2026 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша қаржылық қызметтерді тұтынушылардың құқықтарын қорғау саласында өткен жылдың қорытындысы шығарылды. 2025 жылы уәкілетті орган қаржы ұйымдары мен коллекторлық агенттіктердің қызметіне қатысты жеке және заңды тұлғалардан түскен 164 мың жолданымды қараған. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 29,1 пайызға көп. Ол жылы 127 мың жолданым тіркелген болатын, деп хабарлайды DKNews.kz.
Қай секторға шағым көп түсті
Жолданымдардың басым бөлігі банк секторына тиесілі. Нақтырақ айтқанда:
- банктер – 51,5%;
- микроқаржы ұйымдары – 36,7%;
- қаржы нарығының басқа қатысушылары – 11,8%.
Азаматтар негізінен қарыздар бойынша берешекті реттеу және өндіріп алу, банктік шоттарға қойылған шектеулер, сондай-ақ алаяқтық жолмен рәсімделген қарыздар мәселесіне шағымданған.
Сақтандыру секторында жолданымдар көбіне сақтандыру төлемдерінен бас тартуға және сақтандыру өтемінің мөлшерімен келіспеуге қатысты болған.
Қандай шаралар қабылданды
2025 жылы заңнаманы бұзу фактілері бойынша қаржы нарығы субъектілеріне бірқатар қадағалау және әкімшілік шаралар қолданылды. Атап айтқанда:
- 78 ұсынымдық қадағалап ден қою шарасы қабылданды;
- 17 жазбаша нұсқама берілді;
- 155 әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттама қаралды;
- жалпы сомасы 70 млн теңгеге 55 әкімшілік жаза салынды.
Салалар бойынша бөлінісі мынадай болды:
- банктерге қатысты – 58 ұсынымдық шара, 13,3 млн теңгеге 16 әкімшілік жаза;
- коллекторлық агенттіктерге қатысты – 8 жазбаша ұйғарым, 4,2 млн теңгеге 11 әкімшілік жаза;
- микроқаржылық ұйымдарға қатысты – 2 ұсынымдық шара, 9 нұсқама, 49,9 млн теңгеге 21 әкімшілік жаза;
- сақтандыру ұйымдарына қатысты – 15 ұсынымдық шара, 2,2 млн теңгеге 6 әкімшілік жаза;
- банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарға қатысты – 3 ұсынымдық шара, 0,4 млн теңгеге 1 әкімшілік жаза.
Ипотекалық қарыздарды қайта қаржыландыру
Азаматтардың жалғыз баспанасын сақтап қалу және борыш жүктемесін азайту мақсатында ипотекалық тұрғын үй қарыздарын қайта қаржыландыру бағдарламасы үш бағыт бойынша іске асырылып келеді.
Бағдарламаның бірінші бөлігі аясында 2004–2020 жылдар аралығында ипотекалық қарыз алған азаматтарға қолдау көрсетілді. 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін банктер 211,3 млрд теңге сомасына 33,2 мың қарызды қайта қаржыландырған.
Екінші бөлік 2016 жылғы 1 қаңтарға дейін берілген валюталық ипотекалық қарыздарды айналдыру мен қайта қаржыландыруды қамтыды. Бұл бағытта 114,3 млрд теңгеге 16 мың валюталық ипотекалық қарыз қайта қаралған.
Қосымша қолдау шаралары
Бағдарламаның үшінші бөлігі шеңберінде әлеуметтік осал топтарға жататын ипотекалық қарыз алушыларға қосымша қолдау көрсетілуде. Бұл шаралар:
- қарыз сомасын азайту;
- жеңілдетілген төлем кестесін белгілеу;
- банктің балансындағы жалғыз баспананы қарыз алушының меншігіне қайтару
түрінде жүзеге асырылады.
2026 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша мұндай қосымша қолдау шаралары 100,3 млрд теңге сомасына 10,6 мың қарыз алушыға көрсетілген.
Негізгі басымдық – тұтынушы құқығы
Өткен жылдың нәтижелері қаржылық қызметтерді тұтынушылардың құқықтарын қорғау мәселесінің өзектілігін көрсетеді. Қадағалау шаралары мен әлеуметтік бағыттағы бағдарламалар борыш жүктемесін азайтуға және азаматтардың қаржылық тұрақтылығын сақтауға бағытталған.
