2026 жыл Қазақстанда цифрландыру және жасанды интеллект жылы болып жарияланды. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың айтуынша, ел алдында озық технологиялар мен жасанды интеллектіні қоғам өмірінің барлық саласына кеңінен енгізу міндеті тұр. Президент цифрландыру мен бюрократияның үйлеспейтінін де атап өтіп, жұмысты ескі тәсілдерге сүйенбей, жаңаша ұйымдастыру қажет екенін айтты.
Соңғы жылдары Қазақстанда тек технология саласы ғана емес, EdTech бағыты да қарқынды дамып келеді. Білім беру үдерістерін автоматтандырып, олардың ашықтығын арттыратын түрлі платформалар пайда болды. Соның бірі – Bilim Group IT-холдингінің сервистері. Олар оқытуды тиімді әрі жекелендірілген етеді, мұғалімдердің рутиналық жүктемесін азайтады және тіпті сыбайлас жемқорлықтың алдын алуға ықпал етеді. Біз компанияның өнім жетекшілерімен сөйлесіп, олардың IT саласына қалай келгенін, неге EdTech-ті таңдағанын және олардың шешімдері білім беру жүйесін қалай өзгертіп жатқанын білдік.
Педагогтардың жүктемесін арттыру емес, керісінше азайту
Зауре Манап EdTech саласына студент кезінде-ақ қызыға бастады: дипломдық жұмысы аясында ол кириллица мен латын әліпбиін қолданбайтын тілдердің күрделі жазуын меңгеруге көмектесетін бағдарлама жасады. Білім беру технологияларына деген қызығушылығына қарамастан, оқу бітірген соң ол IT-дің басқа бағыттарында өзін сынап көрді. Алайда уақыт өте келе оны шын мәнінде сапалы білімге қолжетімділікті кеңейту миссиясы шабыттандыратынын түсінді.
Қазір Зауре BilimCenter платформасының продакт-менеджері болып жұмыс істейді. Бұл – оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамытуға арналған платформа, ол халықаралық және қазақстандық емтихандар мен зерттеулерге, соның ішінде МОДО, ОЗНО, TIMSS, PISA, PIRLS сияқты бағалауларға дайындалуға көмектеседі. Оқушылар жаттығып, емтихан форматын меңгеріп, материалдарды оқиды, содан кейін сынақ тест тапсырады. Ал мектептер автоматты есептер алып, әр оқушының немесе сыныптың үлгерім динамикасын көре алады және қай бағытта жұмысты күшейту қажет екенін бірден анықтайды.
«Өнімді дамыта бастағаннан кейін мектеп туралы көзқарасым түбегейлі өзгерді – бейнелеп айтқанда, қызғылт көзілдірігім шешілді. Мен зерттеулер жүргіземін, сондықтан білім басқармаларындағы мұғалімдермен және әдіскерлермен көп сөйлесемін. Бір педагогтың мойнында қаншалықты көп міндет бар екенін түсінесің – сабақ беру, құжат толтыру, есеп тапсыру. Өкінішке қарай, сырттан қараған адамдар “онда не қиын бар, сабаққа дайындалып, балаларды оқытады ғой” деп ойлайды. Ал тереңірек қарасаң, мұғалімдердің күн сайын қаншалықты көп жұмыс істейтінін көресің. Біздің өнімнің басты мақсаты – олардың рутиналық жұмысын азайту, жүктемесін арттыру емес», – дейді Зауре.
Білім беру саласында өнім жасағысы келетін жас мамандарға ол қорықпай әрекет етуге кеңес береді. Университетті бітіргеннен кейін көп түлек тәжірибесі жоқ болғандықтан, тағы да оқуды жөн көреді. Бірақ Зауре кез келген жобаны қолға алып, дағдыларды дамыту, түрлі материалдарды зерттеу маңызды екенін айтады.
«Қазір түрлі өнімдер өз тәжірибесімен бөліседі, жалпы қолжетімді ақпарат өте көп – тек соны түсініп, тәжірибеде қолдану керек. Егер қандай да бір жаңалық көрсем, оны бірден өніміме енгізуге тырысамын, “мінсіз сәтті” күтпеймін. Ол ешқашан келмейді, сен ешқашан толық дайын болмайсың. Сондықтан дәл қазір бастап кету керек», – деп қорытындылады Зауре.
Нақты мәселеден бастау
Ермек Кәменов технология саласында 2013 жылдан бері жұмыс істейді: алдымен байланыс салондар желісінде еңбек етті, кейін бірнеше IT-компанияда тәжірибе жинады. Bilim Group компаниясына ол 2018 жылдың сәуірінде SmartNation өнімінің жетекшісі ретінде келді. Ол кезде платформа енді ғана құрылып жатқан болатын.
Балаларды балабақша мен мектепке қабылдауға, сондай-ақ мұғалімдерді жұмысқа алуға мүмкіндік беретін шағын шешім уақыт өте келе ауқымды экожүйеге айналды. Бүгінде ол Қазақстанның 16 өңірі мен республикалық маңызы бар үш қаласын қамтиды. Қазір SmartNation мектепке дейінгі, орта, қосымша білім беру, колледждер, аттестация, бухгалтерия және құжат айналымы процестерін автоматтандырады.
