Қазақстан Үкіметі білім беру мен денсаулық сақтау салаларындағы мемлекеттік-жекеменшік әріптестік (МЖӘ) тетіктерін қатаң әрі жүйелі түрде қайта қарауға кірісті. Бұл жекелеген түзетулер туралы емес, қаржыландырудың бүкіл моделін қайта құру туралы сөз, оның өзегінде цифрландыру, нақты қажеттілік және бюджет қаражатының тиімділігі тұр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің орынбасары, Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева мәлімдеді.
Оның айтуынша, ауқымды цифрландыру жеке секторға мемлекеттік тапсырысты орналастырудың қолданыстағы тетіктеріндегі елеулі проблемаларды ашып көрсетті.
«Үкімет жеке ұйымдарда мемлекеттік тапсырысты орналастырудың қолданыстағы тетіктерін мұқият талдады, нәтижесінде күрделі мәселелер анықталды. Ауқымды цифрландыру мемлекет сенімін теріс пайдалану фактілерін жиі әшкерелеуде», — деді ол.
Жеке мектептер көбейді, бірақ орын тапшылығы сақталды
Талдау барысында білім беру саласына ерекше назар аударылды. Соңғы сегіз жылда Қазақстандағы жекеменшік мектептердің саны шамамен жеті есе өсіп, 785-ке жетті. Алайда күтілген нәтижеге қол жеткізілмей, керісінше бюджетке түсетін жүктеме күрт артты.
Көрсеткіштер айқын:
- 2020 жылы шығындар 13 млрд теңгені құрады,
- 2025 жылы — 242 млрд теңгеге жетті.
Сонымен қатар оқушы орындарының тапшылығы азайған жоқ, қайта 251 мыңға дейін өсті.
«Бес жылдағы инвестициялық шығындар 111 млрд теңгені құрады — бұл 35 жаңа мектеп салуға пара-пар сома. Алайда негізгі мақсатқа қол жеткізілген жоқ», — деп атап өтті Аида Балаева.
Үкіметті жүйелі теңгерімсіздіктер де алаңдатып отыр: жекеменшік мектептердің 80%-ға жуығы жалдамалы ғимараттарда орналасқан, көпшілігі өңірлердің нақты қажеттілігін ескермей ашылған, ал басшылық қызметтерді жиі біліктілігі жеткіліксіз мамандар атқарған.
Мораторий және қолдаудың жаңа логикасы
Анықталған мәселелерге жауап ретінде мектептерді толық цифрландыруды көздейтін пилоттық қаржыландыру тетігі іске қосылды, алайда ол уақытша сипатқа ие. Келесі қадам — қатаң шешімдер.
«Жаңа мектептерде мемлекеттік тапсырысты орналастыруға мораторий енгізу ұсынылады. Жеке капиталды қолдау шарасы ретінде мемлекеттік тапсырыссыз тек инвестициялық шығындарды өтеу қалуы тиіс», — деді министр.
Сондай-ақ студенттік жатақханаларға жұмсалатын шығындарды оңтайландыру мәселесі қарастырылуда, мәселе аса өткір тұрған ірі мегаполистерді қоспағанда.
Денсаулық сақтау: жекеменшік сектордың өсуі сапаға әкелмеді
Денсаулық сақтау жүйесінде де елеулі заңбұзушылықтар анықталды. Қазіргі таңда елде алғашқы медициналық-санитарлық көмекке 20 млн-нан астам адам тіркелген, ал емханалардың шамамен жартысы — жекеменшік.
Алайда жекеменшік ұйымдардың көбеюі және тіркелген халық санының екі есеге жуық артуы медициналық көмектің қолжетімділігі мен сапасының жақсаруына әкелмеген.
Негізгі проблемалар қатарында:
- қызметтерді қосарлап қаржыландыру,
- жалған есеп,
- қаражатты мақсатсыз пайдалану,
- лицензиясыз және қажетті жабдықсыз қызмет көрсету бар.
«Бұл мәселелерді шешу тек жүйелі өзгерістер мен толық цифрландыру арқылы мүмкін», — деп атап өтті Аида Балаева.
Пациент — жүйенің ортасында
Денсаулық сақтау министрлігі медициналық көмекті халықтың нақты қажеттілігіне сүйене отырып жоспарлауға көшуде, демографиялық және көші-қон үдерістері ескеріледі. Қаржыландыру жүйесінен белсенді емес пациенттер шығарылады.
Негізгі жаңалық — толық цифрлық бақылау және медициналық қызметтің көрсетілгенін пациенттің мобильді сервистер арқылы міндетті түрде растауы. Сонымен қатар сапаны бақылау күшейтіліп, жекеменшік медициналық ұйымдардың қызметіне кешенді тексеру басталады.
«Біздің басты қағидамыз — әрбір бюджет теңгесі білім беру мен денсаулық сақтау сапасын нақты жақсартуға жұмыс істеуі тиіс», — деп түйіндеді Премьер-министрдің орынбасары.
Іс жүзінде Үкімет бюджет есебінен жекеменшік мектептер мен клиникалардың формалды өсу дәуірі аяқталып келе жатқанын аңғартып отыр. Алдыңғы қатарға тиімділік, ашықтық және азаматтар үшін нақты нәтиже шығады, ал цифрландыру жаңа жүйенің жай құралы емес, оның негізіне айналады.
