2026 жылғы 16 қаңтарда Қазақстанда банк секторына қатысты соңғы жылдардағы ең ауқымды реформалардың бірі заң жүзінде бекітілді. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы» Заңға қол қойды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Ақпаратты Ақорда ресми түрде растады. Сонымен қатар Президент қаржы нарығын, байланыс саласын және банкроттық рәсімдерін қамтитын бірқатар заңнамалық өзгерістерге де қол қойды.
Жаңа заңдардың егжей-тегжейін Қазақстан Республикасының қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі жариялады. Құжаттар Мемлекет басшысының тапсырмасымен әзірленіп, банк жүйесін түбегейлі жаңғыртуға бағытталған.
Бұл заң не үшін қажет болды?
Соңғы бес жылда Қазақстанда банк секторын реформалау кезең-кезеңімен жүріп келді. Жаңа заң – сол реформалардың логикалық қорытындысы.
Негізгі мақсат айқын:
банк жүйесінің қаржылық тұрақтылығын күшейту,
бәсекелестікті арттыру,
цифрландыруды жеделдету
және тұтынушылардың құқықтарын нақты қорғау.
Қысқасы, банктер бұрынғыдай тек «ақша беретін ұйым» емес, экономиканы дамытатын технологиялық серіктеске айналуы тиіс.
1. Банктерге жаңа лицензиялар: нарыққа кіру жеңілдейді
Енді Қазақстанда банктер екі түрлі лицензиямен жұмыс істей алады:
базалық және әмбебап.
Базалық лицензия:
- шағын және орта банктерге арналған;
- талаптары жеңіл;
- актив пен капитал көлеміне шектеу бар;
- есептілік пен тексеріс азаяды.
Бұл шешім ірі банктердің үстемдігін азайтып, нарыққа жаңа ойыншылардың келуіне жол ашады. Ал бұл – клиент үшін таңдау көбейеді деген сөз.
2. Цифрлық активтер заңдастырылды: стейблкоин мен криптовалютаға жол ашылды
Жаңа заңның ең талқыланған жаңалығы – цифрлық қаржы активтерін ресми реттеу.
Енді Қазақстанда:
- стейблкоиндер (ақшаға байланған цифрлық активтер);
- мүлікке, бағалы қағазға немесе тауарға негізделген цифрлық активтер;
- цифрлық платформада шығарылатын қаржы құралдары заңды түрде айналымға түсе алады.
Сонымен қатар, криптовалюталар да назардан тыс қалмады. Олар үшін:
- лицензияланған криптоайырбастау ұйымдары құрылады;
- рұқсат етілген криптовалюта тізімі бекітіледі;
- операцияларға лимиттер қойылады.
Мақсат – бір жағынан инновацияны дамыту, екінші жағынан алаяқтық пен көлеңкелі айналымды шектеу.
3. Цифрлық теңге – ұлттық валютаның жаңа формасы
Заңда цифрлық теңгенің мәртебесі ресми түрде бекітілді.
Бұл – Қазақстанның ұлттық валютасының жаңа нысаны.
Цифрлық теңге:
- мобильді төлемдерді дамытады;
- көлеңкелі экономиканы азайтады;
- мемлекеттік төлемдердің ашықтығын арттырады.
Оны пайдалану тәртібін Ұлттық Банк айқындайды.
4. Исламдық банкинг: жаңа мүмкіндік
Енді әмбебап банктер жеке ислам банкін ашпай-ақ, өз ішінде исламдық қаржы өнімдерін ұсына алады.
Бұл:
- бизнеске балама қаржыландыру көзі;
- пайызсыз өнімдерге сұранысы бар азаматтарға мүмкіндік;
- Қазақстанды аймақтағы исламдық қаржы хабына айналдыруға қадам.
5. Клиентті қорғау күшейеді: омбудсман, тыйымдар, бақылау
Жаңа заң тұтынушы құқығын қорғауға ерекше мән береді.
Енді:
- банк, сақтандыру және микроқаржы саласына ортақ қаржы омбудсманы болады;
- оның шешімдерін банктер орындауға міндетті;
- қызметті күштеп таңу, жасырын комиссия, адастыратын жарнама жосықсыз практика деп танылады.
Дауларды шешу үш сатылы жүйе арқылы жүргізіледі:
банк → омбудсман → Агенттік.
6. Төлемге қабілетсіз банктер: «құтқару» енді басқаша
Егер банк дағдарысқа ұшыраса:
- алдымен акционерлер жауап береді;
- қажет болса, міндеттемелер капиталға айырбасталады;
- мемлекеттің араласуы уақытша және ақылы болады.
Маңызды қағида:
банк жүйесін құтқару шығыны салық төлеушінің емес, нарықтың мойнында.
Қорытынды
Банктер туралы жаңа заң – жай ғана түзету емес.
Бұл – Қазақстанның қаржы жүйесін жаңа деңгейге шығаратын стратегиялық қадам.
Ол:
- банктерді технологиялық етеді;
- бизнеске қаржыландыруды қолжетімді қылады;
- азаматтардың құқығын нақты қорғайды;
- финтех пен цифрлық активтерге жол ашады.
Ал ең бастысы – банк жүйесіне деген сенімді арттыруға бағытталған.
