім беру саясатындағы түбегейлі әлсіздіктердің біріне назар аударады.

Оның пікірінше, ең үлкен қателіктердің бірі – формалды талаптарды орындауды нақты міндеттерді жүзеге асырумен, мекеменің жұмыс істеуін оның тиімділігімен, ал әкімшілік тұрақтылықты институционалдық табыспен шатастыру.

Университет министрліктің барлық талабын орындауы, қажетті есептердің барлығын уақытында тапсыруы және белгіленген әкімшілік құрылымдардың бәрін сақтауы мүмкін.

Алайда соған қарамастан ол академиялық, зияткерлік және қоғамдық тұрғыдан өз міндетін орындай алмауы ықтимал.

Матрссон мырзаның пайымдауынша, ережелерді сақтау – университеттің ең төменгі міндеті ғана.

Ал жоғары оқу орнының шынайы миссиясын орындауы нақты әрі дәлелденетін нәтижелерді талап етеді.

Сарапшы университеттің ресурстары, кәсіби мамандары, инфрақұрылымы мен дербестігі оның нақты қоғамдық үлесімен байланыспаса, олардың ел үшін құндылығы шектеулі болатынын ескертеді.

Бұл мәселені анықтау әрдайым оңай емес.

Өйткені сырттай реттелген әкімшілік жүйе әлсіз ғылыми зерттеулерді, сапасыз оқытуды, іске аспаған әлеуетті және университеттің қоғам үшін маңыздылығының төмендеуін бүркемелеуі мүмкін.

Матрссон мырза жоғары оқу орнының ұйым ретінде сақталып қалуы оның қоғам алдындағы жауапкершілігін орындағанын білдірмейтінін атап өтеді.

Осыған байланысты ол үкіметтерді тек рәсімдердің сақталуын қадағалайтын бақылау жүйесінен стратегиялық мақсаттар мен нақты нәтижелерге бағытталған мемлекеттік басқару тәсіліне көшуге шақырады.

Министрліктер университеттердің әлеуетіндегі олқылықтарды анықтап, қалыптасқан жағдайға қанағаттанып қалу үрдісіне қарсы тұруы, жоғары оқу орындарының мүмкіндіктерін бағалауы және олардың үздіксіз дамуын ынталандыруы тиіс.

Бұл жұмыста ғылыми зерттеулердің сапасын арттыру, инновацияларды дамыту және университеттердің қоғамға тигізетін нақты әрі өлшенетін әсерін бағалау маңызды.

Матрссон мырзаның пікірінше, мемлекеттік органдардың міндеті – академиялық тәуелсіздікті сақтай отырып, университеттердің өз әлеуетін барынша толық іске асыруына жағдай жасау.

Стратегиялық міндет: Университеттер елдің болашағы үшін жауап беруі тиіс

Матрссон мырза жоғары оқу орындарының ұзақ уақыт бойы тиімсіз жұмыс істеуі мемлекет үшін біртіндеп жинақталатын ауыр салдарға әкелуі мүмкін екенін ескертеді.

Мұндай салдардың қатарында кәсіби дайындығы жеткіліксіз түлектер, әлсіз ғылыми зерттеулер, технологиялық инновациялардың шектеулі дамуы, зияткерлік капиталдың жоғалуы және білікті мамандардың шетелге кетуі бар.

Сонымен қатар мемлекеттік институттардың әлсіреуі және жеткілікті білім мен дәлелді ақпаратқа негізделмеген ұлттық шешімдердің қабылдануы да осындай проблемалардың салдары болуы мүмкін.

Нәтижесінде елдің бәсекеге қабілеттілігі төмендейді, ал шешілмеген әлеуметтік және экономикалық мәселелер ұрпақтан ұрпаққа жалғаса береді.

Матрссон мырзаның айтуынша, мұндай залал көбіне бірден байқалмайды.

Ол біртіндеп қалыптасып, ұзақ уақыт жасырын қалуы мүмкін. Ал оның салдарын кейін түзету барған сайын күрделеніп, қомақты ресурстарды талап етеді.

Сөзін қорытындылай келе, швециялық ғалым әрі халықаралық қатынастар жөніндегі стратег Алекс Матрссон мырза жауапты университеттер өздерінің нақты мақсатын, кәсіби басқару қабілетін, академиялық жетістіктерін, зияткерлік тәуелсіздігін, ғылыми адалдығын, ресурстарды тиімді пайдалануын және қоғамға қосатын өлшенетін үлесін көрсетуі тиіс екенін атап өтеді.

Университеттердің жергілікті деңгейдегі маңыздылығы, өңірлік ынтымақтастығы және халықаралық бәсекеге қабілеттілігі олардың институционалдық тұрғыдан үздіксіз дамуына қызмет етуі қажет.

Матрссон мырзаның негізгі ескертуі айқын: университет барлық ережені сақтап, министрліктің барлық талабын орындап, әкімшілік құрылымдарын толық сақтай отырып та өзі қызмет етуге тиіс елдің алдындағы міндетін орындай алмауы мүмкін.

Сондықтан үкіметтер мен университет басшылары мұндай сәтсіздікті оның салдары мемлекеттің болашағына әсер етпей тұрып анықтап, тиісті шешім қабылдауы қажет.

