Қазақстанда жүріп жатқан конституциялық реформа елдің саяси-құқықтық жүйесін түбегейлі қайта қарау қажеттігін айқын көрсетіп отыр. Конституциялық реформалар жөніндегі комиссияның бесінші отырысында Мәжіліс депутаты Дания Еспаева Ата Заңға ұсынылған өзгерістердің көлемі мен мазмұны тек жекелеген баптарға түзету енгізумен шектелмейтінін айтты. Оның пікірінше, бұл өзгерістер Конституцияның жаңа мәтінін әзірлеуге объективті түрде алып келіп отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Депутаттың айтуынша, бастапқыда парламенттік реформа ретінде басталған үдеріс бүгінде әлдеқайда кең ауқымды сипатқа ие болды. Қоғамдық қатынастардың өзгеруі, цифрландырудың қарқынды дамуы және жасанды интеллектінің күнделікті өмірге енуі Ата Заңды кешенді түрде қайта қарауды талап етеді.
Екі мыңнан астам ұсыныс - жай жаңарту емес
Комиссия жұмысы барысында екі мыңнан астам ұсыныс түскен. Бұл ұсыныстар қолданыстағы конституциялық нормалардың жартысынан астамын қамтиды. Мұның өзі, Дания Еспаеваның айтуынша, мәселенің мәнін айқын көрсетеді.
Әңгіме жекелеген баптарды «жаңарту» немесе «нақтылау» туралы емес. Бұл - мемлекетті басқару жүйесінің бүкіл архитектурасын, билік пен қоғам арасындағы қарым-қатынасты, құқықтар мен бостандықтарды қорғау тетіктерін қайта пайымдау қажеттігін білдіреді.
«Қазір алдымызда Ата Заңның жекелеген бөлімдерін түзету немесе толықтырудан асып түсетін міндет тұр. Бұл — мемлекеттік басқару жүйесінің, құқықтар мен бостандықтардың кепілдіктерінің және билік пен қоғам арасындағы өзара ықпалдастық тетіктерін терең қайта қарау», — деді Мәжіліс депутаты.
Заң талабы да жаңа мәтінді қажет етеді
Дания Еспаева бұл ұстанымның тек саяси немесе философиялық емес, сонымен қатар құқықтық тұрғыдан да негізді екенін атап өтті. Құқықтық актілер туралы заңнамаға сәйкес, егер нормативтік құжаттың мәтінінің жартысынан астамы өзгертілетін болса, онда ол жаңа редакцияда қабылдануы тиіс.
Осы логикаға сүйенсек, Конституцияның жаңа мәтінін әзірлеу — қалыптасқан жағдайға берілген заңды әрі қисынды жауап.
Жаңа кезеңнің құқықтық іргетасы
Депутаттың айтуынша, жаңа Конституция уақытша саяси шешім емес, мемлекеттің ұзақмерзімді дамуына арналған берік құқықтық негіз болуы керек. Бұл құжат елдің қандай құндылықтарға сүйенетінін, қандай бағытта дамитынын және қоғам мен билік арасындағы қатынастың қандай қағидаттарға негізделетінін айқындап береді.
«Жаңа Конституция мемлекеттің тұрақты дамуы үшін берік құқықтық негіз болуға тиіс. Бұл Қазақстанның мемлекеттіліктің жаңа кезеңіне қадам басып отырғанының ашық жарияланған жауабы болады», — деп түйіндеді Дания Еспаева.
Конституциялық меже
Дания Еспаеваның бұл мәлімдемесі Қазақстанда жүріп жатқан реформалардың мәнін айқын аңғартады. Ел бүгін жай ғана Ата Заңды жаңартып отырған жоқ. Қазақстан жаңа қоғамдық шындыққа, жаңа технологиялық дәуірге және жаңа саяси мәдениетке бейімделу кезеңіне қадам басып отыр.
Сондықтан Конституцияның жаңа мәтіні туралы әңгіме формалды өзгеріс емес, мемлекеттіліктің жаңа кезеңіне өту туралы стратегиялық таңдау ретінде қарастырыла бастады.
