2025 жыл Қазақстанның қаржы жүйесі үшін жай ғана есептік кезең емес, нақты бетбұрыс жылы болды. Цифрландыру және жасанды интеллект жылы аясында Ұлттық Банк пен Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі қаржы нарығындағы реттеушілерді цифрлық трансформациялау стратегиясының нәтижелерін шығарып, 2026 жылға арналған жаңа басымдықтарды айқындады. Annual Business Review форматында өткен бұл жиын цифрлық реформалардың қағаз жүзінде емес, іс жүзінде жүзеге асқанын көрсетті, деп хабарлайды DKNews.kz.
Іс-шараға Президент Әкімшілігі, стратегиялық жоспарлау мен реформаларға жауапты агенттік, жасанды интеллект және цифрлық даму, қаржы министрліктерінің өкілдері, сондай-ақ экономика мен қаржы саласындағы тәуелсіз сарапшылар қатысты. Бұл өз кезегінде қабылданған шешімдердің ауқымы мен маңызын аңғартты.
Цифрлық инфрақұрылым - қаржы жүйесінің жаңа қаңқасы
2025 жылдың басты нәтижелерінің бірі - Ұлттық цифрлық қаржы инфрақұрылымының толық қалыптасуы. Заңнамалық деңгейде оның құқықтық негізі, банктермен өзара іс-қимыл қағидаттары және негізгі компоненттері бекітілді. Бұл компоненттерге ұлттық төлем жүйелері, биометриялық сәйкестендіру сервисі, Ұлттық антифрод-орталық және цифрлық теңге платформасы кіреді.
Сандардың өзі-ақ өзгерістің ауқымын көрсетеді. Ұлттық төлем жүйелері бір жылда 1,5 квадриллион теңгеден астам операцияны өңдеді. Бұл елдегі қолма-қол ақшасыз айналымның шамамен 90 пайызы. Банкаралық QR-төлемдер мен аударымдарға арналған мобильді төлемдер жүйесі іске қосылды. Қазірдің өзінде оған 10 банк қосылған, ал қалғандары 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында жүйеге толық қосылады.
Қауіпсіздік пен сенім: биометрия және антифрод
Цифрлық қаржының кеңеюі қауіпсіздік мәселесін алдыңғы қатарға шығарды. Биометриялық сәйкестендіру сервисі 50 миллионнан астам сұрауды өңдеп, қаржылық қызметтерді алу кезінде азаматтарды қорғаудың маңызды құралына айналды.
Ұлттық антифрод-орталықтың нәтижелері де назар аударарлық. Бір жыл ішінде 100 мыңнан астам алаяқтық факті тіркеліп, шамамен 3 млрд теңге көлеміндегі қаражат бұғатталды. Бұл қаржы нарығында тәуекелдерді басқарудың жаңа деңгейге көтерілгенін көрсетеді.
Цифрлық теңге: бақылау мен ашықтық құралы
Мемлекет басшысының тапсырмасымен цифрлық теңге мемлекеттік қаржыны басқарудың нақты тетігіне айнала бастады. Мемлекеттік сатып алу, субсидиялар мен Ұлттық қордан қаржыландырылатын 100-ден астам жоба цифрлық теңге арқылы қаражаттың мақсатты жұмсалуын бақылау жүйесіне көшірілді.
Бүгінде цифрлық теңгенің эмиссия көлемі 330 млрд теңгеден асты. 2026 жылдың сәуірінде мемлекеттік шығыстарды кезең-кезеңімен цифрлық теңге негізінде бақылауға көшірудің кешенді жоспары бекітіледі. Бұл бюджет ашықтығын түбегейлі жаңа деңгейге шығаруы мүмкін.
Крипто, токенизация және жаңа құқықтық орта
Банктер туралы жаңа заң аясында Қазақстанда цифрлық активтер айналымы үшін кешенді құқықтық база жасалды. Криптовалюталар реттелетін алаңға шығарылып, стейблкоиндер мен активтерді токенизациялаудың нақты ережелері бекітілді. Тиісті технологиялық инфрақұрылым KASE мен Бағалы қағаздардың орталық депозитарийі базасында іске қосылды.
Ұлттық Банктің реттеушілік сынақ алаңында 22 жоба жүзеге асырылып жатыр. Олардың қатарында криптофиаттық есеп айырысу, криптоайырбастаушылар, криптобиржалар және цифрлық активтерді шығару платформалары бар. 2026 жылдың екінші тоқсанынан бастап бұл жобалар жаппай іске қосылмақ.
ЖИ реттеушілердің ішіне кірді
Ұлттық Банктің ішкі жүйесінде де ауқымды өзгерістер болды. Технологиялық ландшафт жаңартылып, деректерді өңдеу орталықтары іске қосылғанға дейінгі өтпелі кезеңге резервтік жүйелер жасалды. Интеграциялық контур жетілдіріліп, көптеген операция автоматтандырылды.
Аналитика дайындау уақытын 80 пайызға дейін қысқартқан Деректер фабрикасы іске қосылды. Сонымен қатар жасанды интеллект негізіндегі шешімдерді енгізу үшін меншікті GPU-кластер пайдалануға берілді.
2026 жылы Ұлттық Банктің басты бағыттарының бірі - AISANA жасанды интеллект агенттері платформасын дамыту болмақ. Бұл платформа деректер фабрикасымен және құрылымдалмаған деректер массивімен интеграцияланып, Ұлттық Банктің ішкі процестерінде қолданылатын ЖИ-агенттерді әзірлеуге мүмкіндік береді.
Қадағалау да цифрға көшті
Annual Business Review аясында Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің цифрлық шешімдері де таныстырылды. Солардың бірі - suptech-шешімдерді біріктіретін FinAI бірыңғай қадағалау платформасы. Ол қаржы ұйымын лицензиялаудан бастап, оның таратылуына дейінгі бүкіл циклді қамтиды.
Қазір FinAI құрамында 20-дан астам қадағалау құралы мен 10-нан астам ЖИ-сервис бар. Платформа тәуекелдерді кешенді әрі салыстырмалы түрде бағалауға мүмкіндік беретін «қадағалаудың цифрлық жадын» қалыптастырады. Бұған қоса азаматтардың өтініштерін өңдейтін «Жолданымдар фабрикасы» және қаржы нарығын киберқауіптен қорғауға бағытталған QAINAR жүйесі көрсетілді.
Қайда бет алдық
Ұлттық Банк пен Агенттік іске асырған барлық бастамалар Digital Qazaqstan жалпыұлттық стратегиясында бекітіледі. Бұл Қазақстанның қаржы нарығында цифрландырудың енді пилоттық жоба емес, күнделікті практикаға айналғанын білдіреді.
2025 жыл цифрлық реформалардың негізін қалады. Ал 2026 жыл осы жүйелердің нақты өмірде қалай жұмыс істейтінін көрсететін кезең болмақ. Қазақстан қаржы жүйесі деректерге, жасанды интеллектке және ашықтыққа сүйенген жаңа модельге сенімді түрде қадам басып отыр.
