Қазақстанның ішкі нарығында азық-түлік өндірісін қолдау мәселесі қайтадан өзекті бола бастады. Бұл туралы AMANAT партиясы жанындағы Агроөнеркәсіптік кешен жөніндегі кеңестің отырысында егжей-тегжейлі талқыланды. Отырыс барысында Сауда және интеграция министрлігі мен Ауыл шаруашылығы министрлігінің Ветеринариялық бақылау және қадағалау комитеті отандық азық-түлік өндірушілерінің мәселелерін тыңдап, шешу жолдарын қарастырды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Сауда желілеріндегі импорттық өнімдердің үлесінің артуы
Жиында атап өтілген негізгі мәселелердің бірі – сауда желілерінде импорттық өнімдердің үлесінің артуы. Бұл ішкі нарықта бәсекелестіктің нашарлауына және отандық өндірушілердің шығындарына әкелуде. Сауда желілері көбіне маржасы жоғары, соның ішінде ЕАЭО елдерінен субсидияланатын тауарларды сату тиімдірек екенін көрсетуде. Сондықтан ішкі өндіріс өкілдері жиі шығындарға ұшырап, бәсекеге қабілеттілігін жоғалтуда.
Ретробонустар мен қосымша қызметтер мәселесі
Қазақстанда сауда желілері өнім өткізудің міндетті шарты ретінде ретробонустар мен қосымша қызметтер төлеуді талап ететін жүйе қалыптасқан. Әлемдік тәжірибеде сауда шығындары көбіне сауда үстемесі арқылы жабылады, ал Қазақстанда бұл шығындарды өндірушілер өз қалтасынан төлеуге мәжбүр. Сауда желілерінің табысы шамамен 70%-ы осы қосымша қызметтерден түседі, ал тек 30%-ы ғана сауда үстемесінен қалыптасады. Бұл өз кезегінде өндірушілердің табысын тартып алуға әкеледі.
Салалық одақтар альянсы бұл жүйені сынға алып, сауда желілері үшін ашық және түсінікті сауда үстемесі арқылы жұмыс істеуді ұсынды. Мұндай модель нарық қатысушылары арасындағы қарым-қатынасты әділ және тұрақты етуге мүмкіндік береді.
Көлеңкелі азық-түлік импорты және бақылаудың әлсіздігі
Кеңес барысында "көлеңкелі" азық-түлік импорты да басты тақырыптардың біріне айналды. Қазіргі таңда шекара қызметі мен ветеринариялық бақылау қызметтері арасында үйлестіру жетіспейді. Импорттаушылардың тауарларын тексеруге ұсынбауы үшін заңнамалық жауапкершіліктің болмауы да осы проблеманың себебі болып табылады.
Қазіргі бақылау тетіктерінің жетілмегендігі заңды өнімдерге үлкен қауіп төндіруде. Салалық одақтар азық-түлік өнімдерінің көлеңкелі импортының артуын тіркеп отыр, бұл елдің азық-түлік қауіпсіздігіне тікелей әсер етуде.
Отандық өндірісті қолдаудың маңызы
Нұржан Әшімбетов, AMANAT партиясының АӨК кеңесінің төрағасы, мемлекеттік органдардың қабылдаған шараларының жеткіліксіз екенін және нақты нәтижелердің болмауы туралы айтты. Ол өзінің сөзінде:
«Соңғы екі жыл бойы азық-түлік саласындағы салалық одақтармен тығыз жұмыс жүргізілуде. Алайда олардың айтуынша, қабылданып жатқан шаралар жеткіліксіз. Нарықтағы импорттық өнімдердің үлесі артып келеді, себебі ірі сауда желілеріне көбіне маржасы жоғары, соның ішінде ЕАЭО елдерінде субсидияланатын тауарларды сату тиімдірек. Қалыптасқан жағдай еліміздің азық-түлік және экономикалық қауіпсіздігіне қауіп төндіріп отыр», – деді ол.
Президенттің Жолдауында атап көрсетілгендей, ішкі өндірісті дамыту мемлекеттің басты міндеті болуы тиіс. Бұл міндетті жүзеге асыру үшін нақты шаралар қабылданып, ішкі нарықты қорғауға және отандық өндірісті қолдауға бағытталған тиімді шешімдер қабылдау қажет.
Халықаралық тәжірибе мен мемлекеттік қолдау
Халықаралық тәжірибе бойынша, бірқатар елдерде сауда желілерінде отандық өнімдердің үлесі жоғары. Мысалы, Беларусь елінде сауда желілерінің 85%-ын отандық өнімдер құрайды. Ал Ресейде 2016 жылы қабылданған заң арқылы жасырын ретробонустарды жою және сауда желілерін тек сауда үстемесі арқылы бәсекелесуге міндеттеу жүзеге асырылды. Еуропаның бірқатар елдерінде де, оның ішінде Франция, Германия, Польша, Ирландия, Дания және Швейцарияда, отандық өнімдерді ілгерілету бағдарламалары арқылы ішкі өндірісті қолдау тұрақты дамып келеді.
Қазақстанда да ұлттық өндірісті қолдау маңызды, өйткені отандық компаниялар жұмыс орындарын құрып, экономикалық тұрақтылықты нығайтады. Олардың белсенді жұмысы елдің азық-түлік қауіпсіздігіне және экономикалық даму мен қоғамдық әл-ауқатқа тікелей әсер етеді.
