Конституциялық комиссияның үшінші отырысында Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ профессоры, заң ғылымдарының докторы Еркін Дүйсенов Конституцияның жалпы ережелеріне және адам құқықтары мен бостандықтарына қатысты бөлімдерге енгізілуі мүмкін түзетулердің үш негізгі тәсілін ұсынды.
Ғалымның айтуынша, бұл өзгерістер тек заңдық формулировкалар емес, азаматтардың құқықтық санасын қалыптастыруға бағытталған маңызды қадам, деп хабарлайды DKNews.kz.
«Жалпы ережелер» емес, «Конституциялық құрылыс негіздері»
Еркін Дүйсенов ең алдымен «Жалпы ережелер» бөлімін «Конституциялық құрылыс негіздері» деп қайта атаудың маңызын атап өтті. Оның пікірінше, бұл атау бөлімнің мәнін әлдеқайда нақты көрсетеді.
«“Жалпы ережелер” бөлімінің атауын “Конституциялық құрылыстың негіздері” деп өзгертуді толық қолдаймын. Бұл бөлім Қазақстан мемлекеттілігінің іргетасы туралы, сондықтан біз қазақстандық мемлекеттіліктің қағидаттары мен тәсілдерін көтермелеп қана қоймай, конституциялық-құқықтық жолдаулар арқылы азаматтардың нақты құқықтық санасын қалыптастыруға тиіспіз», – деді профессор.
Оның айтуынша, Конституция тілі азаматтарға мемлекеттің қалай құрылғанын түсінікті әрі айқын жеткізуі тиіс.
Еңбек бостандығы емес, еңбекке құқық
Екінші маңызды түзету ретінде Еркін Дүйсенов еңбекке қатысты норманың тұжырымдамасын нақтылауды ұсынды. Ол «еңбек бостандығы» емес, еңбекке құқық ұғымын бекітуді қолдайтынын айтты.
«Еңбек бостандығын емес, еңбекке құқықты көрсету туралы ұсынысты қолдаймын. Бұл Қазақстан ратификациялаған экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы халықаралық пактіге сәйкес келеді. Басқа қатысушы мемлекеттер әр адамның нақты еңбек ету құқығын мойындайды», – деп түсіндірді ол.
Мамандардың айтуынша, мұндай формулировка мемлекеттің әлеуметтік жауапкершілігін күшейтеді.
Конституциядағы неке ұғымы
Үшінші маңызды ұсыныс – Конституцияда неке туралы норманы нақты бекіту. Еркін Дүйсенов неке ер мен әйелдің ерікті және тең құқықты одағы ретінде анықталуы тиіс екенін қолдады.
«Неке ерлер мен әйелдердің заңға сәйкес мемлекет тіркеген ерікті және тең құқықты одағы болып табылады деген норманы енгізуді қолдаймын. Мұндай тәсіл зайырлы мемлекеттің саясатына, теңдік пен кемсітпеушілікке, сондай-ақ ұлтымыздың рухани-адамгершілік кодына сәйкес келеді», – деді ол.
Профессордың айтуынша, бұл норма қоғамдағы базалық құндылықтарды Конституция деңгейінде нақтылауға мүмкіндік береді.
Бұл не үшін маңызды
Еркін Дүйсенов ұсынған тәсілдер Конституцияны мазмұндық тұрғыдан нақты, түсінікті және ұлттық құндылықтарға сай етуге бағытталған. Мұндай өзгерістер азаматтардың құқықтары мен мемлекеттің міндеттері арасындағы тепе-теңдікті айқындай түседі.
