2026 жылдың алғашқы екі айының қорытындысы бойынша республикалық бюджеттің кіріс бөлігі тұрақты орындалып қана қоймай, айтарлықтай өсім көрсетті.
Қаржы министрлігінің деректеріне сүйенсек, 1 наурыздағы жағдай бойынша салықтық түсімдер жоспары 113,7 пайызға орындалған. Яғни, бюджетке 2 трлн 979 млрд теңге түсті, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл – жай ғана жоспардың орындалуы емес. Өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда түсімдер 677,5 млрд теңгеге артып, өсім қарқыны 129,4 пайызды құрады. Басқаша айтқанда, мемлекет қазынасына түскен қаржы көлемі бір жылда айтарлықтай көбейген.
Негізгі өсім қайдан келді?
Бюджет кірісінің оң динамикасын қамтамасыз еткен негізгі фактор – бюджет құраушы салықтар.
- Корпоративтік табыс салығы (КТС) бойынша өсім 116,9 пайызды құрап, қосымша 118 млрд теңге түсті.
- Қосылған құн салығы (ҚҚС) бойынша өсім одан да жоғары – 138,8 пайыз немесе +428,6 млрд теңге.
Бұл көрсеткіштер экономикалық белсенділіктің сақталғанын және бизнестің жұмыс қарқыны төмендемегенін аңғартады. Әсіресе ҚҚС-тың айтарлықтай артуы ішкі нарықтағы сауда айналымының өскенін көрсетеді.
Қаңтар айына қарап қорытынды жасау неге қате?
Ақпараттық кеңістікте қаңтар айының деректеріне ғана сүйенген сараптамалық бағалаулар тарағаны белгілі. Алайда мұндай талдаулар толық картинаны көрсете бермейді.
Мәселе мынада: 2025 жылдың төртінші тоқсаны үшін бірқатар негізгі төлемдерді төлеу мерзімі 2026 жылғы 25 ақпанға дейін белгіленген. Демек, түсімдердің елеулі бөлігі дәстүрлі түрде ақпан айында қалыптасады.
Сондықтан тек қаңтар айының статистикасына қарап бюджет кірістерінің жағдайы туралы түбегейлі пікір айту – экономикалық тұрғыдан қате тәсіл.
ҚҚС бойынша нақты нәтиже
1 наурыздағы жағдай бойынша ҚҚС жоспары 119,8 пайызға орындалды. Жоспарланған 1 трлн 281 млрд теңгенің орнына бюджетке 1 трлн 534,5 млрд теңге түсті.
Бұл көрсеткіш тек жоспардан артық орындалуды ғана емес, сонымен қатар ішкі экономикалық процестердің тұрақтылығын білдіреді. Сауда, импорт, өндіріс көлемдері күткендегіден жоғары болғаны байқалады.
Екі ай – объективті көрсеткіш
Экономистердің айтуынша, бюджеттің кіріс бөлігін бағалауда екі айдың қорытындысы әлдеқайда объективті көрініс береді. Себебі төлемдердің маусымдық ерекшеліктері мен есеп айырысу мерзімдері ескеріледі.
Қаңтар-ақпан айларының нәтижесі:
- кірістердің тұрақты өсімін,
- негізгі салықтар бойынша оң динамиканы,
- макроэкономикалық жағдайдың салыстырмалы түрде тұрақты екенін көрсетіп отыр.
Алдын ала айтылған теріс болжамдарға нақты деректер негіз бермейді.
Бұл нені білдіреді?
Бюджет кірістерінің жоспардан жоғары орындалуы – мемлекеттің әлеуметтік міндеттемелерін, инфрақұрылымдық жобаларды және стратегиялық бастамаларды қаржыландыру мүмкіндігінің сақталғанын білдіреді.
Әрине, жыл әлі басталды. Алда сыртқы нарықтағы ахуал, мұнай бағасы, геосаяси факторлар сияқты белгісіздіктер бар. Дегенмен, жылдың алғашқы екі айының қорытындысы экономикада күрт әлсіреу байқалмайтынын аңғартады.
Қысқасы, нақты цифрлар эмоцияға емес, дерекке сүйенуді талап етеді. Ал дерек әзірге – оң.
