Түркістанда көктем ерте келгендей. Университеттің ботаникалық бағындағы жылыжай кешенінде қызғалдақтар қауызын ашып, айналаны қызыл-сары бояуға бөлеп тұр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл – жай ғана гүлдің гүлдеуі емес, бірнеше жылдық ғылыми еңбектің нәтижесі.
Ғылым мен гүлдің тоғысқан тұсы
2022–2024 жылдары ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігінің гранттық қаржыландыруы аясында «Қазақстанда қызғалдақтың бастапқы материалдар коллекциясын жасау, эксклюзивті түрлері мен сорттарын көбейту мен өсірудің инновациялық технологиясын әзірлеп, қолданысқа енгізу» жобасы жүзеге асырылды.
Жоба аясында ғалымдар:
- қызғалдақтың жерсіндірілген және болашағы зор сұрыптарын анықтады;
- селекциялық жұмыстарға арналған бастапқы материалдар қорын жасақтады;
- көбейту мен өсірудің тиімді технологияларын енгізді;
- өндірістік деңгейде қолдануға ғылыми негіз қалыптастырды.
Яғни, бұл – тек тәжірибелік зертханадағы тәжірибе емес, нақты нәтижесі бар, қолданбалы ғылым.
7000 пиязшық – бір маусымның жемісі
Биыл ботаникалық бақтың жылыжайында қызғалдақтың 7 түрлі сұрыпынан 7000 дана пиязшық отырғызылған. Әр пиязшық – болашақ гүл ғана емес, отандық гүл шаруашылығын дамытуға қосылған үлес.
Маусымның тағы бір ерекшелігі бар: бұған дейін қызғалдақтарды тікелей ғылыми топ өсіріп келсе, биыл оларды ботаникалық бақтың жұмысшы мамандары өздері өсіріп шыққан. Бұл – ғылыми әзірлемелердің қағаз жүзінде қалмай, нақты өндірістік үдеріске енгізілгенін көрсетеді.
Ғылымнан тәжірибеге өткен технология – ең үлкен жетістік.
Неге қызғалдақ маңызды?
Қызғалдақ – қазақ даласының символы. Әлемге әйгілі голландиялық қызғалдақтардың түп-тамыры да Орталық Азиямен байланысты екені белгілі. Қазақстан аумағында қызғалдақтың ондаған табиғи түрі өседі. Сондықтан отандық селекция мен жерсіндіру жұмыстары тек экономикалық емес, тарихи-мәдени маңызға да ие.
Университет ғалымдары қызғалдақты:
- жерсіндіру;
- жаңа сұрыптар шығару;
- жергілікті климатқа бейімдеу;
- нарыққа шығару бағытында жүйелі зерттеп келеді.
Бұл қадамдар импортқа тәуелділікті азайтып, ішкі нарықты отандық өніммен қамтамасыз етуге жол ашады.
Наурыз сыйы және нарық мүмкіндігі
Ботаникалық бақта өсірілген қызғалдақтар жыл сайын наурыз айындағы мерекелік іс-шараларда университеттің ардагер оқытушылары мен серіктестеріне табысталады. Бұл – ғылым мен құрметтің үйлескен символы.
Сонымен қатар жоба нәтижелерін коммерцияландыру мәселесі де қарастырылып жатыр. Егер өндірістік қуат артса, Түркістанда өсірілген қызғалдақтар болашақта ішкі нарыққа шығуы әбден мүмкін.
Көктемнің ғылыми формуласы
Түркістандағы жылыжайда жайқалған гүлдер – әсемдік үшін ғана емес. Олар – ғылыми ізденістің, селекциялық еңбектің, технологиялық жаңашылдықтың көрінісі.
Қызғалдақтың әрбір ашылған қауызында – зертханадағы тиянақты еңбек, дала климатына бейімделген сұрып, болашақ өндірістің негізі жатыр.
Университет ғалымдары алдағы уақытта да қызғалдақ өсіру, жерсіндіру және селекциялау бағытындағы жұмыстарды кезең-кезеңімен жалғастырып, отандық гүл шаруашылығын дамытуға үлес қосуды көздейді.
Түркістанда бүр жарған қызғалдақтар – көктемнің ғана емес, ғылымның да келгенін аңғартады.
