7 сәуір – Қазақстан тарихындағы тағылымы терең, мәні айрықша күн. Бұл – ерлік пен елдіктің, батырлық пен жанқиярлықтың символына айналған Ерлік пен тағзым күні.
Осы күні Ішкі әскер жауынгерлерін еске алып, олардың ерлігіне тағзым етеміз. 1995 жылы Тәжік-Ауған шекарасындағы Пшихавр шатқалында ерлікпен қаза тапқан 17 қазақстандық жауынгердің рухына тағзым ету – баршамыздың азаматтық әрі адамгершілік борышымыз. «Ер есімі – ел есінде» деген аталы сөз осы күннің мазмұнын терең ашып, ұрпақ санасына мәңгілік ұран болып сіңеді.
Тәуелсіздіктің алғашқы жылдары – Қазақстан үшін ең бір сындарлы, тарихи жауапкершілігі зор кезең болды. Мемлекет іргесі енді бекіп, елдің қорғаныс жүйесі қалыптасу үстінде еді. Осындай күрделі уақытта Қазақстан тек ішкі тұрақтылықты қамтамасыз етіп қана қоймай, халықаралық қауіпсіздік пен бейбітшілікті сақтау ісіне де өз үлесін қосты. Солардың бірі – Тәжік-Ауған шекарасын қорғауға қатысу миссиясы. Бұл – тек әскери міндет қана емес, бауырлас халыққа көмек қолын созу, аймақтағы тұрақтылықты сақтау жолындағы тарихи әрі батыл қадам болды.
1995 жылдың көктемінде Пшихавр шатқалында орын алған қанды қақтығыс – сол кезеңнің ең ауыр әрі қасіретті беттерінің бірі. Қарулы содырлармен болған шайқаста қазақстандық 17 жауынгер соңғы деміне дейін анттарына адал болып, жауынгерлік борышын абыроймен атқарып, ерлікпен қаза тапты. Олар өз өмірлерін құрбан ете отырып, бейбітшіліктің бағасын, Отан алдындағы адалдықтың шынайы үлгісін көрсетті. Бұл ерлік – тек бір кезеңнің емес, мәңгілік ел жадында сақталатын ұлт рухының көрінісі.
Осындай тарихи кезеңде ел шебін қорғауға атсалысқан азаматтардың бірі – Абдуалиев Оспан Әділұлы. Ол – Отан алдындағы борышты терең сезініп, әскери қызметтің жауапкершілігін жан-тәнімен ұғынған, нағыз патриот тұлға. Оның өмір жолы – жас сарбаздар үшін өнеге, ал ерлікке толы қызметі – кейінгі ұрпаққа үлгі боларлық тағылым. Қауіпті аймақта қызмет ете жүріп, ол тек әскери міндетін орындап қана қоймай, жауынгерлік достықтың, төзімділік пен батылдықтың жарқын үлгісін көрсетті.
Оспан Әділұлының және оның қаруластарының ерлігі – тәуелсіз Қазақстанның қалыптасу тарихындағы ерекше белес. Олар бейбіт өмірдің қадірін өз өмірлерімен дәлелдеп, ел тыныштығы үшін қандай құрбандыққа да дайын екендіктерін көрсетті. Осындай ерлердің арқасында бүгінгі ұрпақ бейбіт аспан астында өмір сүріп, болашаққа сеніммен қарай алады.
Бүгінгі таңда бұл күн – тек еске алу ғана емес, сонымен қатар патриотизмді дәріптеу, жас ұрпақтың бойына Отанға деген сүйіспеншілікті сіңіру күні болып табылады. Әскери қызметшілердің ерлігі туралы тағылымды әңгімелер, ардагерлермен кездесулер, тәрбиелік іс-шаралар – барлығы да елдік рухты нығайтуға бағытталған. Бұл – өткенге тағзым ете отырып, болашаққа бағдар жасау деген сөз.
Біз батырлардың есімін ұмытпауға тиіспіз. Олардың ерлігі – елдіктің мәңгілік шамшырағы. Әрбір қазақстандық үшін бұл күн – жүрекпен сезінетін, рухпен қабылдайтын қасиетті күн. Ерлік ешқашан ұмытылмайды, ал батырлардың есімі халық жадында мәңгі сақталады. Оспан Әділұлы 1971 жылы дүниеге келген. Оның жастық шағы ел тағдырымен тұспа-тұс келді. Кеңес Одағы ыдырап, жаңа мемлекеттер қалыптасып жатқан шақта қауіпсіздік мәселесі алдыңғы қатарға шықты. Осындай алмағайып заманда Оспан Әділұлы әскери қызметті таңдап, Отан алдындағы борышын өтеуге бел буды.
