Ақмола облысында өтіп жатқан Dala.Camp халықаралық мал өсірушілер форумында саланың болашағына тікелей әсер ететін мәселе көтерілді - Қазақстан мал шаруашылығы экспортқа дайын ба және ол үшін нарық қалай біріктірілуі тиіс, деп хабарлайды DKNews.kz.
Форумның бірінші сессиясында сөз алған модератор, Орталық Азия бойынша ДЖДҰ субөңірлік өкілдігінің басшысы Мереке Тайтубаев ет экспорты жеке жоба емес, тұтас экожүйе екенін атап өтті. Оның айтуынша, бұл жүйеге мемлекеттік саясат, ветеринариялық стандарттар, инвестициялар, қаржы құралдары және ең бастысы - фермер кіреді.
Қосылған құн қайда қалыптасады
Сессияда айтылған маңызды дерек - ет индустриясындағы қосылған құнның 70%-ы фермадан тыс жерде қалыптасады. Яғни кооперация, қайта өңдеу және нарыққа шығу кезеңінде негізгі табыс түзіледі.
Фермерлер тұрақты экспорт үлгілеріне біріктірілмесе, тіпті мал басы көп елдердің өзі шикізат жеткізуші деңгейінде қалып қояды. Сондықтан басты сұрақ - мемлекеттің, бизнестің және фермерлердің мүдделерін қалай бір арнаға тоғыстыру керек.
Институционалдық бірігу моделі
Осы сұраққа жауап ретінде Turan қауымдастығының Басқарма Төрағасы және Dala.Camp қауымдастығының негізін қалаушысы Жәнібек Кенжебаев қауымдастық экожүйесінің тұжырымдамасын ұсынды.
Оның пікірінше, ауқым мен шоғырландыру ғана нарықты бытыраңқы шаруашылықтар жиынтығынан салалық басқару деңгейіне шығара алады. Turan қауымдастығы 2025 жылдың тамызында құрылған және бүгінде 200-ден астам қатысушыны біріктіреді. Жалпы әлеуеті - 115 мың басқа арналған бордақылау қуаттылығы, 30 мың басқа арналған репродукторлар және жылына 72 мың тоннаға дейін ет өңдеу.
Экспорт - басты драйвер, басым бағыт - Қытай
Қауымдастық саланың өсуінің негізгі драйвері ретінде экспортты қарастырады. Басым бағыт - Қытай нарығы. Бұл ел жыл сайын шамамен 3,8 млн тонна сиыр етін импорттайды және әлемдік импорттың шамамен 30%-ын құрайды. Соңғы 10 жылда импорт көлемі 6 есе өскен.
Қазақстан үшін маңызды артықшылық - логистика. Қытайға жеткізу мерзімі бойынша ел нақты бәсекелестік мүмкіндіктерге ие.
Экожүйе қалай жұмыс істейді
Жәнібек Кенжебаев қауымдастық экожүйесінің архитектурасын таныстырды. Оның құрамына Zengi Group холдингі, Zengi Farms басқарушылық және консалтингтік бағыты, Арқалықтағы «20+1» инвестициялық моделі, Ondala ет бренді, Dala.Camp Education білім беру бағыты, Dala.Camp Conference кәсіби диалог алаңы, Dala.Camp Media медиа платформасы және фермаларды бақылауға арналған цифрлық ERP жүйесі кіреді.
Бұл құрылым генетикадан бастап брендті дамыту мен экспортқа шығуға дейінгі бүкіл тізбекті қамтиды. Яғни Turan қауымдастығы жай ғана мүше ұйым емес, мемлекет, бизнес және фермер мүдделерін үндестіретін институционалдық механизм ретінде қарастырылады.
Премиум сиыр еті - қосылған құнға жол
Сөз барысында Жәнібек Кенжебаев саланың стратегиялық бағыттарының бірі премиум сиыр еті сегменті екенін айтты. Бұл жерде сапа, стандарт және өнімнің шығу тегі шешуші рөл атқарады.
Премиум нарыққа шығу үшін:
- жоғары сапалы тұқым мен ет
- халықаралық мойындалған бағалау және сертификаттау жүйесі
- толық қадағаланатын жеткізу тізбегі
қажет.
USDA Grading, MSA, EUROP стандарттарына сәйкестік, халал және органикалық талаптарды сақтау - осы сегментке кірудің міндетті шартына айналып отыр.
Turan Standard Pool - нарықты шоғырландыру құралы
Форумда сондай-ақ Turan Standard Pool платформасы таныстырылды. Бұл тірі мал нарығын біріктіруге арналған құрал. Платформа бірыңғай өндіріс стандарттарын енгізуді, ашық баға жүйесін және өңдеушілерге кепілдендірілген жеткізу пулдарын қалыптастыруды көздейді.
Фермер үшін бұл - нарыққа тікелей қол жеткізу, тұрақты сату және стандарттарды сақтаған жағдайда 10-15% дейінгі баға сыйлықақысы. Қайта өңдеушілер үшін - сапасы біркелкі шикізат және баға құбылмалылығының төмендеуі.
Жалпы қорытынды
Форум спикерлері бір пікірге келді: экспорттық мал шаруашылығы тек барлық қатысушылар синхрондалғанда ғана дами алады. Нарықтың бытыраңқылығы жойылып, ұзақ мерзімді әрі болжамды модель қалыптасқанда ғана Қазақстан сыртқы нарықтарда тұрақты орын ала алады.
Dala.Camp Forum Бурабайда 11 елден 250-ге жуық делегатты біріктірді. Оның басты тақырыбы - «Қазақстанның ет индустриясындағы ірі қара: болашақтың жол картасы».
Бұл жол картасының негізгі бағыты айқын - шикізаттан брендке, бытыраңқы шаруашылықтан басқарылатын экспорттық экожүйеге көшу.
