Бүгін Ұлттық статистика бюросы (ҰСБ) 2025 жылдың қаңтар-желтоқсан айлары бойынша халықтың нақты табысы индексін жариялады. Бұл көрсеткіш өткен жылы инфляцияны ескере отырып, 98,9%-ды құраған. Осыған байланысты, Ұлттық экономика министрлігі (ҰЭМ) статистикалық көрсеткіштер мен оларды қалыптастыру әдістемесін түсіндіру мақсатында жан-жақты талдау жүргізді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Нақты табыстың төмендеуі: Себептер мен түсініктемелер
Жалпы алғанда, халықтың нақты табысының төмендеуі экономиканың өсуімен қатар, халықтың әл-ауқатына толық әсер етпейтіндігін көрсетеді. Табыстың номиналды өсімі 10,2%-ды құраса, нақты өсім инфляцияны ескергенде -1,1%-ға төмендеген.
Министрлік бұл көрсеткіштің түсіндірмесін беріп, жалақының өсу қарқыны мен экономикалық өсім арасындағы алшақтықтың басты себеп болғанын атап өтті. Сонымен қатар, халықтың табысын арттыру мақсатында үкіметтің жүзеге асырып отырған шаралар мен бағдарламалары туралы мәліметтер ұсынылды.
Экономикалық өсу мен табыстың өсуі арасындағы байланыс
Экономиканың өсуіне қарамастан, нақты табыс төмендегені анық көрініс беріп отыр. Бұл тұрғыда ЖІӨ (жалпы ішкі өнім) өнеркәсіп, қызмет көрсету және экспорт арқылы өсіп жатса да, жұмысшының жалақасына осы өзгерістер баяу әсер етуде.
Неліктен жалақы мен ЖІӨ бір уақытта өспейді?
Жалақының ЖІӨ-ге қарағанда баяу өсуі бизнестің пайдасына артықшылық беретінін көрсетеді. Сарапшылардың бағалауы бойынша, компаниялардың 50%-дайы жалақыны үнемдеп, оны 10%-дан асырмаған. Бұл дағдарыс жағдайларымен байланысқан, себебі әлемдегі геосаяси ахуал мен басқа да сыртқы факторлар компаниялардың шығындарын арттыруда.
Жалақының өсу қарқынының бәсеңдеуі
Жалақының өсу қарқынының баяулауының бір себебі – еңбек ақы қорының компаниялар үшін тұрақты шығындарға жатқызылуы. Ірі кәсіпорындар көбінесе шығындарды алдын ала есептеп, сыртқы экономикалық жағдайларға тәуелді болады. Логистикалық тізбектің үзілуі, геосаяси тұрақсыздық және басқа да сыртқы факторлар жалақыны белсенді түрде арттыру мүмкіндігін шектейді.
Халықтың табысын арттырудың жолдары
Үкіметтің басты міндеті – кірістерді әділ бөлу және жалақының үлесін арттыру. Қазақстанда жалпы экономикадағы (ЖІӨ) жалақының үлесі шамамен 31% болса, дамыған елдерде бұл көрсеткіш 40%-дан жоғары.
Қазақстандағы халықтың табысын арттыру жөніндегі кешенді шаралар қарастырылуда, оның ішінде:
- Коммуналдық қызметкерлердің, азаматтық қызметшілердің және ауыл шаруашылығы саласындағы қызметкерлердің жалақысын арттыру.
- Еңбекақы төлеу қорының үлесінің өсуі.
- Өңдеу өнеркәсібі мен экспортқа бағдарланған кәсіпорындарға қолдау көрсету.
Халықтың нақты табысын арттыру бойынша үкімет жоспары
Үкімет 2028 жылға дейін халықтың нақты табысын арттыруға бағытталған кешенді іс-қимыл жоспарын іске асырып жатыр. Осы жоспарда нақты кірістердің 2-3%-ға өсуі көзделген. Оның ішінде инфляцияны төмендетуге бағытталған шаралар кешені де қамтылған.
- Тарифтік саясаттың тұрақтылығы: Үкімет коммуналдық қызметтер мен ЖЖМ бағаларының өсуіне мораторий жариялап, инфляцияны тұрақтандыруға күш салды.
- Бюджет шығыстарын қатаңдату: Республикалық бюджет шығыстары мен Ұлттық қордан трансферттердің өсуі шектеліп, инфляциялық қысым азайтылды.
- Әлеуметтік қолдау: Әлеуметтік осал топтарға бағытталған атаулы қолдау шаралары сақталады.
Қорытынды
Қазақстанда халықтың табысын арттыру – мемлекеттік саясаттың басты басымдықтарының бірі болып қала береді. Бұл бағытта Үкімет кешенді шаралар жүргізіп, азаматтардың әл-ауқатын жақсартуға бағытталған бағдарламаларды іске асыруда. Алдағы жылдары инфляция деңгейін төмендету және жалақыны арттыру мақсатында бірқатар стратегиялық қадамдар жасалатын болады.