1994 жылдың қарашасынан 1995 жылдың наурызына дейін, кейін 1995 жылдың қыркүйегінен 1996 жылдың ақпанына дейін Оспан Әділұлы Тәжік-Ауған шекарасында әскери қызмет атқарды. Бұл кезең – аймақтағы әскери-саяси жағдайдың аса күрделі, тұрақсыздық белең алып, қарулы қақтығыстар жиі орын алған уақыты еді. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін Орталық Азия кеңістігінде қауіпсіздік мәселелері шиеленісіп, Тәжікстан аумағында азаматтық соғыс өрті тұтанған болатын. Осындай жағдайда шекараны қорғау – тек бір мемлекеттің ғана емес, бүкіл өңірдің тұрақтылығын қамтамасыз етуге бағытталған маңызды стратегиялық міндет болды. Қазақстандық жауынгерлер осы жауапты миссияны абыроймен атқарды.
Ардагер сол бір қиын-қыстау кезеңді ерекше тебіреніспен еске алады:
«Шекарадағы жағдай өте күрделі еді. Кейде түн тыныш өтсе, кейде оқыс жағдайлар жиілейтін. Біз әрдайым сақ болдық. Қаруымызды қолымыздан тастамадық. Өйткені бір сәттік босаңсу үлкен қауіпке әкелуі мүмкін еді», – дейді ол.
Шекарадағы қызмет – тек әскери тапсырманы орындау ғана емес, адам төзгісіз психологиялық және физикалық сынақ. Әр күн – белгісіздікке толы, әр түн – қауіп-қатерге жақын болатын. Таулы аймақтың күрделі рельефі, табиғаттың қаталдығы, ауа райының құбылмалылығы, байланыс пен қамтамасыз етудің қиындығы – мұның барлығы жауынгерлерден ерекше төзімділік пен кәсіби дайындықты талап етті. Кей кездері бірнеше тәулік бойы ұйқысыз қызмет атқарып, кез келген қауіпке дайын болу – олардың күнделікті өмір салтына айналды.
«Біз таулы аймақта қызмет еттік. Қысы қатал, жазы аптап ыстық. Кейде бірнеше тәулік бойы тыныш ұйықтамайтынбыз. Бірақ бізді алға жетелеген – Отанға деген сүйіспеншілік еді», – деп еске алады Оспан Әділұлы.
Сол кезеңде қазақстандық әскери қызметшілер тек шекараны күзетумен шектелген жоқ.
Олар аймақ арқылы заңсыз өтпек болған қарулы топтардың жолын кесіп, қару-жарақ пен есірткі тасымалына тосқауыл қойды, бейбіт тұрғындардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге атсалысты. Әрбір операция жоғары жауапкершілікпен, қырағылықпен жүзеге асырылды.
«Біз тек бұйрықты орындап қойған жоқпыз, біз елдің тыныштығын қорғадық. Сол жауапкершілікті әрқайсымыз жүрегімізбен сезіндік», – дейді ардагер.
Бұл сөздер сол кезеңдегі әрбір жауынгердің ішкі ұстанымын, азаматтық позициясын айқын көрсетеді.
Әскери өмірдің басты құндылықтарының бірі – жолдастық, бауырластық пен бірлік. Қауіпті жағдайда қасыңдағы қаруласың – сенің ең сенімді тірегіңе айналады. Бұл тек әскери ұжым ғана емес, тағдыр тоғыстырған нағыз бауырлар қауымы еді.
«Сол жылдары біз бір үйдің баласындай болдық. Бір нанды бөліп жедік, бір қауіпке бірге қарсы тұрдық. Қаруластар арасындағы сенім – бізді аман алып қалған ең үлкен күш болды», – дейді ол.
Шынында да, «Бірлік бар жерде – тірлік бар» деген халық даналығы осындай сын сағаттарда өзінің шынайы мәнін дәлелдейді.
Оспан Әділұлы өз қызметін ешқашан ерекше ерлік ретінде бағаламайды. Ол үшін бұл – әрбір азаматтың Отан алдындағы қасиетті борышы, әскери антқа адалдықтың көрінісі. Дегенмен, оның және қаруластарының атқарған қызметі – тәуелсіз Қазақстанның қауіпсіздігін нығайту жолындағы маңызды тарихи кезеңдердің бірі болып қала береді.
Қазақстан Республикасының «Ардагерлер туралы» Заңына сәйкес, Оспан Әділұлы Тәжік-Ауған учаскесінде шекараны қорғау бойынша халықаралық міндеттерді орындаған ардагер ретінде ресми түрде танылған. Бұл – оның ел алдындағы еңбегіне берілген әділ әрі лайықты баға. Мұндай ардагерлердің өмір жолы – жас ұрпақ үшін отансүйгіштік пен адал қызметтің жарқын үлгісі.
