Қазақстанның бірқатар қаласында көліктерді мемлекеттік нөмірінің соңғы санына қарай бөлу ұсынылуы мүмкін. Яғни ауа райы қолайсыз, смог күшейген күндері машиналар жолға тек жұп немесе тек тақ күндері ғана шығады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл бастама әзірге талқылау деңгейінде. Алайда мәселенің өзектілігі жылдан-жылға артып келеді.
Неге мұндай қадам қажет болды?
Экология министрлігінің мәліметінше, «Қазгидромет» РМК деректеріне сәйкес, 2025 жылы елдегі 11 қалада ауаның ластану деңгейі жоғары болған. Әсіресе Алматы, Өскемен, Қарағанды, Теміртау және Ақтөбеде жағдай күрделі.
Қыста қою түтін, көктемде шаң, жыл бойы көлік шығарындылары - ірі қалалар үшін бұл қалыпты көрініске айналып барады. Дәрігерлер тыныс алу ауруларының көбеюін дабыл қағып айтып жүр. Ал экологтар жүйелі шешімсіз жағдай түзелмейтінін ескертеді.
Осыған байланысты министрлік әкімдіктерге 2026-2028 жылдарға арналған Атмосфераны қорғау қағидасын әзірлеуді тапсырды.
Қандай өзгерістер күтіледі?
Жаңа ережелер бірнеше бағытты қамтуы мүмкін:
- қоғамдық көлік пен таксиді электр қуаты мен газға көшіру;
- смог күшейген күндері «жұп - тақ күн» қағидаты бойынша қозғалысты шектеу;
- қалаларды экологиялық аймақтарға бөлу;
- төмен шығарындылы аймақтарды енгізу.
«Жұп - тақ күн» жүйесі тұрақты түрде емес, тек ауа сапасы күрт нашарлаған кезде ғана қолданылмақ. Мысалы, нөмірінің соңғы саны жұп көліктер жұп күндері, тақ нөмірлі машиналар тақ күндері ғана жүре алады.
Бұл - көлік санын бір күнде екі есе азайту арқылы ауадағы зиянды заттар көлемін шұғыл төмендетуге бағытталған тәсіл.
Қытай тәжірибесі не көрсетті?
Тиімді шешім іздеген шенеуніктер Қытайға барып, Бейжің тәжірибесімен танысты. Онда ауа сапасын басқарудың кешенді жүйесі енгізілген: көлік қозғалысын шектеу, экологиялық аймақтар, электр автобустар, өндірісті бақылау.
Бейжіңде дәл осындай «жұп - тақ» жүйесі бірнеше жыл бұрын енгізіліп, смог деңгейін төмендетуге ықпал еткені айтылып жүр.
Қазақстан билігі халықаралық тәжірибені жергілікті жағдайға бейімдеп енгізуді көздейді.
Алматы алғашқы қадам жасады
Алматыда төмен шығарындылы аймақтарды белгілеу туралы нормалар 2025 жылы 30 желтоқсанда бекітілген.
Болашақта қала билігі:
- экологиялық класы төмен көлік иелерінен қосымша ақы алуды;
- ескі, көп түтін шығаратын машиналарды сатып алуды;
- қаланың орталығын «таза аймаққа» айналдыруды жоспарлап отыр.
Бұл шешімдер мегаполистегі автопаркті жаңартуға және зиянды газдарды азайтуға бағытталған.
Жүргізушілерге қалай әсер етеді?
Егер жаңа қағидалар қабылданса, жүргізушілерге ауа сапасы туралы ақпаратты күн сайын бақылауға тура келеді. Смог жарияланған күні көлігіңіз жолға шыға ала ма, жоқ па - бәрі нөміріңізге байланысты болады.
Бұл:
- жұмысқа қатынауға;
- бизнес логистикасына;
- такси қызметіне;
- қаладағы қозғалыс қарқынына әсер етуі мүмкін.
Бірақ сарапшылардың айтуынша, денсаулық пен өмір сапасы бәрінен маңызды.
Экология мен жайлылықтың арасы
Көлік қозғалысын шектеу - қоғамда қызу пікірталас тудыратын шешім. Бірі мұны экологиялық қажеттілік десе, енді бірі жеке еркіндікке қол сұғу деп қабылдауы мүмкін.
Алайда бір нәрсе анық: ауа сапасы стратегиялық мәселеге айналды. Экологиялық талаптар күшейіп келеді. Егер бүгін нақты қадам жасалмаса, ертең оның құны әлдеқайда қымбат болуы мүмкін.
Сұрақ - біз таза ауа үшін қандай әдеттерімізден бас тартуға дайынбыз?
