Қазақстанда тұрғын үйге қатысты ең өзекті мәселелердің бірі – адамның баспанадан сот шешімінсіз айырылмауына кепілдік беру. Осы тақырыпқа Адам құқықтары жөніндегі уәкіл Артур Ластаев арнайы тоқталып, тұрғын үйге деген іргелі құқықты Конституция деңгейінде нақты әрі қатаң қорғау қажеттігін мәлімдеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Оның айтуынша, сөз тек меншік мәселесі туралы емес, адамның қауіпсіздігі мен қадір-қасиетіне тікелей байланысты базалық құқық жөнінде болып отыр.
Тұрғын үй – мүлік емес, негізгі құқық
Артур Ластаев тұрғын үй құқығы халықаралық деңгейде әлдеқашан танылғанын еске салды. Бұл құқық Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясында, сондай-ақ Экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы пактіде бекітілген. Алайда оны тек мүліктік санат ретінде қарастыру – түбегейлі қате.
«Адам үшін ең маңыздысы не? Ол ешбір себепсіз баспанасынан қуылып кетпейтініне сенімді болғысы келеді. Конституцияда тұрғын үй құқығын қорғау кепілдіктерін бекіту еліміздің әлеуметтік әрі құқық қорғау сипатын, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының бұлжытпай сақталатынын айғақтайды. Бұл біз үшін аса маңызды. Өйткені мемлекет рәміздер үшін емес, оның құрамындағы әрбір адам үшін өмір сүреді. Адамға бағдарлану биліктің әрбір шешімі мен іс-әрекетінен көрініс табуы тиіс», – деді уәкіл.
Омбудсменнің пікірінше, адам өзін үйінде қауіпсіз сезінбесе, құқықтар мен бостандықтар туралы айту да қиын.
Жаңа Конституция және қоғам сұранысы
Ластаев жаңа Конституция жобасы қоғамның нақты өмірлік сұраныстарын ескере отырып әзірленгенін атап өтті. Құжат азаматтардың құқықтары мен мүдделерін қорғаудың анағұрлым орнықты әрі ашық жүйесін қалыптастыруға бағытталған.
«Жаңа Конституция жобасы азаматтар күнделікті өмірде бетпе-бет келетін жағдайларды ескереді және адамның негізгі құқықтарына нұқсан келтіруі мүмкін шешімдердің алдын алуға бағытталған. Осы тұрғыдан алғанда, ол әділеттілікке, қауіпсіздікке және адамның қадір-қасиетін құрметтеуге қатысты қоғамдық сұранысқа жауап береді», – деді ол.
Осы себепті, уәкілдің айтуынша, құжатты жалпыұлттық талқылауға және референдумға шығару қисынды әрі орынды қадам болмақ.
Қандай жағдайда көшіруге жол беріледі
Жаңа Конституция жобасында тұрғын үйден көшіру мүлде болмайды деген ұстаным жоқ. Адамдардың өмірі мен денсаулығын қорғау үшін көшіру қажет болатын жағдайлар да қарастырылған. Алайда мұндай жағдайда да барлық рәсімдер қатаң сақталуы тиіс.
Ең бастысы – азаматтың сот арқылы қорғану құқығы толық қамтамасыз етілуі қажет.
«Баспанада тұруға және одан шығаруға қатысты дауларды тек сот шешуі тиіс. Сондықтан Конституцияда келесідей норманы бекіту ұсынылады: сот шешімінсіз тұрғын үйден айыруға да, баспанадан шығаруға да жол берілмейді. Біреулер бұл қолданыстағы заңдарда онсыз да бар деп айтуы мүмкін. Бірақ бұл қағиданы негізгі құқықтық құжатта бекіту оның заңды тұрақтылығын қамтамасыз етеді», – деп түйіндеді Артур Ластаев.
Неліктен бұл бастама маңызды
Сарапшылардың пікірінше, тұрғын үй құқығын Конституция деңгейінде нақтылау – мемлекет пен азамат арасындағы сенімді нығайтатын маңызды қадам. Бұл бастама әлеуметтік әділеттілік, қауіпсіздік және адам қадір-қасиетін қорғау қағидаларын нақты іс жүзінде жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
Қысқасы, ұсынылып отырған норма қарапайым қағидаға негізделген: ешкім сот шешімінсіз өз үйінен айырылмауы тиіс. Ал бұл – құқықтық мемлекеттің басты белгілерінің бірі.
