Қазақстанның экономикалық саясаты мен институционалдық реформалары халықаралық қаржы институттарының назарында қалып отыр. Вашингтонда өткен кездесуде Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин S&P, Moody’s және Fitch секілді әлемдік рейтингтік агенттіктер өкілдерімен елдің макроэкономикалық көрсеткіштері мен құрылымдық өзгерістерін талқылады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Реформалар мен рейтингтік бағалау
Кездесудің негізгі тақырыптарының бірі – Қазақстандағы конституциялық және институционалдық реформалар болды. Халықаралық агенттіктер жыл сайынғы консультациялар барысында елдің несиелік рейтингін айқындайтын факторларды бағалап, макроэкономикалық ахуалды талдайды.
Бұл жолғы талқылауда:
- инфляция деңгейі
- халық табысының динамикасы
- экономикалық өсім көздері
- сыртқы нарықтағы тұрақсыздық әсері
ерекше назарға алынды.
«Институттар – экономиканың негізі»
Серік Жұманғариннің айтуынша, қазіргі экономиканың тұрақты дамуы тек ресурстарға емес, ең алдымен тиімді институттарға, болжамдылық пен сенімге негізделуі тиіс. Бұл қағидаттар еліміздің жаңартылған Конституциясында көрініс тапқан.
Басым бағыттар қатарында:
- білім беру және ғылым
- инновация және технология
- адами капиталды дамыту
- меншіктің барлық түрін тең қорғау
аталды. Бұл факторлар инвестициялық ахуалды жақсартуға бағытталған.
Экономикалық өсім және құрылымдық өзгерістер
Қазақстан экономикасы тұрақты өсім көрсетіп отыр. Негізгі деректер:
- 2025 жыл: ЖІӨ өсімі – 6,5%
- 2026 жылға болжам – 5–5,5%
- мұнай секторынсыз бірінші тоқсандағы өсім – 3%
Сонымен қатар экономиканың құрылымы да өзгеруде:
- мұнай секторының үлесі 2010 жылғы 16,5%-дан 2024 жылы 8,1%-ға дейін төмендеген
- өңдеу өнеркәсібі ЖІӨ-нің 12,7%-ына жетіп, өндіруші секторды артта қалдырған
Экономиканы әртараптандыру бағыты
Үкіметтің негізгі стратегиялық бағыты – экономиканы әртараптандыру және цифрландыру. Инвестиция тарту басымдыққа ие болып отыр.
Негізгі салалар ретінде:
- мұнай және газ
- химия өнеркәсібі
- агроөнеркәсіп кешені
- фармацевтика
- жасанды интеллект
- металлургия
айқындалған.
Инфляция және макроэкономикалық тепе-теңдік
Инфляция деңгейі біртіндеп төмендеп келеді:
- 2025 жыл қорытындысы – 12,3%
- 2026 жылдың басы – 11%
- жыл соңына болжам – 10%-дан төмен
Сонымен қатар Үкімет, Ұлттық банк және қаржы реттеуші органдар арасындағы үйлестіру күшейтілген. 2026–2028 жылдарға арналған бірлескен бағдарлама ЖІӨ-нің тұрақты 5% өсімін және нақты табыстың инфляциядан 2–3% жоғары болуын көздейді.
Бюджет саясаты және Ұлттық қор
Соңғы жылдары Ұлттық қор трансферттері инфляцияға әсер еткен факторлардың бірі ретінде аталды. 2026 жылы Үкімет алғаш рет нысаналы трансферттерден бас тартуды жоспарлап отыр. Сонымен қатар бюджет шығындарын оңтайландыру жүргізілуде.
Ауыл шаруашылығы және тыңайтқыш өндірісі
Экономикалық талқылауда агроөнеркәсіп саласына да ерекше назар аударылды. Қазақстанда:
- 27 тыңайтқыш өндіруші кәсіпорын жұмыс істейді
- ішкі өндіріс қажеттіліктің шамамен 56%-ын жабады
Саланың дамуы импортқа тәуелділікті азайтуға бағытталған.
Серік Жұманғариннің айтуынша, тыңайтқыш қолдану көлемі айтарлықтай артқан:
- 3 жыл бұрын – 600 мың тонна
- өткен жылы – 1,8 млн тонна
- биылғы жоспар – 2,3 млн тонна
Тепе-теңдік саясаты
Рейтингтік агенттік өкілдері экономикалық өсім мен инфляцияны тежеу арасындағы баланстың күрделі екенін атап өтті. Бұл жағдайда халықтың нақты табысы негізгі әлеуметтік көрсеткіш ретінде қарастырылуда.
