2025 жылдың соңына қарай Қазақстанның қойма жылжымайтын мүлік нарығы айтарлықтай өсті. Елдегі қойма алаңдарының жалпы қоры 2,203 млн шаршы метрге жетіп, ТМД елдері арасында Ресейден кейінгі екінші орынға шықты. Бос тұрған алаңдар үлесі де қалыпты деңгейге – шамамен 5,7%-ға дейін төмендеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Алайда IBC Global сарапшылары ескертеді: сырттай бәрі жақсы көрінгенімен, нарықта шешілмеген құрылымдық мәселе бар. Ол – мультитемпературлы қоймалардың, яғни дәрі-дәрмек пен азық-түлік сақтауға арналған «суық» қоймалардың тапшылығы.
Қоймалар салынып жатыр, бірақ бәрі бірдей емес
2025 жылы Қазақстанда жоғары сапалы қойма алаңдары бірден 628 мың шаршы метрге ұлғайды. Соның ішінде 175 мың шаршы метрі мультитемпературлы нысандар ретінде жарияланған – барлығы бес жаңа кешен.
Бірақ шынайы көрсеткіштер әлдеқайда төмен. IBC Global бағалауынша, 2025 жылы пайдалануға берілген мультитемпературлы қоймалардағы нақты суық аймақтардың көлемі небәрі 12,3 мың шаршы метрді құрайды. Бұл – 2025 жылы салынған барлық логистикалық инфрақұрылымның шамамен 2%-ы ғана.
Яғни қоймалар бар, бірақ олардың басым бөлігі – қарапайым «құрғақ» қоймалар.
Қазақстанда «суық» қоймалар қанша
2025 жылдың соңына қарай Қазақстандағы барлық жұмыс істеп тұрған суық қойма алаңдарының (мұздатқыш және басқа да суық блоктар) жалпы көлемі 114,5 мың шаршы метрге жетті. Ел бойынша мұндай 19 нысан бар.
Логистикалық ұсыныстың жалпы құрылымында олардың үлесі бар болғаны 5%. Бұл – экономикасы дамыған логистикалық хабтармен салыстырғанда өте төмен көрсеткіш.
Астана ілгерілеп келеді, бірақ әлі де артта
Қазіргі таңда елорда агломерациясында мультитемпературлы екі ғана кешен бар, олардың жалпы алаңы шамамен 30 мың шаршы метр.
2026 жылы бұл көрсеткіш 41,3 мың шаршы метрге дейін өседі. Бұған «А-Сталь Азия» логистикалық орталығында салынатын, жалпы алаңы 11 мың шаршы метр болатын жаңа мультитемпературлы қойма әсер етеді.
Жаңа нысан Байқоңыр ауданында, Астананы солтүстік өңірлермен байланыстыратын Алаш тасжолының бойында орналасады. Қойма заманауи өрт сөндіру, желдету, бейнебақылау және жарықтандыру жүйелерімен жабдықталады.
Осы жоба іске қосылған соң, Астанадағы мультитемпературлы қоймалардың үлесі 11,0%-ға жетеді. Салыстыру үшін: ТМД-дағы ең ірі қойма хабы саналатын Мәскеу облысында бұл көрсеткіш 11,5%.
Бұл қоймалар кімге аса қажет
Мультитемпературлы сақтау қызметіне ең алдымен екі сала мұқтаж:
- азық-түлік нарығы
- медициналық препараттар
Екі сала да сапалы, технологиялық қоймалар тапшылығын қатты сезініп отыр.
Қазақстанда жеміс-жидек пен көкөніс негізгі импорт тауарларының бірі болып қала береді. Олардың тұтыну көлемі өсіп, 2024 жылғы дерек бойынша жан басына шаққанда 38–40 кг-ға жеткен. Импортталатын азық-түліктің жалпы құны жылына шамамен 4 млрд долларды құрайды.
Сонымен қатар мемлекет ауыл шаруашылығы өндірісі мен экспортын жедел арттыруды көздеп отыр. Алдағы жылдары АӨК саласында шамамен 200 инвестициялық жоба іске асуы тиіс. Бірақ бұл үшін мультитемпературлы логистиканың қуатын арттыру қажет.
Дәрі-дәрмек: логистика – қауіпсіздік мәселесі
Фармацевтика саласында да жағдай күрделі. 2025 жылдың алғашқы жартысында Қазақстан 179 млн қаптама дәрі-дәрмекті 1,05 млрд долларға импорттады. Ал отандық өндіріс осы кезеңде небәрі 84 млн қаптамамен және 180 млн доллардан төмен көлеммен шектелді.
Осындай теңсіздік жағдайында тұрақты логистикалық тізбектер мен жеткілікті суық қоймалар – стратегиялық маңызға ие.
Неге девелоперлер мұндай қоймаларды аз салады
IBC Global басқарушы серіктесі Станислав Ахмедзяновтың айтуынша, мультитемпературлы қоймалар – техникалық жағынан күрделі әрі қымбат нысандар:
«Бұл қоймалар әртүрлі температура режимін ұсына алады – плюстік суық, терең мұздату немесе кәдімгі бөлме температурасы. Бірақ мұның артында жоғары шығындар мен пайдалану қиындығы тұр. Сондықтан девелоперлер көбіне өздеріне таныс құрғақ қоймаларды салуды жөн көреді».
Нәтижесінде Қазақстанның ірі қалаларында да мұндай кешендер санаулы ғана. Мәселен, Астанада олардың саны әзірге үшеу.
Нарыққа не қажет
IBC Global сарапшыларының пікірінше, қазіргі 114,5 мың шаршы метр мультитемпературлы қойма – нарық үшін тым аз. Потенциалды сұранысты қанағаттандыру үшін 2030 жылға қарай бұл қорды кемінде 3–4 есе ұлғайту қажет.
Бұл міндет инвестиция мен мемлекеттік қолдау болған жағдайда толықтай орындалуы мүмкін.
Алда қандай жобалар бар
Орта мерзімді перспективада нарыққа мынадай жобалар шығуы тиіс:
- «Сайна» қойма кешені (Алматы)
- Almaty Contract Logistics 2 (Алматы)
- «НМИ-Юг» ЖШС қойма кешенінің екінші кезеңі (Шымкент)
Алайда бұл жобалардың өзі де мультитемпературлы қоймалар тапшылығын бірден жоя алмайды.
Қазақстан қойма инфрақұрылымын қарқынды дамытып, ТМД көшбасшыларының қатарына қосылды. Бірақ «суық» логистиканы дамытпайынша, бұл өсім толыққанды болмайды.
Азық-түлік қауіпсіздігі, фармацевтика және агроэкспорттың болашағы мультитемпературлы қоймалар мәселесінің қаншалықты жылдам шешілетініне тікелей байланысты. Ал бұл алдағы бірнеше жылда ел экономикасы үшін шешуші факторлардың біріне айналуы мүмкін.