Ермек Кәменовтың айтуынша, олар әрқашан мұғалімдер мен ата-аналардың нақты қиындықтарынан бастайды және сол мәселелерді ақпараттық технологиялар арқылы шешуге тырысады. Мысалы, жұмысқа қабылдаудағы әділетсіздік пен мектептер мен балабақшаларға қабылдаудың ашық еместігін жоюға көмектеседі.
«SmartNation-ды дамыта бастағанда, бізге 2018 жылғы резонансты оқиға әсер етті: мұғалімді жұмысқа алу үшін 1,5 миллион теңге пара талап етілген, ал жалақысы 154 мың теңге болған. Біз бұған назар аударып, жұмысқа қабылдау процесін барынша ашық әрі әділ етуге шешім қабылдадық, ешкім сырттан ықпал ете алмайтындай етіп жасадық. Дәл осындай қағидаларды мектептер мен балабақшаларға қабылдау жүйесінде де ұстандық», – дейді Ермек Кәменов.
Сонымен қатар бұл экожүйе мемлекеттік органдарға да көмектеседі – көптеген процестерді оңтайландыру арқылы жүктемені азайтып, адамдар ағынын реттейді. SmartNation жетекшісінің пікірінше, егер қандай да бір салада жұмыс істеу қиын болса, оның артында нақты мәселелер жатады және соларды бірінші кезекте шешу қажет. Мысалы, әдіскерлер қандай да бір процесті ұйымдастыруда қиындыққа тап болса, команда тек оны тіркеп қоймай, мәселенің түпкі себебін анықтап, нақты шешім ұсынады.
IT саласына енді қадам басып жатқан мамандарға Ермек Кәменов білім алуға деген мотивацияны жоғалтпауға және өзіңді бәрін білемін деп санамауға кеңес береді. Ақпарат өте жылдам жаңарады, сондықтан білімсіз қалып қою оңай. Сонымен қатар, қандай қиындық болса да, оған алдын ала жеңіліс ретінде қарамау маңызды.
«Мен білім беру саласының 20 жылдан кейінгі болашағын көргім келеді. Меніңше, оқу аралас форматта болады – дәстүрлі білім беру мен қашықтан оқу бірігеді. Әлем өте жылдам өзгеріп жатыр, көптеген процестер цифрлық ортаға көшуде, тіпті әлеуметтену де онлайнға ауысып келеді. Болашақта икемділік артады, цифрлық форматтар көбейеді және белгілі бір орынға тәуелділік азаяды», – дейді Ермек Кәменов.
Білім беру жүйесіне арналған ашық деректер мен сапалы аналитика
Фархат Үсеннің жолы алдыңғы кейіпкерлерден өзгеше, өйткені ол Bilim Group-қа келгенге дейін IT саласында жұмыс істемеген. Қазір ол BilimClass платформасында Lead Product Manager қызметін атқарады. Бұл – білім беру контенті бар электронды күнделік және мектептерді басқару жүйесі. Фархат өнімнің толық дамуына жауап береді: функционалды жетілдіру, сервистің мектептердегі жұмысының сапасы, пайдаланушыларды оқыту, жаңа өңірлерді іске қосу, қолдау қызметі, міндеттерді бөлу және команданы жалпы үйлестіру.
Бүгінде BilimClass-ты Қазақстанның 12 өңірінде 350 мың педагог пен 2,5 миллион оқушы пайдаланады.
«Біздің басты қағидаларымыздың бірі – мұғалімдер үшін рутинаны азайту. Қазір ұстаздар бюрократиялық тапсырмаларға өте көп уақыт жұмсайды. Сондықтан біз оларды қағазбастылықтан барынша босатуға тырысамыз, сонда олар оқушыларға және оқыту процесіне көбірек көңіл бөле алады. Тағы бір маңызды мақсатымыз – білім беру жүйесіне ашық деректер мен сапалы аналитика ұсыну. Бұл нақты мектепте немесе өңірде қандай мәселелер туындап жатқанын тез анықтап, дер кезінде әрекет етуге мүмкіндік береді», – дейді Фархат Үсен.
Жас мамандарға ол EdTech және жалпы IT саласында икемділік пен көп міндетті қатар атқара білу маңызды екенін ескертеді. Мысалы, BilimClass мектептерде қолданылатындықтан, кейде шұғыл шешімді қажет ететін мәселелер туындайды. Бірақ жұмыстың ерекшелігін алдын ала түсінсең, бұл қалыпты процеске айналып, күйіп кетуге алып келмейді.
«Ең бастысы – мақсаттың болуы. Адам өз жұмысының мәнін түсінсе, жүктемені де жеңіл еңсереді. Мені ең алдымен өнімнің ауқымы және оның білім беру процесіне нақты оң әсер ететіні шабыттандырады. BilimClass – мектептер мен жалпы білім беру жүйесіне шынайы пайда әкелетін құрал. Осыны түсіну мотивация береді», – деп бөлісті Фархат Үсен.