Швециялық ғалым әрі тәжірибелі сарапшы Алекс Матрссон мырза туралы

Өмірлік миссиясы – әлемнің ғылыми-өнеркәсіптік әлеуетін дамыту. Швециялық ғалым әрі тәжірибелі сарапшы Алекс Матрссон мырза өзінің кәсіби қызметін адамзаттың орасан зор әлеуетін ашуға, қуатты халықаралық серіктестіктер қалыптастыруға және әлемнің түкпір-түкпіріндегі қоғамдастықтардың нақты әрі ұзақ мерзімді дамуына үлес қосуға арнаған. Бизнес, білім беру және дипломатия салаларындағы қызметі арқылы, сондай-ақ жетекші мамандармен ынтымақтастық орната отырып, Матрссон мырза ғылым мен өнеркәсіптің жаһандық негізін нығайтуға, болашақ ұрпақ үшін жоғары жетістіктерге, орнықтылық пен өркендеуге негізделген ұзақ мерзімді мұра қалдыруға ұмтылады. Алекс Матрссон мырза – швециялық ғалым әрі тәжірибелі сарапшы, халықаралық бизнес стратегі, тәлімгер, кәсіпкер, аға оқытушы, зерттеуші және халықаралық қатынастар жөніндегі кеңесші. Ұсынылған өмірбаяндық мәліметтерде Матрссон мырза бизнес, мемлекеттік саясат және жоғары білім салаларындағы стратегиялық кеңес беру бағытында халықаралық деңгейде аса беделді тұлға, әсіресе Парсы шығанағы араб мемлекеттерінің ынтымақтастық кеңесі (GCC) елдері мен Орталық Азия өңіріндегі жетекші сарапшылардың бірі ретінде сипатталады. Сондай-ақ Матрссон мырзаның Швецияда халықаралық бизнес стратегиясы мамандығы бойынша ең жоғары нәтижеге қол жеткізген түлек екені атап өтіледі. Оның жаһандық құн қалыптастыру тізбегінің әртүрлі буындарында коммерциялық кәсіпорындарды құру, дамыту және басқару саласында мол тәжірибесі бар. Матрссон мырза халықаралық нарықтардағы инвесторлармен, мемлекеттік органдармен, шағын және орта кәсіпорындармен, трансұлттық корпорациялармен, университеттермен және пәнаралық ғылыми-зерттеу институттарымен ынтымақтастық орнатып, бизнес, мемлекеттік саясат және жоғары білім салаларындағы стратегиялық мәселелерді ілгерілетуге атсалысып келеді. Жоғары білім беру саласында Матрссон мырза күтпеген мүмкіндіктердің, инновациялардың және өзара тиімді байланыстар қалыптастырудың маңызын жоғары бағалайды. Бұл қағидаттар оның білім мен тәжірибені тарату қызметінің негізін құрайды. Матрссон мырза ғылыми тұрғыдан қатаң әрі практикалық нәтижеге бағытталған тәсілді ұстанады. Ол студенттердің бизнестің негізгі тұжырымдамаларын терең меңгеруіне жағдай жасай отырып, олардың өз білімін сыни тұрғыдан бағалау және дербес ой қорыту қабілетін дамытуға ерекше көңіл бөледі. Оның мақсаты – білім алушылардың заманауи білімді нақты өмірде тиімді пайдалануына мүмкіндік беру, сол арқылы олардың өз қоғамдастықтарының, өңірлерінің және жалпы әлемнің әлеуметтік-экономикалық әл-ауқатын арттыруға елеулі үлес қоса алатын мамандар болып қалыптасуына ықпал ету. Ғылыми зерттеулерді коммерцияландырумен қатар, Матрссон мырзаның ғылыми қызығушылықтары халықаралық бизнес, сауданы ілгерілету, дамушы нарықтар, өнеркәсіптік маркетинг, бизнестің орнықтылығы, коммерциялық дипломатия және компаниялардың халықаралық нарықтарға шығуындағы желілік тәсілдерді қамтиды. Алайда Матрссон мырзаның қызметі мемлекеттік саясатпен, өнеркәсіппен және академиялық ортамен ғана шектелмейді. Ол қайырымдылыққа да ерекше көңіл бөліп, жаһандық орнықтылықты нығайтуға ұмтылады. Өзінің Resilience Worldwide by Matrsson атты қайырымдылық бастамасы аясында Матрссон мырза бес негізгі бағытқа басымдық береді: білім, қоғамдастықтар, адамдардың мүмкіндіктерін кеңейту, орнықты даму және әл-ауқат. Бұл бастама халықаралық қоғамдастықтың орнықтылығын арттыруға және ұзақ мерзімді өркендеуін қамтамасыз етуге бағытталған. Матрссон мырза – Швецияның оңтүстік-шығысындағы жағалауда орналасқан Кальмар қаласынан шыққан скандинавиялық Матрссон әулетінің өкілі. Әулет дәстүрлері консервативтік қағидаттарға, білімге, тарихи сабақтастыққа және қоғам игілігіне қызмет етуге негізделген. Жеке өмірінде Матрссон мырзаның қызығушылықтары да сан алуан. Олардың қатарында көк киттер, араб жылқылары, классикалық музыка, этикалық капитализм, дін, мәдениет, Солтүстік Еуропа елдері, Парсы шығанағы өңірі және Орталық Азия, әсіресе Қазақстан ерекше орын алады.

«DKnews.kz» халықаралық ақпараттық агенттігі Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінде тіркелген. Есепке қою туралы куәлік № 10484-АА 2010 жылдың 20 қаңтарында берілді.

Тақырып
Жаңарту
МИА «DKnews.kz» © 2006 -