Жаңа Конституция жобасының алғашқы баптары-ақ оның жай түзетулер жиынтығы емес, тұтас әрі ойластырылған тұжырымдама екенін аңғартады, деп хабарлайды DKNews.kz. Бұл құжат қоғамда соңғы жылдары айқын сезілген әділеттілікке, тәртіпке және тұрақтылыққа деген сұранысқа мемлекеттің нақты жауабы ретінде ұсынылып отыр. Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның кезекті отырысында осы логиканы Парламент Мәжілісінің депутаты, «Amanat» партиясы фракциясының жетекшісі Елнұр Бейсенбаев егжей-тегжейлі түсіндірді.
Келісім мен сабақ - жаңа Конституцияның өзегі
Депутаттың айтуынша, жаңа Конституцияның басты өзегі - қоғамдағы келісімді сақтау және өткен кезеңдердегі қателіктерді қайталамау. Бұл қағида ең алдымен билік жүйесінің қалай құрылатынынан көрініс табады.
«Конституцияның 2-бабының 1-тармағында Қазақстанның президенттік республика болып қала беретіні және Мемлекет басшысының билік тармақтарының үйлесімді жұмысын қамтамасыз ететіні нақты көрсетілген. Ал 43-баптың 1-тармағында Президент бір рет, жеті жыл мерзімге сайланатыны бекітілген. Бұл – биліктің монополиялануына жол бермейтін нақты норма. Осы баптың 5-тармағында аталған ереже өзгертілмейтіні жазылған. Осылайша "мәңгі билік" туралы кез келген алыпқашпа әңгімеге тосқауыл қойылады», – деп атап өтті депутат.
Бұл нормалар билік өкілеттіктерінің уақытша әрі шектеулі болуын конституциялық деңгейде бекітіп, саяси жүйенің тұрақтылығын қамтамасыз етуге бағытталған.
Туыстық ықпалға заңмен тосқауыл
Жаңа Конституциядағы ең көп талқыланған өзгерістердің бірі - Президенттің жақын туыстарының саяси және басшылық лауазымдарды атқаруына тыйым салу. Бұл қағида 45-баптың 3-тармағында нақты жазылған.
«Қазақстан ашық әрі нақты ережелер енгізіп отыр. Бұл шешімді біз 2022 жылғы референдумда қабылдадық және оны жаңа Конституция жобасында қайта бекітіп отырмыз», – деді Мәжіліс депутаты.
Бұл норма қоғамдағы әділеттілікке деген сұраныстың құқықтық көрінісі ретінде қабылданып отыр. Яғни билікке жақын болу емес, заң алдындағы теңдік негізгі өлшемге айналуы тиіс.
Ата заң - адамға бағытталған құжат
Комиссия отырысында азаматтардың мемлекет өміріне қатысу мүмкіндіктерін кеңейту мәселесіне де ерекше назар аударылды. Бұл бағыттағы өзгерістер Конституцияның ең басынан - Преамбуладан басталады.
«Алғаш рет Преамбулада Әділетті Қазақстан идеясы мен "Заң және Тәртіп" қағидаты айқын көрініс тапты», – деді депутат.
Сонымен бірге жаңа Конституция азаматтардың жағдайын нашарлататын немесе жаңа міндеттер жүктейтін заңдардың кері күшке ие болмауын нақты бекітеді.
«Енді азаматтардың жағдайын нашарлататын немесе жаңа міндеттер жүктейтін заңдар (5-баптың 5-тармағы) кері күшке ие болмайды. Бұл – қабылданған шешімдердің өзгертілмейтіндігі мен "Заң және Тәртіп" қағидатының мызғымастығын көрсетеді», – деп түсіндірді ол.
Цифрлық дәуірдегі жеке өмірді қорғау
Жаңа Конституцияның тағы бір маңызды жаңалығы - цифрлық кеңістіктегі жеке өмірді қорғау. Бұған дейін мұндай нормалар негізгі заң деңгейінде нақты көрсетілмеген еді.
«Конституция алғаш рет азаматтардың цифрлық кеңістіктегі жеке өмірін – дербес деректер мен электронды хат алмасуды қорғауға алады (21-бап)», – деді Мәжіліс депутаты.
Бұл норма технология дамыған заманда адамның жеке шекарасын қорғауға бағытталған маңызды қадам ретінде бағаланып отыр.
Қоғам мен мемлекеттің кемелденуі
Елнұр Бейсенбаевтың айтуынша, Конституциялық реформаға қатысты қоғамдық белсенділік пен азаматтардан келіп жатқан ұсыныстар Қазақстан қоғамының жаңа сапалық деңгейге көтерілгенін көрсетеді.
«Мазмұндық тұрғыда қазақстандықтар жаңа Конституция ережелерінің 98%-ын қолдайды. Жаңа Конституция – Қазақстанның дамуының айқын дәлелі. Бұл – күшті әрі әділетті мемлекет жолындағы саналы таңдау. "AMANAT" партиясы барша азаматты еліміздің болашағы үшін бірлесе еңбек етуге шақырады», – деп түйіндеді ол.
Бүгінгі таңда Жаңа Конституция қоғам үшін жай заңдық мәтін емес, әділетті ережелерге, ашық билікке және тұрақты болашаққа деген ортақ келісімнің негізі ретінде қабылданып келеді. Именно осы түсінік оны ел дамуының маңызды кезеңіне айналдырып отыр.
