«AMANAT» партиясы фракциясының мүшесі, Мәжіліс депутаты Жарқынбек Амантайұлы Бас прокурор Берік Асылов пен Ішкі істер министрі Ержан Сәденовтің атына депутаттық сауал жолдады. Құжатта жаһандық геосаяси шиеленіс жағдайында Қазақстанның қылмыстық саясатын ізгілендіру мәселесі көтерілген, деп хабарлайды DKNews.kz.
Депутаттың айтуынша, қазіргі кезеңде халықаралық қатынастар жүйесінде геосаяси және геоэкономикалық шиеленістер күшейіп отыр. Мемлекеттер арасындағы санкциялық шектеулер ұлғайып келеді. Әскери-саяси текетірес жиілеп, әлемдік қауіпсіздік архитектурасына айтарлықтай әсер етуде.
Осындай жағдайда түрлі тараптар адамдарды қарулы қақтығыстарға тарту үшін жалдау, алдау және үгіттеу тәсілдерін белсенді қолданатыны атап өтілді.
Шетелдік қарулы қақтығыстарға қатысу істері көбейген
Депутаттың дерегінше, мұндай ықпалға түскен қазақстандықтардың саны артып келеді.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 172-бабы бойынша тіркелген қылмыстық істер саны соңғы жылдары өскен. 2023 жылы – 23 іс тіркелді. 2024 жылы – 36 іс тіркелді. 2025 жылы – 141 іс тіркелді.
2025 жылы тіркелген істер бойынша 26 азамат сотталған.
Бұл көрсеткіш әлемдегі әскери қақтығыстардың ушығуы азаматтарды тарту әрекеттерінің де артқанын көрсетеді.
Халықаралық тәжірибе ескерілмек
Жарқынбек Амантайұлы халықаралық тәжірибеге де назар аударды. Оның айтуынша, кейбір мемлекеттер өз азаматтарының шетелдің ресми қарулы күштері құрамында соғыс қимылдарына қатысуын автоматты түрде қылмыс деп есептемейді.
Қатаң жауапкершілік негізінен террористік ұйымдарға қосылғандарға қолданылады. Әскери қылмыс жасағандарға қолданылады. Өз мемлекетінің ұлттық мүддесіне қарсы әрекет еткендерге қолданылады.
Заңнаманы жетілдіру ұсынылды
Депутат қазіргі заңнама кей жағдайда өз әрекетіне өкініп, елге оралуға ниет білдірген азаматтарға кедергі болуы мүмкін екенін айтты.
Оның пікірінше, ұзақ мерзімге бас бостандығынан айыру мұндай азаматтардың қайта әлеуметтенуіне кері әсер етуі ықтимал.
Осыған байланысты бірқатар ұсыныстар жасалды.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 170–172-баптарын жетілдіру ұсынылды. Заңнамалық өзгерістер пакетін әзірлеу ұсынылды. Оны Парламент қарауына енгізу ұсынылды.
Сараланған құқықтық бағалау енгізу ұсынылды
Депутат террористік ұйымдар құрамында болмаған азаматтарға қатысты сараланған құқықтық бағалау тетігін енгізуді ұсынды.
Әскери қылмыс жасамаған азаматтарға қатысты жеке тәсіл қолдану қарастырылуы тиіс.
Оларға шартты жаза қолдану мүмкіндігі қарастырылуы мүмкін. Бас бостандығын шектеу жазасы қолданылуы мүмкін. Пробациялық бақылау тетігі пайдаланылуы мүмкін. Баламалы жазалар қарастырылуы мүмкін.
Оңалту бағдарламасын әзірлеу ұсынылды
Сонымен қатар шетелдік қарулы қақтығыстарға қатысып, елге оралған азаматтарды оңалтуға арналған арнайы мемлекеттік бағдарлама әзірлеу ұсынылды.
Бағдарлама құқықтық қолдауды қамтуы тиіс. Психологиялық көмек көрсетуді қамтуы тиіс. Әлеуметтік бейімдеу шараларын қамтуы тиіс.
Депутаттың пікірінше, мұндай шаралар азаматтардың қоғамға қайта бейімделуіне мүмкіндік береді.