Бүгінгі күні олардың ерлігі мен табандылығы – ел жадында мәңгі сақталып, ұрпақтан-ұрпаққа жалғасатын асыл рухани мұраға айналды. Уақыт алға жылжыған сайын сол бір сұрапыл кезеңдердің ізі көмескіленгендей болғанымен, ерлікке толы тағдырлар халық жүрегінен ешқашан өшпейді. Себебі бүгінгі бейбіт өмір – кешегі батырлардың жанқиярлығы мен адалдығының айқын жемісі.
Оспан Әділұлы – өмірдің талай белесін артқа тастап, елге адал қызмет еткен ардагер ретінде зейнеткерлік ғұмыр кешіп отыр. Алайда оның өмір жолы тек әскери қызметпен шектелмейді. Ол – өнегелі әке, ұрпақ тәрбиесіне ерекше мән берген парасатты жан.
Үлкен ұлы – Абдуалиев Омар Оспанұлы – әке жолын абыроймен жалғап келе жатқан жас офицер. Бүгінде ол Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланы қатарында Көкшетау қаласындағы әскери бөлімде байланыс қызметінің аға инженері, капитан лауазымында қызмет атқарады. Әскери тәртіп пен жауапкершілікті бала кезінен бойына сіңірген Омар үшін Отан қорғау – жай ғана мамандық емес, әке аманатына адалдықтың, елге деген шынайы сүйіспеншіліктің көрінісі. Оның кәсіби біліктілігі, заманауи әскери техника мен байланыс жүйелерін жетік меңгеруі, ұжымдағы беделі – бәрі де Оспан Әділұлының берген тәрбиесінің жемісі. Әке мен бала арасындағы бұл сабақтастық – ұрпақтар жалғастығының, әскери дәстүрдің үзілмес желісі іспетті.
Екінші ұлы Есенгелді – білім мен ғылым жолын таңдаған, ойлы да ізденімпаз жас буынның өкілі. Ол Солтүстік Қазақстан университетінде докторантурада білім алып, ғылыми ізденіс үстінде. Оның таңдаған жолы – елдің интеллектуалдық әлеуетін арттыруға бағытталған маңызды қадам. Ғылымға деген құштарлығы, жаңашыл ойлауы мен ізденісі – отбасындағы білімге, парасаттылыққа деген құрметтің айқын дәлелі. Есенгелдінің жетістіктері – тек жеке табысы ғана емес, ата-анасының берген тәлім-тәрбиесінің нәтижесі, болашаққа салынған берік негіз.
Ал өмірлік жары Сәуле екеуі бүгінде немере сүйіп, шаңырақтың шаттығын арттырып отырған бақытты ата-ана. Ұзақ жылдар бойы бірге жүріп өткен өмір жолында олар өзара сыйластық пен түсіністікті, сабыр мен парасатты ту етіп келеді. Бұл отбасының берекесі – ең алдымен бірлік пен мейірімде, үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсете білуде жатыр. Олардың тәрбиесін көрген ұрпақ та осы құндылықтарды бойына сіңіріп өсіп келеді.
Оспан Әділұлының отбасы – тек бір әулеттің ғана емес, тұтас қоғамның үлгі тұтарлық шағын моделі іспетті. Мұнда әскери тәртіп пен азаматтық жауапкершілік, білім мен парасат, дәстүр мен жаңашылдық үйлесім тапқан. Осындай шаңырақтар – елдің іргесін берік ететін, ұлттың рухани тұтастығын сақтайтын басты құндылықтардың бірі. Оспан Әділұлының ғұмыры – ел тарихымен тамырлас тағдыр. Ол – қиын кезеңде Отан алдындағы борышын адал атқарып, бейбіт күнде ұрпақ тәрбиелеп отырған нағыз азамат. Мұндай жандар – қоғамның тірегі, елдің рухани тұғыры.
7 сәуір – тек өткенді еске алу күні ғана емес, ол – осындай тұлғалардың өмірі арқылы елдік пен ерліктің мәнін ұғынатын, болашаққа бағыт алатын ерекше күн. Батырлардың ерлігі – ұрпаққа аманат, ал сол аманатты жалғау – бүгінгі буынның міндеті.
«Ерлік – елге мұра, ұрпаққа ұран» деген сөз дәл осындай тағдырлар арқылы шынайы мағынаға ие болады. Оспан Әділұлы – тек өткеннің куәсі емес, бүгінгі бейбіт өмірдің қадірін ұғындырып, ертеңге сеніммен қарауға үндейтін тұлға.
Ендеше, ерлердің есімі ел жадында мәңгі сақталсын. Олардың ерлігі – ұрпаққа рух, жүрекке жігер берсін. Ал Оспан Әділұлы сынды ардагерлердің өнегелі өмір жолы – тәуелсіз Қазақстанның шынайы келбетін айқындайтын асыл қазына болып қала бермек.
Лейтенант Талапкер М.Е.
