Конституциялық комиссияның бесінші отырысында қоғам үшін аса маңызды мәселелер көтерілді. Күн тәртібінде егемендікті нығайту, тікелей демократия тетіктерін кеңейту және дәстүрлі құндылықтарды Конституция деңгейінде нақтылау жөніндегі бастамалар талқыланды. Бұл ұсыныстар Ата заңның тек жекелеген баптарын емес, оның мазмұндық логикасын қайта ой елегінен өткізу қажеттігін көрсетеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Конституция тілінің өзі өзгерісті талап етеді
Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың бірінші проректоры, профессор Еркін Дүйсенов қазіргі Конституция мәтінінде терминологиялық дәлсіздіктер мен стилистикалық бұрмаланулар бар екенін атап өтті. Оның айтуынша, мемлекеттік құрылыстың қазіргі заманғы міндеттері Конституцияға жүйелі көзқараспен қарауды талап етеді.
Яғни әңгіме жекелеген сөздерді түзету туралы емес, қоғам мен мемлекеттің бүгінгі сұранысына сай келетін тұтас әрі түсінікті құқықтық негіз қалыптастыру жөнінде болып отыр.
«Егемендік иесі — халық» қағидасын нақтылау
Профессор Конституцияның 3-бабы 1-тармағына жаңа редакция енгізуді ұсынып, оның мәнін айқын жеткізді.
«Мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы және егемендік иесі — халық», — деп атап өтті Еркін Дүйсенов.
Оның пікірінше, мұндай тұжырым халықаралық стандарттарға, соның ішінде Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактінің ережелеріне толық сәйкес келеді. Сонымен қатар бұл бірқатар демократиялық елдерде халық егемендігін бекітудің қалыптасқан тәжірибесін көрсетеді.
Референдум – сенімді арттыратын құрал
Тікелей демократия мәселесіне де ерекше назар аударылды. Еркін Дүйсеновтің айтуынша, жалпыхалықтық референдум азаматтардың еркін тікелей білдіруінің ең жоғары нысанына айналуы тиіс.
«Жалпыхалықтық референдум азаматтардың тікелей ерік білдіруінің ең жоғарғы нысаны және саяси жүйеге деген сенімді нығайту тәсілі болуы керек», — деді ол.
Бұл тұста ол Швейцария, Ирландия және Италияның тәжірибесін мысалға келтірді. Аталған елдерде референдумдар билік пен қоғам арасындағы сенімді арттырып, маңызды шешімдерді қабылдаудың тиімді тетігі ретінде қалыптасқан.
Дәстүрлі құндылықтар және отбасы институты
Комиссия отырысында талқыланған тағы бір маңызды тақырып – дәстүрлі құндылықтарды қорғау. Еркін Дүйсенов бұл мәселені бұрын да бірнеше рет көтергенін еске салып, Конституцияның 27-бабындағы неке туралы тұжырымды нақтылауды ұсынды.
Оның пікірінше, некені ер мен әйелдің одағы ретінде Конституцияда айқын бекіту отбасы институтын қорғауға және ұлттық бірегейлікті сақтауға мүмкіндік береді. Бұл қадам қоғамның мәдени негіздерін нығайтып, құндылықтық бағдарларды анық көрсетеді.
Таңдау кезеңі
Конституциялық комиссиядағы бұл талқылау Қазақстан үшін маңызды кезеңді көрсетіп отыр. Егемендік ұғымын қалай түсінеміз, халықтың рөлі қандай, мемлекет қандай құндылықтарды негізгі тірек етеді – мұның бәрі Конституция арқылы айқындалуы тиіс.
Ұсыныстардың мәні – Конституцияны тек құқықтық құжат ретінде емес, елдің болашағын айқындайтын бағдаршам ретінде қарастыру. Сондықтан бұл өзгерістер кәсіби ортада ғана емес, бүкіл қоғамда кеңінен талқылануы заңды.
