Қазақстанда су ресурстарын пайдалану мәселесі күн тәртібіндегі ең өзекті тақырыптардың біріне айналды. Су тапшылығы күшейіп отырған қазіргі жағдайда бұл тек экология немесе ауыл шаруашылығы мәселесі емес, елдің азық-түлік қауіпсіздігі мен әлеуметтік тұрақтылығына тікелей әсер ететін фактор. Осыған байланысты Бас Прокурор Берік Асыловтың төрағалығымен су ресурстарын пайдалану жөнінде ведомствоаралық кеңес өтті, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жиынға экология және табиғи ресурстар, су ресурстары, ауыл шаруашылығы министрлері, сондай-ақ уәкілетті мемлекеттік және құқық қорғау органдарының басшылары қатысты. Талқылау ашық әрі нақты өтті.
Су неге ұлттық қауіпсіздік мәселесіне айналды
Кеңес барысында Бас Прокурор судың стратегиялық ресурс екенін ерекше атап өтті. Климаттың өзгеруі, трансшекаралық өзендерге тәуелділік және ауыл шаруашылығындағы суға сұраныстың артуы жағдайында су саласын тиімді, ашық және әділ басқару бұрынғыдан да маңызды болып отыр.
Судың жетіспеушілігі ең алдымен ауылдағы шаруаларға әсер етеді. Сондықтан бұл мәселе әлеуметтік тұрақтылықпен де тығыз байланысты.
Заңсыз су алу және «көлеңкелі» тарифтер
Кеңесте алаңдататын деректер айтылды. Вегетациялық кезеңде су ресурстарын өз бетінше алу, жабдықтарды заңсыз орнату және суды еркін белгіленген тарифтермен сату фактілері анықталған.
Мұндай әрекеттер адал су пайдаланушылардың құқықтарын шектеп қана қоймай, мемлекеттік ресурстарды бөлудің бүкіл жүйесіне нұқсан келтіреді. Нәтижесінде кімнің мүмкіндігі бар, сол көбірек су алады, ал заңды жұмыс істейтін шаруалар шектеумен бетпе-бет келеді.
Қатысушылар бұл проблеманың жүйелі сипат алып отырғанын және оған жүйелі жауап қажет екенін атап өтті.
Жол картасы: аудиттен спутниктік бақылауға дейін
Мемлекет басшысының тапсырмасы аясында су саласын реттеуге бағытталған Жол картасы әзірленген. Онда бірнеше негізгі бағыт қамтылған:
- су ресурстарына кешенді аудит жүргізу
- тәуекел аймақтарының карталарын әзірлеу
- су инфрақұрылымына бөлінген қаражатты қайта қарау
- су үнемдейтін суару технологияларын енгізу
- сыбайлас жемқорлық пен көлеңкелі қаржылық схемалардың жолын кесу
Мақсат – суды кім қалай пайдаланып отырғанын нақты көру және әрбір текше метрдің есебін жүргізу.
Фермерлердің мүддесі – басты назарда
Кеңесте негізгі басымдық ретінде ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерінің мүдделерін қорғау белгіленді. Су ресурстарына әділ, ұтымды әрі үнемді қолжетімділік қамтамасыз етілуі тиіс.
Мемлекеттік органдарға су ресурстарын цифрлық есепке алу, олардың жұмсалуын спутниктік бақылау арқылы қадағалау тапсырылды. Сонымен қатар егіс алқаптарын жоспарлау мен ауыл шаруашылығы дақылдарын таңдау белгіленген су лимиттеріне сай жүргізілуі керек.
Бұл – суды «қалай болса солай» пайдалану дәуірінің аяқталып, нақты есеп пен жоспарлауға негізделген кезеңнің басталғанын көрсетеді.
Су тасқынына дайындық та назардан тыс қалмады
Кеңес соңында су тасқыны кезеңіне дайындық мәселесі де көтерілді. Облыс прокурорларына су тасқынына қарсы іс-шаралардың заңдылығы мен толық орындалуын, сондай-ақ осы мақсатқа бөлінген бюджет қаражатының тиімді әрі мақсатты жұмсалуын тексеру тапсырылды.
Айта кету керек, 2025 жылы бұл жұмыстарға 72 млрд теңге бөлініп, толық игерілген. Енді басты мәселе – сол қаржының нақты нәтиже беруі.
Нені аңғартады бұл кеңес
Бұл кеңес Қазақстанда суға деген көзқарас өзгеріп келе жатқанын көрсетеді. Су енді шексіз ресурс емес, қатаң есеп пен бақылауды талап ететін стратегиялық байлық ретінде қарастырыла бастады.
Алдағы уақытта су саласындағы тәртіп күшейсе, бұл ең алдымен фермерлерге, өңірлердің тұрақтылығына және елдің азық-түлік қауіпсіздігіне оң әсер етуі тиіс.
