Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының төрағасы, Конституциялық реформа жөніндегі комиссия мүшесі Асламбек Мерғалиев жаңа Конституцияның 28-бабына қатысты түсіндірме берді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Әңгіме тұрғын үйден тек сот шешімі арқылы шығару туралы норма төңірегінде жүр. Оның айтуынша, бұл норманы қате түсіндірудің алдын алу қажет.
Фотосурет: Асламбек Мерғалиев / sud.gov.kz
Норма нені көздейді
Мерғалиевтің айтуынша, жаңа Конституциядағы 28-бап тұрғын үй иелерінің құқықтарын қорғауға бағытталған.
- тұрғын үй иесінің құқықтары басымдыққа ие
- тұрғын үйден тек сот шешімімен ғана шығару мүмкін
- азаматтарды негізсіз шығару Конституция деңгейінде шектеледі
Бұл норма заңсыз әрекеттердің алдын алуға бағытталған.
Бұл жаңа талап емес
Жоғарғы Сот төрағасы бұл тәжірибе бұрыннан бар екенін атап өтті.
- Азаматтық кодекстің 188-бабында
- «Тұрғын үй қатынастары туралы» заңның 8-бабында
осындай нормалар бұрыннан бекітілген.
Яғни, жаңа Конституция бұл қағидатты тек жоғары деңгейде бекітіп отыр.
Сот қандай рөл атқарады
Мерғалиев соттың негізгі міндетін түсіндірді.
- сот «тұруға рұқсат береді» емес
- адамның тұрғын үйде тұруға заңды негізі бар-жоғын тексереді
- шешім құқықтық негізге сүйене отырып қабылданады
Бұл — дауларды әділ шешудің негізгі тетігі.
Жалға алушыларға қатысты жағдай
Тұрғын үйді жалға беру мәселесі де нақты реттелген.
- меншік иесі тұрғын үйін жалға бере алады
- шартта шығару талаптарын белгілей алады
- шарт бұзылған жағдайда жалға алушы шығарылады
Егер жалға алушы міндеттемелерді орындамаса, сот оны тұрғын үйден шығару туралы шешім қабылдайды.
Сот тәжірибесі не көрсетеді
Сот статистикасы бұл мәселеде тұрақты тәжірибе қалыптасқанын көрсетеді.
- 2025 жылы 2,7 мың іс қаралған
- оның 6%-ы немесе 160 іс жалға алушыларға қатысты
Көп жағдайда мұндай даулар сотқа жетпейді.
- шарт сақталса, жанжал туындамайды
- адал жалға алушыларды шығармайды
Қандай жағдайда қиындық туындайды
Мерғалиевтің айтуынша, негізгі проблемалар шарт болмаған кезде пайда болады.
- тараптар өз талаптарын дәлелдей алмайды
- құқықтық белгісіздік туындайды
Сондықтан келісімшарттың болуы маңызды.
Бұл не үшін маңызды
Жаңа норма тұрғын үй нарығындағы тәртіпті күшейтуге бағытталған.
- меншік иесінің құқықтарын қорғайды
- мәмілелердің ашықтығын арттырады
- жалдау қатынастарын реттейді
- құқықтық тұрақтылықты қамтамасыз етеді
Бұл тұрғын үй саласындағы сенімді арттыруға ықпал етеді.
Қорытынды
Асламбек Мерғалиевтің айтуынша, жаңа Конституция құқықтық белгісіздік тудырмайды. Керісінше, ол бұрыннан бар нормаларды күшейтіп, тұрғын үй қатынастарындағы теңгерімді қамтамасыз етеді.
