Қазақстанда тұрғын үй мәселесі енді тек әлеуметтік саясаттың емес, балалардың қауіпсіздігі мен болашағын қорғаудың негізгі тетігі ретінде қарастырыла бастады. Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның кезекті отырысында Қазақстан Республикасындағы Бала құқықтары жөніндегі уәкіл Динара Зәкиева тұрғын үй құқығы мен балалардың мүддесін қорғауға қатысты конституциялық кепілдіктерді күшейту жөнінде нақты бастама көтерді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Президент көтерген мәселе және балалардың мүддесі
Динара Зәкиева бұл тақырыптың өзектілігін Мемлекет басшысының ұстанымымен байланыстырды. Оның айтуынша, дәл осы мәселе Үкіметтің кеңейтілген отырысында Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың ерекше назарында болды.
«Бүгін таңертең Үкіметтің кеңейтілген отырысында Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев азаматтарды негізсіз тұрғын үйден шығарудан және баспанасынан айырылудан қорғау кепілдіктерін күшейту қажеттігіне ерекше назар аударды. Тұрғын үйге құқық – бұл әлеуметтік кепілдік қана емес, әсіресе балалар туралы сөз болғанда, адамның қауіпсіздігінің негізгі шарты», – деді спикер.
Бұл сөздер бастаманың саяси ғана емес, адам тағдырына тікелей қатысты екенін айқын көрсетеді.
Халықаралық стандарттар не дейді
Уәкіл өз сөзінде халықаралық құқыққа да тоқталды. Оның айтуынша, балалардың тұрғын үйге құқығы – халықаралық деңгейде танылған норма.
«БҰҰ Бала құқықтары туралы Конвенциясында әрбір баланың физикалық, зияткерлік, рухани, адамгершілік және әлеуметтік дамуына жеткілікті өмір сүру деңгейіне құқығы бекітілген. Бұл – қауіпсіз әрі тұрақты баспананың болуын көздейді. Бала үшін тұрғын үй – оның әл-ауқаты мен мүдделерін қорғаудың негізгі факторларының бірі», – деді Динара Зәкиева.
Яғни, баспана – баланың дамуы мен қорғалуындағы шешуші факторлардың бірі.
Қайғылы жағдайлар – жүйелі мәселенің белгісі
Спикердің айтуынша, тұрғын үй қатынастары саласында азаматтардың құқықтары ең жиі бұзылады. Әсіресе, өмірлік қиын жағдайға тап болған отбасыларда бұл мәселе өткір сезіледі.
Динара Зәкиева өз тәжірибесінен нақты мысал келтірді:
«Балалардың өзінің жалғыз асыраушысы – анасынан айырылатын жағдайды мысалға келтірейін. Анасы көзі тірісінде баспанаға алынған ипотекалық несиенің едәуір бөлігін өтеген болатын. Соған қарамастан, бұрын төленіп қойған қаражат қайтарылмайтын жағдайда балалардың жалғыз баспанасынан айырылу қаупі туындады. Біздің өтінішіміздің нәтижесінде банк қалған қарызды кешіру туралы шешім қабылдады. Алайда, мұндай оқиғалар өкінішке қарай, сирек емес», – деді уәкіл.
Бұл – бір ғана жағдай емес, тұрғын үй қатынастарындағы жүйелі тәуекелдің көрінісі.
Сот – әділдіктің негізгі кепілі
Осыған байланысты уәкіл тұрғын үйден айыру кезінде баланың мүддесі мен өмірлік жағдайлары сот тарапынан міндетті түрде ескерілуі тиіс екенін айтты. Бұл үшін нақты конституциялық норма ұсынылып отыр.
«Осыған орай, азаматтарды тұрғын үймен қамтамасыз ету үшін жағдай жасау жөніндегі мемлекеттің міндетімен қатар, Қазақстан Республикасының Конституциясында тұрғын үйден сот шешімінсіз шығаруға жол берілмейтіні туралы норманы бекітуді ұсынамыз», – деді спикер.
Бұл норма кез келген формалды немесе әкімшілік шешімнің адам тағдырынан жоғары тұрмауын қамтамасыз етуге бағытталған.
Әлеуметтік мемлекеттің өлшемі
Сөз соңында Динара Зәкиева бұл бастаманың терең мәніне тоқталды. Оның айтуынша, тұрғын үйге қатысты мұндай кепілдік – мемлекеттің қандай құндылықтарды ұстанатынын көрсететін көрсеткіш.
«Тұрғын үйден сот шешімінсіз шығаруға жол берілмейтіні туралы норманың Конституцияда көрініс табуы – әлеуметтік мемлекеттің кемелдігін және адамның қадір-қасиетіне деген құрметті көрсетеді», – деп түйіндеді ол.
Неге бұл бастама маңызды
Сарапшылардың пікірінше, ұсынылып отырған өзгеріс баланы қорғаудың ең нақты әрі тиімді тетіктерінің бірі бола алады. Себебі баспанадан айырылу – баланың психологиялық, әлеуметтік және білім алу мүмкіндіктеріне тікелей әсер етеді.
Егер бұл норма Конституцияда бекітілсе, ол ешбір баланың сотсыз, жағдайы ескерілмей үйсіз қалмауына құқықтық тосқауыл болмақ. Ал бұл – шын мәнінде адамға, балаға бағытталған мемлекеттің айқын белгісі.
