Қазақстан геология саласын түбегейлі өзгертетін үлкен цифрлық жобаға кірісті. Бұл жай ғана архивтерді сканерлеу емес. Елде ондаған жыл бойы жиналған геологиялық деректерді жасанды интеллект арқылы «сөйлетіп», инвестициялық және стратегиялық шешімдерге тікелей әсер ететін жүйе қалыптастыру көзделіп отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл міндеттің маңыздылығын Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев 2025 жылғы 8 қыркүйекте «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегейлі цифрлық өзгерістер арқылы шешу» тақырыбындағы Жолдауында арнайы атап өтті. Президент геологиялық ақпаратты толық цифрландыру мен жүйелеуді жеделдету қажет екенін, әсіресе бұл процесте жасанды интеллект шешуші рөл атқаратынын айтты.
Неге геология цифрландырылып жатыр
Қазақстанның геологиялық деректері - елдің стратегиялық байлығы. Бірақ бұл ақпараттың басым бөлігі 1950-1990 жылдары қағаз, карта, магниттік таспа түрінде жинақталған. Олар әртүрлі қорларда сақталып, жүйесіз күйде болды.
Мұндай жағдайда деректерді пайдалану қиын, ал инвесторлар үшін тәуекел жоғары. Сондықтан геологияны цифрландыру - тек технологиялық емес, экономикалық және инвестициялық шешім.
Осы мақсатта «Ұлттық геологиялық қызмет» АҚ жасанды интеллект қолданылатын Big Data форматындағы ақпараттық жүйе құру жобасын жүзеге асырып жатыр. Жүйе геологиялық деректерді сақтау, жүйелеу және тиімді пайдалануға мүмкіндік береді.
Жоба қалай қаржыландырылып жатыр
Маңызды жайт - жоба мемлекеттік бюджетке салмақ салмайды. Ол жер қойнауын пайдаланушылардың қаражаты есебінен қаржыландырылып отыр.
ҚР «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» Кодексіне сәйкес пайдалы қазбаларды өндіруге жұмсалған шығындардың 1%-ы ғылым мен технологияны қолдауға бағытталады. Дәл осы қаражат геологиядағы цифрлық серпінге жұмсалуда.
5 миллион дерек және 97,5 пайыз нәтиже
Цифрландырудың негізгі мақсаты - Қазақстандағы барлық геологиялық қорларда жинақталған шамамен 5 миллион бірлік тарихи геологиялық ақпаратты жасанды интеллект көмегімен машина оқи алатын форматқа көшіру.
Қазіргі таңда бұл жұмыстың негізгі бөлігі атқарылып үлгерді. Бастапқы геологиялық ақпараттың 97,5%-ы цифрландырылған. Бұл дегеніміз:
- 4 289 571 парақ қағаз құжат
- 250 000 графикалық қосымша парағы
- 96 020 магниттік таспа
- 62 245 картридж
Жалпы алғанда - шамамен 4,7 миллион жеке дерек объектісі.
Жасанды интеллект геологияға не береді
Жоба толық іске асқан соң геология саласы мүлде жаңа деңгейге шығады. Атап айтқанда:
- мәтіндік, кестелік және графикалық деректер толықтай машина оқи алатын форматқа ауыстырылады
- кеңістіктік деректерді сүзгілеуге мүмкіндік беретін толық функционалды геоақпараттық жүйе құрылады
- орталықтандырылған, құрылымдалған деректер базасы қалыптасады
- интерактивті карта, аналитикалық құралдар және интеллектуалды чат-бот іске қосылады
- мамандар жасанды интеллект пен деректер ғылымын қолдануға үйретіледі
Бұл геологиялық ақпаратты жай сақтап қою емес, оны талдау, болжау және шешім қабылдау құралына айналдыру деген сөз.
Инвесторлар үшін не өзгереді
Жүйеленген, ашық және сенімді геологиялық деректер - инвесторлар үшін ең маңызды факторлардың бірі. Ақпаратқа қолжетімділік артқан сайын тәуекел азаяды, ал шешім қабылдау жылдамдайды.
Сондықтан бұл жоба Қазақстанның жер қойнауын пайдалану саласын жаңа деңгейге шығарып, халықаралық инвестициялық тартымдылығын арттыруға тікелей әсер етеді.
Қашан аяқталады
Қазақстандағы барлық геологиялық ақпаратты толық цифрландыру және жүйелеу процесін 2026 жылдың соңына дейін аяқтау жоспарланып отыр. Осылайша ел геологиясы жасанды интеллектке негізделген заманауи цифрлық платформаға көшеді.
Бұл жоба Қазақстанда жасанды интеллект нақты салаларда қалай жұмыс істей алатынын көрсететін айқын мысалға айналып отыр.
