Қазақстанның автомобиль жолдарында ақылы жүйенің енгізілуі көлік инфрақұрылымын қаржыландырудың тұрақты моделін қалыптастырып, елдің транзиттік әлеуетін арттыруға, сондай-ақ автожол саласының сапасын жақсартуға елеулі ықпал етуде. Бүгінде елімізде жалпы ұзындығы шамамен 4,9 мың шақырымды құрайтын 26 ақылы учаске жұмыс істейді, және олардың саны артып, негізгі республикалық тасжолдарды қамтуда. Бұл жүйе мемлекеттік бюджетке толық тәуелділіктен өзін-өзі қаржыландыруға көшуге мүмкіндік береді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Ақылы жолдардан түсетін табыс
2025 жылдың қорытындысы бойынша ақылы жолдардан түсетін табыс 86 миллиард теңгені құрайды, бұл өткен жылмен салыстырғанда екі есеге артық (2024 жылы 48 млрд теңге). Ал жүріп өткен көліктердің саны 70 миллионнан асып отыр. Бұл көрсеткіштер жүйенің қаржылық тұрақтылығын және тиімділігін растайды. 2023 жылы ақылы жолдардан 32 миллиард теңге жиналған болатын.
Ақылы жолдардан түскен қаражат жолдарды күтіп ұстауға, ағымдағы және орташа жөндеуге, жаңа техника сатып алуға, сондай-ақ ақылы учаскелердің қызметін қамтамасыз етуге жұмсалады. Осылайша, қаржыландыру салық төлеушілердің емес, тікелей инфрақұрылымды пайдаланушылардың есебінен жүзеге асырылады.
Ақылы жолдар жүйесінің тиімділігі
2024 жылы жиналған 48 миллиард теңге жол инфрақұрылымын үздіксіз жұмыс істетуге, оның ішінде ақылы учаскелердің қызметін қамтамасыз етуге және төлем алу жүйесін қолдауға бағытталды. Бұдан бөлек, 680 бірлік арнайы техника сатып алуға мүмкіндік туды. Жыл ішінде:
- 43 мың м² аумақта шұңқырлы жөндеу жұмыстары жүргізілді;
- 17,6 мың км жол белгілері сызылды;
- 29 мыңға жуық сигналдық бағандар орнатылды;
- Жол белгілері монтаждалып, барьерлік қоршаулар жөнделді.
Бұл көрсеткіштер жүйенің жұмыс істеп жатқандығын және елдегі жол инфрақұрылымын жақсарту үшін тұрақты түрде жұмыс істеліп жатқанын көрсетеді.
2025 жылы жұмыстың көлемі артады
2025 жылы ақылы жолдардан түсетін 86 миллиард теңге көлеміндегі түсімдер жолдарды күтіп ұстауға, жөндеуге, төлем алу жүйесінің жұмысын қамтамасыз етуге және техниканы жаңартуға жұмсалады. 89 трактор сатып алынды, сондай-ақ 504 бірлік техниканы жеткізу жоспарланған. Жыл ішінде:
- 61,4 мың м² аумақта шұңқырлы жөндеу жүргізілді;
- 19,6 мың км жол белгілері сызылды;
- 4 мыңнан астам жол белгілері орнатылды;
- 31,6 мың метр қоршаулар жөнделді.
Ақылы жүйенің енгізілуі жолдарды тұрақты қаржыландыруды қамтамасыз етіп, олардың сапасы мен қауіпсіздігін арттыруға ықпал етуде.
Жүйенің экономикалық және әлеуметтік тиімділігі
Ақылы жүйе, негізінен, реконструкциядан өткен және заманауи талаптарға сай келетін жолдарды қамтиды. Мұндай жолдар жылдамдық, өткізу қабілеті және қызмет көрсету деңгейі бойынша қазіргі заманға сай келеді. Бұл жылдам жүретін көлік дәліздерін дамытуға және елдің транзиттік әлеуетін арттыруға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, мемлекеттік бюджетке түсетін жүктеме азайып, жаңа инфрақұрылымдық жобаларды іске асыруға арналған қаражат қайта бөлінеді. Бұл салаға инвестиция тартуды жеңілдетеді және көлік инфрақұрылымын жаңғыртуға жаңа мүмкіндіктер береді.
Тарифтер мен төлем жүйесі
Қазақстандағы ақылы жолдардағы тарифтер халықаралық деңгеймен салыстырғанда төмен болып табылады. Жүйені жетілдіру мақсатында ақауы бар учаскелерде төлем алуды тоқтату мүмкіндігі қарастырылды. Егер жол белгіленген талаптарға сай болмаса, толық жөндеуден кейін ғана төлем алу қайта басталады. Бұл пайдаланушыларға әділ талаптар қойып, операторлардың жауапкершілігін арттырады.
Сонымен қатар, автокөлік иелеріне ыңғайлы төлем жүйелері ұсынылады:
- Айлық және жылдық абонементтер жергілікті жүргізушілер үшін шығынды азайтады.
- Алдын ала төлеу жүйесі арқылы посттөлемге қарағанда төмен тарифтер қолжетімді.
- Төлем мерзімі бір айға дейін ұзартылған, бұл жүргізушілерге уақытылы есеп айырысуды жеңілдетеді.
Қорытынды
Ақылы жолдар жүйесі Қазақстанның автожол саласының дамуына тұрақты қаржыландыру моделін ұсынады, мұнда пайдаланушылар инфрақұрылымды нақты пайдаланғаны үшін ақы төлейді, ал алынған қаражат жолдарды күтіп ұстауға және дамытуға бағытталады. Тарифтердің қолжетімділігі мен ақылы жолдар желісінің кеңеюі ұлттық көлік желісінің сапасы мен тиімділігін арттырудың басты факторларының бірі болып табылады.
