Қазақстанда кәсіпкерлік қызметті реттеу бағытында тағы бір маңызды қадам жасалуы мүмкін.
Үкіметте Серік Жұманғариннің төрағалығымен өткен Ведомствоаралық комиссия отырысында бір қарағанда бөлек көрінетін, бірақ ортақ бір мәселе — ашықтық пен бақылауды күшейтуге бағытталған екі үлкен тақырып талқыланды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Олар — жеке детективтік қызметті лицензиялау және жанар-жағармай нарығындағы «сұр аймақтарды» жою.
Жеке детективтер неге лицензиялануы мүмкін?
Қазір Қазақстанда жеке детектив қызметі заң жүзінде нақты реттелмеген. Адам іздеу, жасырын бақылау, азаматтық немесе әкімшілік істер бойынша дерек жинау сияқты қызметтер көрсетіледі, бірақ бұл іспен кім айналыса алады, қандай талаптар қойылады — нақты шектеу жоқ.
Осы олқылықтың орнын толтыру үшін Ішкі істер министрлігі жеке детективтерді лицензиялау, олардың жұмыс орнына талап қою және кәсіби жауапкершілікті міндетті сақтандыру тетіктерін енгізуді ұсынып отыр.
Санжар Әділовтің айтуынша, бұл шаралар азаматтардың жеке өміріне заңсыз араласу қаупін азайтып, нарықта тек кәсіби әрі жауапты мамандардың қалуына мүмкіндік береді. Үлгі ретінде жеке сот орындаушылары институты алынып отыр — яғни, бақылау бар жерде тәртіп те бар.
Маңыздысы — бұл бастама қоғам талқысына да шығарылған. Ашық НҚА порталында өткен талқылау кезінде азаматтар тарапынан ешқандай қарсылық не ескерту болмаған.
Мұнай базалары неліктен бақылаудан тыс қалып отыр?
Отырыстағы екінші маңызды мәселе — жанар-жағармай нарығындағы цифрлық бақылаудың әлсіз буыны. Қазір мұнай өңдеу зауыттары мен жанармай құю бекеттері есепке алатын бақылау құралдарымен (ЕБҚ) міндетті түрде жабдықталған. Ал мұнай базалары бұл жүйеден көбіне тыс қалып отыр.
Энергетика вице-министрі Санжар Жәркешовтің айтуынша, қолданыстағы заңнамада ЕБҚ қолданбай жанармай сатқан немесе тиегені үшін жауапкершілік бар, бірақ мұнай базасында мұндай құрал мүлде болмаса — жаза қарастырылмаған.
Нәтижесінде:
- жанармайдың нақты көлемі есепке алынбайды
- көлеңкелі айналым сақталады
- мемлекет салықтан қағылады
Бұл әсіресе Қазақстан мен көрші елдер арасындағы 40–60% баға айырмашылығы жағдайында өзекті. Арзан отын — әрдайым заңсыз айналым тәуекелі.
ЕБҚ не береді?
Есепке алатын бақылау құралдары:
- отынның түсуі мен шығуын
- резервуардағы қалдықты
- ЖЖМ қозғалысын нақты уақыт режимінде автоматты түрде көрсетеді.
Яғни, бір ғана мұнай базасы емес, бүкіл жанармай тізбегі — зауыттан бастап, соңғы тұтынушыға дейін — толық көрінетін болады. Бұл нарықтағы барлық ойыншыға тең жағдай жасап, мемлекеттік бақылаудың тиімділігін арттырмақ.
Қандай шешім қабылданды?
Талқылау қорытындысы бойынша Ведомствоаралық комиссия:
- жеке детективтік қызметті лицензиялау
- мұнай базаларын ЕБҚ-мен міндетті жабдықтау
бойынша ұсынылған реттеушілік әсерді талдау нәтижелерін мақұлдады.
Бұл түпкілікті шешім емес, бірақ нарықты тәртіпке келтіруге бағытталған нақты қадам. Алдағы уақытта бұл бастамалар заңнамалық деңгейде бекітілсе, Қазақстанда әрі қауіпсіз, әрі ашық қызмет көрсету мәдениеті қалыптасуы мүмкін.
